Bông hoa thép nở giữa "Địa ngục trần gian" Côn Đảo - Hồi ức của Nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa

Côn Đảo – hòn đảo ngọc giữa biển Đông ngày nay – từng được biết đến với một cái tên ám ảnh kinh hoàng trong suốt hơn một thế kỷ: "Địa ngục trần gian". Nơi đây đã giam cầm, đày đọa hàng vạn chiến sĩ cách mạng kiên trung, trong đó có một bộ phận không nhỏ là những nữ sinh, những người phụ nữ chân yếu tay mềm. Bị ném vào những "Chuồng Cọp" tối tăm, chịu đựng những đòn tra tấn vượt quá sức tưởng tượng của con người, nhưng họ chưa bao giờ chịu cúi đầu. Một trong những nhân chứng sống vĩ đại nhất bước

1. Tuổi hoa niên rực rỡ và ngã rẽ vào con đường bão táp

Bà Trương Mỹ Hoa (tên khai sinh là Trương Thị Dậu) sinh năm 1945 tại vùng quê giàu truyền thống cách mạng thuộc huyện Gò Công, tỉnh Tiền Giang. Bà sinh ra trong một gia đình có đến 6 anh chị em đều tham gia hoạt động cách mạng. Từ nhỏ, tận mắt chứng kiến cảnh xóm làng bị giặc oanh tạc, những người nông dân hiền lành bị chính quyền tay sai đàn áp, cô bé Dậu đã sớm giác ngộ lý tưởng giải phóng quê hương.

Đầu những năm 1960, khi phong trào đấu tranh chính trị tại miền Nam bắt đầu bước vào giai đoạn sục sôi, Trương Mỹ Hoa rời quê hương lên Sài Gòn học tập, nhưng thực chất là để làm vỏ bọc tham gia hoạt động bí mật trong phong trào học sinh, sinh viên Khu Sài Gòn - Gia Định. Cô nữ sinh với dáng người nhỏ nhắn, khuôn mặt thanh tú, đôi mắt sáng thông minh ấy thường xuyên đóng vai người giao liên, vận chuyển truyền đơn, tài liệu mật và tổ chức các cuộc biểu tình chống chế độ độc tài Ngô Đình Diệm và sự can thiệp của đế quốc Mỹ.

Ngày 19 tháng 5 năm 1964, một ngày định mệnh đã thay đổi hoàn toàn cuộc đời của cô gái 19 tuổi. Trên đường đi thực hiện nhiệm vụ rải truyền đơn kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh nhân kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Trương Mỹ Hoa bị mật vụ địch phục kích và bắt giữ. Từ giây phút chiếc còng số 8 bập vào cổ tay, người nữ chiến sĩ trẻ hiểu rằng mình sắp phải bước vào một cuộc chiến sinh tử không có tiếng súng nhưng lại tàn bạo gấp ngàn lần.

2. Dưới hầm Tổng nha Cảnh sát và bản án đày ra "Đảo ngọc"

Bị đưa về Tổng nha Cảnh sát Sài Gòn – nơi được mệnh danh là "lò sát sinh" của chế độ cũ, Trương Mỹ Hoa phải đối mặt với những ngón đòn tra tấn thâm độc nhất nhằm khai thác thông tin về các cơ sở bí mật của phong trào sinh viên.

Nhớ lại những ngày tháng kinh hoàng ấy, bà trầm ngâm kể: "Chúng dùng đủ mọi nhục hình để bẻ gãy ý chí của tôi. Chúng đổ nước xà phòng, nước vôi vào miệng, vào mũi cho đến khi bụng căng trướng lên rồi dùng giày đinh đạp mạnh vào bụng khiến nước trào ra rát bỏng cả cổ họng. Chúng chích điện vào những vùng nhạy cảm nhất trên cơ thể, đánh đập bằng roi cá đuối ghim đầy gai nhọn. Mỗi lần bị tra tấn là một lần chết đi sống lại. Có những lúc tôi tưởng chừng như xương cốt mình vỡ vụn ra."

