Bông Hoa Thép Giữa Bầy Sói

THỜI HOA LỬA – NGUYỄN THỊ BÌNH, “BÔNG HOA THÉP” TRÊN BÀN ĐÀM PHÁN

Có những người bước vào chiến tranh bằng một khẩu súng.

Có người bước vào bằng một đoàn quân.

Nhưng cũng có người bước vào cuộc chiến bằng một chiếc bàn, một tập hồ sơ và những lời nói mà từng câu đều có thể trở thành một phần của lịch sử.

Nguyễn Thị Bình là một người như thế.

Người ta gọi bà là “Bông hoa thép”.

Một cái tên nghe vừa mềm, vừa cứng.

“Bông hoa” vì bà là một người phụ nữ có dáng vẻ thanh lịch, điềm đạm.

“Thép” vì phía sau vẻ ngoài ấy là một ý chí mà những cuộc thương lượng kéo dài cũng không dễ làm lung lay.

Nguyễn Thị Bình sinh năm 1927, tên thật là Nguyễn Châu Sa, quê ở Sa Đéc.

Tuổi trẻ của bà đi qua trong những năm đất nước còn nằm dưới ách thực dân.

Khi còn rất trẻ, bà đã tham gia hoạt động cách mạng.

Bị bắt.

Bị giam.

Nhưng rồi lại tiếp tục con đường của mình.

Có lẽ chính những năm tháng ấy đã tạo nên một Nguyễn Thị Bình mà sau này thế giới biết đến.

Một người phụ nữ không cần nói lớn tiếng để chứng minh mình cứng rắn.

Năm 1968, cuộc chiến tranh Việt Nam bước sang một giai đoạn đặc biệt.

Và trên một mặt trận khác, một cuộc đấu tranh cũng bắt đầu:

bàn đàm phán Paris.

Ở đó không có chiến hào.

Không có tiếng súng nổ ngay bên cạnh.

Nhưng cuộc đối đầu không hề nhẹ nhàng.

Mỗi bên đều mang theo lập trường của mình.

Mỗi câu chữ đều phải cân nhắc.

Mỗi nhượng bộ đều có thể trở thành vấn đề.

Và giữa bàn đàm phán ấy, Nguyễn Thị Bình xuất hiện với tư cách Trưởng đoàn đại biểu Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tại Hội nghị Paris.

Một người phụ nữ.

Một đoàn đàm phán.

Một cuộc chiến mà vũ khí chủ yếu là lý lẽ.

Tôi nghĩ đây là lúc người ta hiểu vì sao chữ “thép” được đặt sau chữ “hoa”.

Bởi ngoại giao thời chiến không phải là nói chuyện cho đẹp.

Nó là cuộc đấu trí.

Có khi phải ngồi hàng giờ.

Có khi một vấn đề được tranh luận đi tranh luận lại.

Có khi một câu chữ phải sửa đi sửa lại.

Và phía sau mỗi câu nói là lợi ích của cả một bên tham chiến.

Nguyễn Thị Bình phải đứng trước những nhà ngoại giao dày dạn kinh nghiệm.

Phải trình bày lập trường.

Phải phản bác.

Phải giữ vững nguyên tắc.

Nhưng đồng thời phải tìm ra con đường để cuộc chiến có thể đi đến một kết thúc.

Đó là một công việc đòi hỏi sự bình tĩnh đến mức lạnh lùng.

Có một hình ảnh mà tôi nghĩ rất đáng nhớ.

Một người phụ nữ Việt Nam nhỏ bé ngồi giữa những người đàn ông của các cường quốc.

Không có quân đội phía sau lưng trong căn phòng ấy.

Không có pháo binh.

Không có xe tăng.

Chỉ có tiếng nói.

Nhưng tiếng nói ấy đại diện cho hàng triệu người đang sống trong chiến tranh.

Đó là sức nặng mà người ngồi bên bàn đàm phán phải mang.

