Bông Văn Dĩa – Người thuyền trưởng mở bến Vàm Lũng, đưa những chuyến tàu không số xuyên biển vào Cà Mau

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – Đường Hồ Chí Minh trên biển, 1961–1968.
1. Người con của vùng biển Cà Mau

Bông Văn Dĩa sinh năm 1929, quê ở xã Tân Ân, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau.

Ông sinh ra trong một gia đình gắn bó với sông nước.

Ngay từ nhỏ, cuộc sống vùng biển đã dạy ông cách đi biển, đọc con nước và hiểu những thay đổi của thời tiết.

Những kinh nghiệm tưởng như bình thường của một người dân vùng biển sau này lại trở thành tài sản quý giá khi ông tham gia tuyến vận tải đặc biệt của cách mạng.

Trong kháng chiến chống Pháp, Bông Văn Dĩa đã tham gia hoạt động cách mạng.

Sau Hiệp định Genève 1954, ông tập kết ra Bắc.

Nhưng quê hương Cà Mau vẫn ở phía Nam.

Và rồi một nhiệm vụ đặc biệt đưa ông trở lại với biển.

Chú thích ảnh: Chân dung Anh hùng LLVTND Bông Văn Dĩa và tư liệu về ông. Ưu tiên ảnh từ Báo Quân đội nhân dân, Hải quân nhân dân Việt Nam, Bảo tàng Cà Mau và các nguồn lưu trữ chính thống.

2. Một nhiệm vụ không giống bất kỳ chuyến biển nào

Đầu những năm 1960, chiến trường miền Nam rất cần vũ khí.

Nhưng đưa vũ khí từ miền Bắc vào Nam bằng đường biển là một nhiệm vụ cực kỳ nguy hiểm.

Tàu phải vượt qua hàng nghìn hải lý.

Phải tránh sự kiểm soát của đối phương.

Phải giữ bí mật tuyệt đối.

Và quan trọng nhất:

phải tìm được một bến tiếp nhận ở miền Nam.

Không có bến thì tàu không thể giao hàng.

Không có người ở bến thì những chuyến hàng không thể được đưa vào chiến trường.

Vì vậy, trước khi những con tàu sắt của Đoàn tàu không số xuất hiện, cần có những người đi trước để khảo sát, tìm đường và mở bến.

Bông Văn Dĩa là một trong những người như vậy.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về giai đoạn đầu của tuyến vận tải trên biển, khi những con thuyền gỗ được sử dụng để thử nghiệm đường biển vào Nam.

3. Phương Đông I

Cuối năm 1961, một nhóm cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc được giao nhiệm vụ đặc biệt.

Họ sẽ trở lại miền Nam bằng đường biển.

Phương tiện không phải một tàu chiến.

Đó là một chiếc thuyền gỗ.

Tên của nó là Phương Đông I.

Bông Văn Dĩa là một trong những người tham gia chuyến đi.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông cùng đồng đội khởi hành từ miền Bắc ngày 11/10/1961, mang theo vũ khí và thiết bị vô tuyến, vượt biển vào Nam. (qdnd.vn)

Đây là một chuyến đi có ý nghĩa đặc biệt.

Bởi nếu thành công, nó chứng minh rằng có thể mở một tuyến vận tải bằng đường biển nối miền Bắc với chiến trường Nam Bộ.

Nhưng trước mắt họ là một vùng biển rộng lớn.

Và trên biển, một chiếc thuyền gỗ nhỏ bé hoàn toàn không có nhiều cơ hội nếu bị phát hiện.

4. Những ngày lênh đênh

Phương Đông I rời miền Bắc.

Những người trên thuyền phải giữ bí mật tuyệt đối.

Họ không thể treo những dấu hiệu cho biết mình là một phương tiện quân sự.

Họ phải tìm cách đi như một chiếc thuyền đánh cá bình thường.

Nhưng phía dưới lớp vỏ ngụy trang là vũ khí.

Và bên trong con thuyền là những người đang thực hiện một nhiệm vụ mà nếu thất bại, cả con đường trên biển có thể phải dừng lại.

Theo các tư liệu về chuyến Phương Đông I, hành trình kéo dài nhiều ngày trong điều kiện vô cùng khó khăn, phải vượt qua thời tiết khắc nghiệt và sự kiểm soát của đối phương.

Đối với Bông Văn Dĩa, biển không xa lạ.

Nhưng chuyến đi này khác hoàn toàn những chuyến đi của một ngư dân.

