Bông Văn Dĩa
Bông Văn Dĩa (1905–1983) là một nhà cách mạng và quân nhân Việt Nam, được biết đến như một trong những người tiên phong mở Đường Hồ Chí Minh trên biển trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1967 nhờ những đóng góp đặc biệt trong công tác vận tải chiến lược bằng đường biển.
Những dấu mốc tiêu biểu
Ông sinh tại Rạch Gốc, nay thuộc tỉnh Cà Mau, trong một gia đình ngư dân nghèo. Sau khi được nhà cách mạng Phan Ngọc Hiển giác ngộ, ông tham gia hoạt động cách mạng, gia nhập Đảng năm 1940 và tham gia Khởi nghĩa Hòn Khoai. Sau thất bại của cuộc khởi nghĩa, ông bị thực dân Pháp kết án khổ sai và đày ra Côn Đảo, nơi ông tiếp tục giữ vững hoạt động cách mạng cùng nhiều tù chính trị khác.
Vai trò trong Đường Hồ Chí Minh trên biển
Trong giai đoạn đầu những năm 1960, Bông Văn Dĩa được giao chỉ huy các chuyến đi trinh sát bằng đường biển giữa miền Nam và miền Bắc nhằm khảo sát tuyến vận tải bí mật. Ông tham gia xác định và xây dựng bến Vàm Lũng (Cà Mau), một trong những bến tiếp nhận vũ khí quan trọng của tuyến vận tải chiến lược. Sau đó, ông là Chính trị viên trên chuyến tàu Phương Đông 1, một trong những chuyến vận chuyển vũ khí đầu tiên thành công từ miền Bắc vào miền Nam, góp phần khai thông tuyến vận tải được gọi là Đường Hồ Chí Minh trên biển.
Đóng góp quân sự
Sau khi tuyến vận tải được hình thành, ông tham gia xây dựng và chỉ huy Đoàn 962, đơn vị có nhiệm vụ tổ chức các bến bãi, tiếp nhận, cất giữ và vận chuyển vũ khí từ những "tàu không số" vào các chiến trường Nam Bộ. Đồng đội đánh giá ông là người có kinh nghiệm hàng hải, bản lĩnh, giữ bí mật tốt và có vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động của tuyến vận tải chiến lược trong điều kiện chiến tranh.
Di sản
Bông Văn Dĩa qua đời ngày 31 tháng 5 năm 1983. Tên ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công trình tưởng niệm tại Cà Mau và một số địa phương khác nhằm ghi nhận những đóng góp đối với lịch sử quân sự Việt Nam. Trong nhiều tài liệu lịch sử và hồi ký về Đường Hồ Chí Minh trên biển, ông thường được nhắc đến như một trong những người đặt nền móng cho tuyến vận tải đặc biệt này