Cuộc đàm phán Paris kéo dài nhiều năm.

Bốn năm, từ 1968 đến 1973.

Bốn năm của những cuộc tranh luận, những bế tắc và những bước tiến rất chậm.

Bốn năm mà ở ngoài chiến trường, chiến tranh vẫn tiếp diễn.

Những người lính vẫn chiến đấu.

Những gia đình vẫn chờ đợi.

Những thành phố vẫn chịu bom đạn.

Và ở Paris, những người làm ngoại giao vẫn tiếp tục nói.

Nguyễn Thị Bình là một trong những gương mặt nổi bật nhất của phía cách mạng tại bàn đàm phán ấy.

Năm 1973, Hiệp định Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký kết.

Ngày ký hiệp định, hình ảnh Nguyễn Thị Bình giữa những người đứng đầu các đoàn đàm phán đã trở thành một trong những hình ảnh nổi tiếng của ngoại giao Việt Nam thế kỷ XX.

Một người phụ nữ Việt Nam.

Một bộ áo dài.

Một nụ cười.

Nhưng phía sau nụ cười ấy là những năm tháng chiến tranh mà không thể nhìn thấy trong một bức ảnh.

Có lẽ người ta thường nhìn thấy “bông hoa”.

Nhưng ít người nghĩ đến phần “thép”.

Thép không phải là việc nói những lời cứng rắn.

Thép là khả năng không lung lay khi áp lực đến.

Không thay đổi lập trường chỉ vì đối phương gây sức ép.

Không để cảm xúc khiến mình mất bình tĩnh.

Và biết lúc nào cần mềm mỏng để đạt được mục tiêu.

Đó là thứ mà Nguyễn Thị Bình đã thể hiện trong những năm tháng ngoại giao chiến tranh.

Nhưng câu chuyện của bà không kết thúc ở Paris.

Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Bình tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách.

Bà từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Giáo dục, rồi Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Từ bàn đàm phán quốc tế trở về với công việc xây dựng đất nước.

Chiến tranh kết thúc, nhưng một đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh còn vô số việc phải làm.

Và những người từng đứng ở tuyến đầu của cuộc đấu tranh lại tiếp tục một cuộc chiến khác:

xây dựng hòa bình.

Tôi thích cách gọi “Bông hoa thép”.

Không phải vì nó làm câu chuyện trở nên đẹp hơn.

Mà vì nó cho thấy một điều rất Việt Nam:

Có những người phụ nữ không cần trở thành một người lính cầm súng để góp phần vào cuộc chiến.

Họ chiến đấu bằng trí tuệ.

Bằng lòng kiên định.

Bằng khả năng chịu đựng.

Và bằng việc đứng vững ở nơi mà chỉ một bước sai cũng có thể ảnh hưởng đến rất nhiều người.

Nguyễn Thị Bình là một trong những người như thế.

Nhiều năm đã trôi qua kể từ ngày bà bước vào bàn đàm phán Paris.

Chiến tranh đã trở thành lịch sử.

Paris vẫn là Paris.

Những căn phòng ngày ấy vẫn tồn tại.

Nhưng những người từng ngồi quanh chiếc bàn ấy đã già đi.

Có người đã mất.

Có người trở thành những cái tên trong sách sử.

Còn hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong tà áo dài vẫn được nhắc đến.

Một người phụ nữ không đứng giữa chiến trường.

Nhưng cũng đã đi qua chiến tranh.

Không cầm súng.

Nhưng cầm một thứ vũ khí khác:

lập trường của mình.

Và có lẽ đó chính là ý nghĩa đẹp nhất của hai chữ:

“Bông hoa thép.”

Một bông hoa vẫn giữ được vẻ mềm mại giữa những năm tháng khốc liệt.

Nhưng bên trong nó là thép.

Và khi thời đại cần, thép ấy không bao giờ chịu khuất phục.