Bởi phía sau ông là cả một nhiệm vụ chiến lược.

5. Bến Vàm Lũng

Sau hành trình trên biển, Phương Đông I vào đến vùng Cà Mau.

Những người trên thuyền tìm cách đưa hàng vào đất liền.

Và từ đây, một địa danh bắt đầu đi vào lịch sử:

Vàm Lũng.

Vùng đất ở cực Nam của Tổ quốc.

Một nơi có hệ thống sông rạch chằng chịt, rừng đước dày đặc và địa hình thuận lợi để che giấu người và hàng.

Những điều kiện ấy khiến Vàm Lũng trở thành một địa điểm phù hợp để xây dựng bến tiếp nhận tàu.

Bông Văn Dĩa và đồng đội đã góp phần khảo sát, xác định đường đi và tổ chức tiếp nhận hàng.

Một bến bí mật dần hình thành.

Chú thích ảnh: Ảnh thật về Bến Vàm Lũng và khu vực rừng đước Cà Mau – nơi sau này trở thành một trong những bến quan trọng của Đường Hồ Chí Minh trên biển.

6. Từ một chiếc thuyền gỗ đến một tuyến đường chiến lược

Thành công của Phương Đông I không có nghĩa tuyến vận tải đã hoàn chỉnh.

Nó chỉ là bước đầu.

Sau đó, những chuyến tàu tiếp tục được tổ chức.

Những người đi biển được tuyển chọn.

Những bến bí mật được xây dựng.

Các tuyến hàng hải được nghiên cứu.

Và những con tàu lớn hơn bắt đầu được đưa vào sử dụng.

Bông Văn Dĩa tiếp tục gắn bó với tuyến vận tải.

Ông không chỉ là người tham gia một chuyến mở đường.

Ông trở thành một trong những cán bộ có nhiều kinh nghiệm về tổ chức bến và vận chuyển hàng trên biển.

Vàm Lũng từ một vùng rừng ngập mặn trở thành một điểm tiếp nhận vũ khí quan trọng.

7. Những con tàu không số bắt đầu đến

Sau những chuyến thuyền gỗ ban đầu, Đoàn 759 rồi Đoàn 125 từng bước xây dựng lực lượng vận tải biển chuyên nghiệp.

Những con tàu vỏ sắt bắt đầu xuất hiện.

Chúng có thể chở hàng lớn hơn.

Có khả năng đi xa hơn.

Nhưng cũng dễ bị phát hiện hơn.

Vì vậy, mỗi chuyến tàu đều phải có kế hoạch ngụy trang và hành trình đặc biệt.

Vàm Lũng trở thành một trong những bến tiếp nhận quan trọng ở Nam Bộ.

Bông Văn Dĩa tiếp tục có mặt trong những hoạt động gắn với bến.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về các chuyến tàu không số và bến Vàm Lũng. Không gán ảnh một con tàu cụ thể cho Bông Văn Dĩa nếu nguồn không xác nhận.

8. Người mở đường trở lại với biển

Bông Văn Dĩa tiếp tục thực hiện nhiều chuyến vận tải.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông đã tham gia nhiều chuyến vận chuyển vũ khí trên biển, trực tiếp đưa hàng từ miền Bắc vào Nam và góp phần xây dựng hệ thống bến tiếp nhận tại Cà Mau. (qdnd.vn)

Những chuyến đi ấy nối tiếp nhau.

Có chuyến thành công.

Có chuyến gặp nguy hiểm.

Có những lần phải thay đổi hành trình.

Có những lúc con tàu đứng trước nguy cơ bị phát hiện.

Nhưng những người trên tuyến vận tải vẫn tiếp tục.

Bởi phía Nam vẫn cần hàng.

9. Vàm Lũng – nơi những con tàu tìm đến trong đêm

Một bến tàu giữa rừng đước không có vẻ gì giống một cảng biển.

Không có cầu cảng lớn.

Không có đèn.

Không có những con tàu thương mại ra vào.

Nhưng trong chiến tranh, chính sự im lặng ấy lại là lợi thế.

Tàu đến vào ban đêm.

Hàng được bốc dỡ nhanh.

Rồi tàu rời đi.

Người trên bến phải giữ bí mật.

Người trên tàu phải giữ bí mật.

Không ai được phép để lộ điều gì.

Vàm Lũng vì thế trở thành một địa danh đặc biệt của Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Và Bông Văn Dĩa là một trong những người gắn tên tuổi mình với bến ấy.