Thế nhưng, kẻ thù đã nhầm khi đánh giá sức mạnh của cô gái trẻ. Thể xác có thể rớm máu, nhừ tử, nhưng ý chí thì cứng như kim cương. Suốt nhiều tháng trời bị tra khảo, lời khai duy nhất mà chúng nhận được từ Trương Mỹ Hoa chỉ là những cái lắc đầu kiên quyết và sự im lặng đáng sợ. Không moi móc được bất cứ thông tin nào, lại vấp phải làn sóng biểu tình đòi trả tự do cho học sinh sinh viên của nhân dân Sài Gòn, chính quyền địch tức tối đưa bà ra tòa án binh. Với tội danh "hoạt động lật đổ chính quyền", bà bị kết án tù giam và sau một thời gian bị chuyển qua lại giữa các nhà tù Thủ Đức, Chí Hòa, đến năm 1969, địch quyết định đày bà ra nhà tù Côn Đảo – điểm đến cuối cùng của những tù nhân chính trị "cứng đầu" nhất.

3. Sống lay lắt giữa "Chuồng Cọp" và những đòn thù man rợ

Côn Đảo những năm tháng đó là một vùng đất cách biệt hoàn toàn với thế giới bên ngoài. Khi chiếc tàu há mồm cập bến, những người tù nữ bị lùa xuống hầm ngục tăm tối. Trương Mỹ Hoa bị giam vào khu "Chuồng Cọp" – một hệ thống xà lim vô cùng hiểm ác được địch xây dựng bí mật để đày đọa những tù nhân kiên trung nhất.

"Chuồng Cọp" là những hầm giam nhỏ hẹp, dài chừng 2 mét, rộng chưa tới 1,5 mét, xây bằng đá kiên cố. Điểm tàn ác nhất của Chuồng Cọp là không có mái che kín, thay vào đó là những song sắt lớn ở trên trần. Cai ngục đi lại phía trên các song sắt này, có thể nhìn thấu mọi sinh hoạt của tù nhân bên dưới. Mùa nắng, cái nóng của xứ đảo hắt xuống hầm ngục như thiêu như đốt. Mùa mưa, nước xối xả tạt vào ngập lụt nền xi măng lạnh buốt.

"Sống trong Chuồng Cọp không bằng một con vật," nguyên Phó Chủ tịch nước hồi tưởng lại, đôi mắt rưng rưng niềm xót xa. "Chúng tôi bị gông cùm hai chân suốt ngày đêm. Chỗ ăn, chỗ ngủ, chỗ đi vệ sinh đều chung một góc nhỏ hẹp. Bữa ăn chỉ là một nắm cơm hẩm trộn đầy cát và trấu, cùng vài cọng rau muống thối, một chút mắm có giòi. Nước uống mỗi ngày chỉ được phát một ca nhỏ vừa đủ để nhấp môi."

Nhưng sự khắc nghiệt về vật chất chưa là gì so với đòn tra tấn tâm lý và thể xác diễn ra hằng ngày. Cai ngục thường xuyên đi trên trần song sắt, dùng sào nhọn đâm chọc xuống những người tù đang bị cùm chân bên dưới. Đáng sợ nhất là màn "tắm vôi bột". Bất cứ khi nào tù nhân có phản ứng đòi quyền sống, cai ngục lại từ trên trần đổ ụp những thùng vôi bột xuống hầm, sau đó dội nước lã vào. Vôi gặp nước sôi lên sùng sục, bám vào da thịt, vào mắt, vào mũi gây bỏng rộp, lột da, nghẹt thở đến chết giấc.

Bản thân bà Trương Mỹ Hoa đã nhiều lần lãnh trọn những thùng vôi bột như thế. Di chứng của những trận đòn roi, của vôi bột và những năm tháng gông cùm đã khiến chân bà bị liệt một thời gian dài, phải lết đi bằng hai tay, mái tóc rụng xơ xác, toàn thân đầy thương tích.

