Bữa Cơm Chiều Năm Ấy

Ngày ấy, làng tôi nghèo lắm. Con đường đất đỏ mỗi mùa mưa lại lầy lội, trẻ con đi học chân dính đầy bùn. Những mái nhà tranh nằm nép mình bên hàng tre già, chiều xuống nghe tiếng gà gọi nhau về chuồng mà lòng thấy yên bình đến lạ.

Rồi chiến tranh đến.

Từ đầu làng đã nghe tiếng loa phát thanh vang lên từng đợt. Thanh niên trong xóm lần lượt khoác ba lô ra đi. Người mẹ tiễn con, người vợ tiễn chồng, ai cũng cố cười nhưng đôi mắt đỏ hoe. Hồi ấy, ba tôi cũng lên đường như thế. Má kể, hôm tiễn ba đi, trời mưa nhỏ, ba đứng dưới gốc cau trước sân mà dặn đi dặn lại:

– Ở nhà nhớ chăm mấy đứa nhỏ nghen.

Má chỉ gật đầu, không nói được gì.

Những năm tháng đó, cả làng sống trong thiếu thốn. Đêm nào cũng thấp thỏm tiếng máy bay, có khi đang ăn cơm phải bỏ chạy xuống hầm. Lũ trẻ con chúng tôi quen dần với cảnh ôm nhau ngủ dưới lòng đất, nghe bom nổ rung cả mặt đất phía xa.

Nhưng giữa những ngày khói lửa ấy, người ta vẫn thương nhau bằng những điều rất nhỏ.

Nhà hết gạo thì hàng xóm san sẻ cho nhau lon khoai, củ sắn. Có người nhận được thư từ chiến trường liền chạy sang đọc chung cho cả xóm nghe. Mỗi lần có tin ai hy sinh, cả làng lặng đi như mất người thân ruột thịt.

Tôi nhớ nhất là mùa đông năm ấy. Má tôi bị sốt nặng, trong nhà chẳng còn gì đáng giá. Bác Tư hàng xóm lặng lẽ mang sang nửa bao gạo và ít thuốc lá cây. Bác chỉ nói:

– Giữ sức nuôi tụi nhỏ, rồi ảnh sẽ về.

Câu nói đơn giản vậy mà má tôi ngồi khóc rất lâu.

Ba tôi trở về vào một buổi chiều cuối năm. Khi ấy tôi đã lớn hơn nhiều so với ngày ba đi. Ba gầy, nước da sạm đen, trên vai còn vết thương cũ. Má đứng chết lặng ngoài sân, còn tôi cứ ngỡ mình đang mơ.

Bữa cơm hôm đó chỉ có nồi rau lang luộc với chén nước mắm ớt, vậy mà vui hơn bất kỳ mâm cỗ nào sau này tôi từng ăn.

Giờ chiến tranh đã lùi xa. Con đường làng ngày xưa đã được đổ bê tông, những mái tranh cũ cũng thay bằng nhà xây kiên cố. Nhưng mỗi lần nghe ai nhắc đến “thời hoa lửa”, tôi vẫn nhớ về những con người bình dị năm ấy — nghèo khó, lam lũ nhưng sống nghĩa tình và kiên cường biết bao.

Có lẽ chính những năm tháng đầy khói lửa đó đã dạy người ta biết quý hòa bình, quý bữa cơm đủ đầy và quý cả những lần được ngồi cạnh nhau trong yên bình.