10. Những con số phía sau một bến tàu

Theo các tài liệu về Đường Hồ Chí Minh trên biển, trong những năm hoạt động, Bến Vàm Lũng đã tiếp nhận hàng chục chuyến tàu không số, đưa một lượng lớn vũ khí và hàng hóa vào chiến trường Nam Bộ.

Nhưng phía sau mỗi chuyến tàu là cả một mạng lưới.

Người trên tàu.

Người trên bến.

Người dẫn đường.

Người vận chuyển.

Người bảo vệ.

Người dân che chở.

Và những người âm thầm giữ bí mật.

Bông Văn Dĩa thuộc về thế hệ đầu tiên đã góp phần xây dựng mạng lưới ấy.

11. Người con Cà Mau và những chuyến hàng trở về quê

Có một điều đặc biệt trong cuộc đời Bông Văn Dĩa.

Ông sinh ra ở Cà Mau.

Sau khi tập kết ra Bắc, ông lại trở về miền Nam bằng đường biển.

Không phải trở về để thăm nhà.

Mà trở về với một nhiệm vụ.

Đưa vũ khí.

Đưa cán bộ.

Đưa những thứ cần thiết cho chiến trường.

Và rồi lại rời quê hương.

Một người con Cà Mau đi qua biển để mang hàng về chính mảnh đất mình sinh ra.

Có lẽ không nhiều người hiểu được cảm giác ấy.

Được nhìn thấy quê hương từ ngoài biển.

Nhưng không thể bước vào nhà.

Không thể gặp gia đình.

Không thể nói rằng mình đã trở về.

Chỉ có thể tiếp tục nhiệm vụ.

12. Một cuộc đời gắn với những con tàu

Bông Văn Dĩa không phải người duy nhất làm nên Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Nhưng ông là một trong những người đặt nền móng cho tuyến đường ấy.

Từ những chiếc thuyền gỗ đầu tiên.

Đến những con tàu không số.

Từ những bến tạm.

Đến những bến chiến lược.

Từ những chuyến đi thử nghiệm.

Đến một tuyến vận tải chiến lược có tổ chức.

Con đường ấy được xây dựng bằng kinh nghiệm của từng chuyến đi.

Và bằng sự hy sinh của rất nhiều người.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về Bông Văn Dĩa, Đường Hồ Chí Minh trên biển và Bến Vàm Lũng.

13. Người mở đường trở thành Anh hùng

Sau chiến tranh, những đóng góp của Bông Văn Dĩa được Nhà nước ghi nhận.

Ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi ông gắn với những người đầu tiên mở tuyến vận tải chiến lược trên biển.

Nhưng với những người từng cùng ông đi biển, có lẽ điều đáng nhớ hơn danh hiệu là hình ảnh một người cán bộ luôn hiểu rõ trách nhiệm của mình.

Đưa hàng đến nơi.

Giữ bí mật.

Bảo vệ đồng đội.

Và trở về nếu có thể.

14. Bến Vàm Lũng ngày nay

Ngày nay, Bến Vàm Lũng đã trở thành một di tích lịch sử.

Những con tàu không số không còn đi vào bến.

Rừng đước vẫn xanh.

Sông nước Cà Mau vẫn trôi.

Nhưng nơi đây đã trở thành một địa chỉ để các thế hệ sau tìm hiểu về Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Chú thích ảnh: Ảnh thật Khu di tích Bến Vàm Lũng, Cà Mau hiện nay. Đây là những hình ảnh nên ưu tiên khi minh họa phần kết về di tích.

Lời kết – Người mở một con đường giữa biển cả

Khi nhắc đến Đường Hồ Chí Minh trên biển, chúng ta thường nhớ đến những con tàu không số.

Nhưng trước khi những con tàu ấy có thể đi đến những bến xa xôi, đã có những người phải đi trước để tìm đường.

Bông Văn Dĩa là một trong số đó.

Ông sinh ra ở Cà Mau.

Lớn lên cùng sông nước.

Rồi tập kết ra Bắc.

Và sau đó lại lên một chiếc thuyền gỗ, vượt biển trở về miền Nam.

Ngày 11/10/1961, Phương Đông I rời miền Bắc.

Không phải một chiến hạm.

Không phải một con tàu lớn.

Chỉ là một chiếc thuyền gỗ.

Nhưng trên đó là những con người đang mang theo một nhiệm vụ có thể thay đổi cách chi viện cho chiến trường miền Nam.