Năm 1970, một đoàn nghị sĩ Mỹ, trong đó có nhà báo Don Luce và nghị sĩ Tom Harkin, nhờ sự hướng dẫn dũng cảm của cựu tù nhân Cao Nguyên Lợi, đã bất ngờ phát hiện ra khu Chuồng Cọp bí mật này. Hình ảnh những người tù gầy trơ xương, mang đầy thương tích bị giam giữ như thú vật được công bố trên báo chí quốc tế đã gây ra một cơn địa chấn phẫn nộ trên toàn cầu, buộc chính quyền Sài Gòn phải phá bỏ Chuồng Cọp cũ, nhưng lại âm thầm chuyển tù nhân sang những khu biệt giam "Chuồng Bò", "Chuồng Cọp kiểu Mỹ" với những thủ đoạn hành hạ tinh vi không kém.

4. Ánh sáng trong ngục tối và bản hùng ca của tình đồng chí

Nếu kẻ địch dùng nhục hình để hủy hoại thể xác, thì những nữ tù chính trị lại dùng tình đoàn kết để nuôi dưỡng tâm hồn và duy trì sự sống. Trong bóng tối ngột ngạt của Côn Đảo, một mạng lưới đấu tranh ngầm được các chị em tổ chức vô cùng chặt chẽ.

Bà Trương Mỹ Hoa kể lại những câu chuyện khiến người nghe không khỏi nghẹn ngào: "Chúng tôi không có giấy bút, nên dùng gạch non, than củi viết chữ lên tường để dạy nhau học văn hóa, học chính trị. Không thể nói chuyện trực tiếp, chúng tôi phát minh ra cách liên lạc bằng tiếng gõ 'moóc' (Morse) lên vách tường. Tường đá dày, để gõ cho phòng bên cạnh nghe thấy, nhiều chị em đã gõ đến tứa máu cả mười đầu ngón tay. Nhờ tiếng gõ ấy, tin tức thời sự từ đất liền, chỉ thị đấu tranh của tổ chức Đảng trong tù được truyền đi khắp các xà lim."

Tình thương yêu, đùm bọc lẫn nhau của những người phụ nữ trong tù là một phép màu. Có những lúc bị phạt cúp nước, khát đến cháy cổ, chị em nhường nhau từng giọt nước quý giá vắt ra từ những chiếc khăn mặt ẩm. Đồ sinh hoạt phụ nữ hoàn toàn không có, họ phải xé từng mảnh áo quần rách nát để làm băng vệ sinh dùng chung, giặt đi giặt lại đến mức xơ tướp. Khi một người bị ốm đau hay bị đánh đập tàn nhẫn, cả buồng giam lại đồng thanh la hét, tuyệt thực để phản đối, lấy thân mình che chắn đòn roi cho đồng đội.

Chính trong hoàn cảnh bi đát nhất, niềm tin vào ngày chiến thắng lại càng cháy bỏng rực rỡ. Để át đi tiếng chửi rủa của cai ngục và những cơn đau xé thịt, bà Trương Mỹ Hoa cùng các bạn tù thường xuyên hát vang những bài ca cách mạng. Tiếng hát cất lên từ Chuồng Cọp bay ra ngoài biển khơi: "Bài ca hy vọng", "Lên đàng", "Chào mừng Đảng Cộng sản Việt Nam"... Những giai điệu kiêu hãnh ấy làm kẻ thù khiếp sợ, bởi chúng nhận ra rằng, dù có giam cầm thể xác, chúng vĩnh viễn không thể giam cầm được tâm hồn của những con người tự do.

5. Ngày trở về và hành trình cống hiến không ngừng nghỉ

Tháng 4 năm 1975, trong khí thế sục sôi của Đại thắng mùa Xuân, đất nước hoàn toàn giải phóng. Ngày 1 tháng 5 năm 1975, chính quyền trên đảo Côn Sơn tan rã, lực lượng tù chính trị nổi dậy làm chủ hoàn toàn hòn đảo. Sau 11 năm đằng đẵng nếm trải mọi cực hình ở "địa ngục trần gian", Trương Mỹ Hoa và hàng ngàn đồng đội cuối cùng cũng được hít thở bầu không khí tự do.

