“Bom đạn như lửa. Nhưng giữa lửa vẫn nở hoa – là tình đồng đội.”

Tháng Ba năm ấy, tôi theo đoàn sinh viên về thăm một bác cựu thanh niên xung phong từng tham gia mở đường trên tuyến lửa Trường Sơn – tuyến vận tải chiến lược mang tên Đường Trường Sơn. Căn nhà nhỏ của bác nằm nép mình sau rặng tre cuối làng. Bác đón chúng tôi bằng nụ cười hiền và đôi bàn tay vẫn còn in rõ những vết chai sần của năm tháng. Ít ai nghĩ rằng người đàn ông giản dị trước mặt mình từng sống giữa mưa bom bão đạn, nơi cái chết và sự sống chỉ cách nhau một gang tay.

“Ngày đó bác cũng bằng tuổi các cháu bây giờ.” Câu nói khiến tôi khựng lại. Tuổi hai mươi của tôi là giảng đường, là những buổi thuyết trình còn run giọng, là những dự định cho tương lai. Còn tuổi hai mươi của bác là cuốc xẻng, là những đêm san lấp hố bom, là từng chuyến hàng phải thông đường trước khi trời sáng. Bác kể có những đoạn đường vừa làm xong ban ngày, đêm đến bom lại cày nát. Sáng hôm sau, đội thanh niên xung phong lại lặng lẽ ra đường. Không ai ra lệnh, không ai chờ đợi lời động viên. Họ hiểu rằng nếu đường tắc, xe không kịp vào chiến trường, đồng đội phía trước sẽ thiếu lương thực, thiếu đạn dược.

Tôi hỏi bác có sợ không. Bác cười, ánh mắt xa xăm: “Sợ chứ. Nhưng nếu ai cũng sợ thì ai giữ đường?” Câu trả lời nhẹ tênh mà thấm sâu. Tôi chợt nhận ra lòng dũng cảm không phải là không biết sợ, mà là vượt lên nỗi sợ để làm điều cần làm.

Bác chỉ tay về phía tấm ảnh cũ treo trên tường. Trong ảnh là những gương mặt trẻ măng, ánh mắt sáng, nụ cười rạng rỡ giữa núi rừng. “Đội bác ngày ấy mười hai người, giờ còn lại ba.” Có người hy sinh trong một trận bom tọa độ. Có người ngã xuống vì sốt rét rừng. Có người đến nay gia đình vẫn chưa tìm được hài cốt. Bác kể chậm rãi, không bi lụy, như thể nỗi đau đã lắng xuống thành ký ức. Nhưng tôi biết, phía sau sự bình thản ấy là những khoảng trống không gì bù đắp được.

Tôi hỏi vì sao bác gọi đó là “thời hoa lửa”. Bác trầm ngâm rồi nói: “Bom đạn như lửa. Nhưng giữa lửa vẫn nở hoa – là tình đồng đội.” Hoa của những bát cơm sẻ nửa, của chiếc áo mưa nhường nhau giữa rừng, của những lá thư viết vội trước giờ ra trọng điểm. Giữa ranh giới mong manh của sự sống, người ta thương nhau nhiều hơn, sống chân thành hơn và tin vào ngày mai nhiều hơn. Trong khốc liệt, tuổi trẻ vẫn nở rộ như những đóa hoa rực rỡ nhất.

Trên đường trở về, tôi cứ nghĩ mãi về câu nói cuối cùng của bác: “Các cháu không cần sống như bác ngày xưa. Thời bình có cách cống hiến của thời bình. Chỉ cần đừng sống thờ ơ.” Thời hoa lửa đã lùi xa, nhưng ngọn lửa trách nhiệm vẫn còn đó. Thế hệ của bác giữ cho con đường giữa chiến tranh không bị đứt đoạn. Thế hệ của tôi phải mở những con đường mới bằng tri thức, sáng tạo và khát vọng xây dựng đất nước.

Tôi hiểu rằng những câu chuyện thời hoa lửa không chỉ để nhắc nhớ về một quá khứ gian lao, mà để nhắc chúng tôi sống xứng đáng với hòa bình hôm nay. Chúng tôi không cầm cuốc giữa mưa bom, nhưng chúng tôi có thể cầm bút, cầm tri thức và cầm lấy trách nhiệm của mình. Và đó chính là cách ngọn lửa năm xưa được truyền đi – lặng lẽ nhưng bền bỉ, từ thế hệ này sang thế hệ khác.