Họ vượt biển.

Đi qua những vùng nước mà đối phương kiểm soát.

Tìm đường vào Cà Mau.

Và góp phần đưa hàng đến nơi cần đến.

Từ chuyến đi ấy, một cánh cửa mở ra.

Đường Hồ Chí Minh trên biển bắt đầu có một hướng đi vào Nam Bộ.

Sau đó là Vàm Lũng.

Một bến nằm giữa rừng đước.

Không có cầu cảng lớn.

Không có ánh đèn.

Không có tiếng còi tàu.

Nhưng trong những đêm chiến tranh, nơi đây trở thành điểm đến của những con tàu mang theo vũ khí.

Hàng được đưa xuống.

Tàu rời bến.

Rừng đước lại im lặng.

Nhưng bên trong những con rạch ấy, lịch sử đang được viết.

Bông Văn Dĩa không phải người duy nhất.

Và ông cũng không thể một mình tạo nên Đường Hồ Chí Minh trên biển.

Nhưng ông thuộc về thế hệ mở đường.

Những người chấp nhận đi trước khi con đường còn chưa rõ.

Những người thử nghiệm khi phương tiện còn thô sơ.

Những người tìm bến khi chưa có bến.

Những người đặt nền móng để những chuyến tàu sau này có thể đi xa hơn.

Điều đáng quý nhất trong câu chuyện ấy là sự âm thầm.

Họ không đi để được nhìn thấy.

Không có hàng nghìn người đứng hai bên đường tiễn đưa.

Không có những bài diễn văn.

Không có tiếng reo hò.

Họ rời bến trong im lặng.

Và trở về cũng trong im lặng.

Nhưng chính sự im lặng ấy đã tạo nên một con đường mà ngày nay chúng ta có thể nhìn lại bằng tất cả lòng biết ơn.

Bông Văn Dĩa sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng nếu chỉ nhớ ông bằng danh hiệu ấy thì vẫn chưa đủ.

Hãy nhớ ông là một người con của Cà Mau.

Một người đã rời quê hương.

Một người đã trở lại bằng đường biển.

Một người đã góp phần mở Bến Vàm Lũng.

Một người đã sống giữa những con tàu và những chuyến hàng bí mật.

Và một người đã dành những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời cho nhiệm vụ mà mình tin là cần phải làm.

Ngày hôm nay, chúng ta có thể đứng ở Vàm Lũng và nhìn thấy rừng đước.

Có thể nghe tiếng nước.

Có thể nhìn những con tàu dân sự đi trên sông.

Không còn những chuyến tàu phải ngụy trang.

Không còn những người phải sống trong bí mật.

Không còn những đêm bốc dỡ vũ khí dưới ánh sáng hạn chế.

Đó chính là điều mà những người như Bông Văn Dĩa đã góp phần đánh đổi để có được.

Hòa bình.

Vì thế, câu chuyện về Bông Văn Dĩa không chỉ là câu chuyện của một người lính.

Đó là câu chuyện về những người mở đường.

Họ mở đường giữa biển.

Mở đường qua những vùng nước hiểm nguy.

Mở đường vào những cánh rừng phía Nam.

Và cuối cùng, mở đường cho những chuyến hàng đến với chiến trường.

Họ không để lại những con đường bê tông.

Họ để lại một con đường được viết bằng những chuyến tàu.

Xin được biết ơn Bông Văn Dĩa.

Xin được biết ơn những người đã cùng ông trên Phương Đông I.

Xin được biết ơn những người đã xây dựng và bảo vệ Bến Vàm Lũng.

Xin được biết ơn những thủy thủ Đoàn tàu không số.

Và xin được biết ơn những người đã nằm lại giữa biển cả, để những chuyến tàu khác có thể tiếp tục đi.

Bởi khi chúng ta kể lại câu chuyện của họ hôm nay, điều quan trọng nhất không phải là biến họ thành những nhân vật huyền thoại.

Mà là nhớ đúng họ là những con người bằng xương bằng thịt, đã lựa chọn hy sinh tuổi trẻ của mình cho đất nước.

Và chính vì vậy, mỗi ngày được sống trong hòa bình hôm nay càng trở nên quý giá.

Bông Văn Dĩa đã mở một con đường trên biển.

Con đường ấy đã đi qua chiến tranh.

Và điều chúng ta cần làm hôm nay là giữ cho con đường ấy dẫn tới một nơi duy nhất:

hòa bình.