Bước lên chiếc tàu hải quân đón các tù nhân chính trị trở về đất liền, Trương Mỹ Hoa chỉ còn là một cô gái 30 tuổi với thân hình tàn tạ, cân nặng chưa tới 40 kg, đi lại khó khăn. Nhưng đôi mắt bà thì sáng rực niềm hạnh phúc vô bờ bến.

"Khi tàu cập bến Vũng Tàu, nhìn thấy cờ Mặt trận tung bay, thấy đồng bào ùa ra đón dâng trào nước mắt, tôi biết những năm tháng đau khổ tột cùng của mình, sự hy sinh của hàng ngàn đồng chí nằm lại Nghĩa trang Hàng Dương đã đơm hoa kết trái. Nước mắt ngày trở về là nước mắt của một sự hồi sinh vĩ đại," bà xúc động chia sẻ.

Sau ngày đất nước thống nhất, vượt lên những di chứng nặng nề của thương tật, bà Trương Mỹ Hoa lao vào học tập và công tác với một nghị lực phi thường. Bà đã từng bước trưởng thành qua nhiều cương vị lãnh đạo quan trọng của Đảng và Nhà nước, từ Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, và đỉnh cao là cương vị Phó Chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2002 - 2007).

Trên mọi cương vị, bà luôn thể hiện sự quyết đoán, sâu sát và một tấm lòng nhân hậu vô bờ, đặc biệt là sự quan tâm sâu sắc dành cho phụ nữ, trẻ em và đồng bào vùng sâu vùng xa.

Ngay cả khi đã chính thức nghỉ hưu, bước sang tuổi "thất thập", người nữ chiến sĩ Côn Đảo năm xưa chưa bao giờ cho phép mình nghỉ ngơi. Bà dành toàn bộ tâm huyết, sức lực còn lại để thành lập và điều hành Quỹ Học bổng Vừ A Dính và Câu lạc bộ "Vì Hoàng Sa - Trường Sa thân yêu". Với đôi chân từng mang cùm xích, nay bà lại rong ruổi khắp mọi miền Tổ quốc, mang hàng vạn suất học bổng đến với học sinh dân tộc thiểu số, con em ngư dân và lính đảo, chắp cánh cho những ước mơ được bay cao, bay xa.

Hiện nay, ở tuổi gần 80, bà Trương Mỹ Hoa vẫn luôn bận rộn với những chuyến đi thiện nguyện. Vẻ đẹp của bà không phải là sự đài các, mà là nét đôn hậu, bình dị và sự mạnh mẽ toát ra từ bên trong. Mỗi lần về thăm lại Côn Đảo, thắp hương trước mộ chị Võ Thị Sáu và những đồng đội tại nghĩa trang Hàng Dương, bà lại lặng lẽ khóc.

Bà thường ân cần nhắn nhủ tới thế hệ thanh niên:

"Tuổi trẻ của thế hệ cô chú không có mùa xuân cá nhân, mà dành trọn thanh xuân ấy cho mùa xuân của đất nước. Chúng tôi đã kiên cường sống qua những nơi tăm tối nhất để các cháu hôm nay được sống dưới bầu trời chan hòa ánh sáng. Hãy yêu đất nước này bằng một tình yêu thực tế, học tập thật giỏi, rèn luyện đạo đức thật tốt. Sức mạnh của đất nước trong thời bình chính là tri thức và lòng nhân ái của thế hệ trẻ các cháu."

Câu chuyện về Nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa là một tượng đài rực rỡ minh chứng cho sức mạnh tinh thần vô song của người phụ nữ Việt Nam. 11 năm trong "địa ngục trần gian" không thể làm khô héo một bông hoa thép. Nó đã nở rộ, tỏa ngát hương thơm của sự kiên trung, bất khuất, để lại một di sản tinh thần quý giá, thắp sáng mãi niềm tự hào trong triệu triệu trái tim người Việt.