Bối cảnh Chiến dịch Hòa Bình năm 1951

Tháng 11 năm 1951, thực dân Pháp mở cuộc tiến công chiếm đóng Hòa Bình nhằm cắt đứt đường liên lạc chiến lược giữa Bắc Bộ và Liên khu 3, Liên khu 4 của ta, đồng thời lập lại "Xứ Mường tự trị" để chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Trước tình hình đó, Trung ương Đảng và Tổng Command Quân đội nhân dân Việt Nam đã quyết định mở Chiến dịch Hòa Bình nhằm tiêu diệt sinh lực địch, giải phóng vùng đất chiến lược này. Trung đoàn 66 (Đoàn Tiên Phong) thuộc Đại đoàn 304 là một trong những đơn vị chủ lực được giao nhiệm vụ đánh chặn các đoàn xe tiếp viện và đồn bốt của địch trên tuyến Đường số 6. Lúc này, Cù Chính Lan đã là Tiểu đội trưởng thuộc Đại đội 215, Tiểu đoàn 441. Trước khi bước vào chiến dịch, ông cùng đồng đội đã trải qua những ngày luyện tập phương án đánh giao thông, tập nhảy lên xe cộ và tiêu diệt hỏa lực địch trong điều kiện vô cùng khẩn trương. Tinh thần quyết chiến quyết thắng của toàn đơn vị được nâng cao, ai nấy đều sục sôi khí thế lên đường làm nhiệm vụ, quyết tâm bẻ gãy cuộc tiến công quy mô lớn của thực dân Pháp.