Bữa cơm đầu tiên của đời lính

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một buổi chiều yên ả. Sau khi kể cho tôi nghe về bước chân đầu tiên vào doanh trại và những ngày học điều lệnh giữa nắng gió miền Trung, cụ chậm rãi nói:

“Nhưng điều tôi nhớ rất rõ là bữa cơm đầu tiên của đời lính.”

Nghe thì thật giản dị. Một bữa cơm thôi mà. Nhưng trong ký ức của những người lính năm ấy, đó lại là dấu mốc khó quên.

Chiều hôm mới vào đơn vị huấn luyện, sau giờ nhận giường nằm và sắp xếp ba lô, tiếng kẻng nhà ăn vang lên lanh lảnh khắp doanh trại. Các tân binh còn đang lóng ngóng thì cán bộ tiểu đội hô:

“Cầm bát, xếp hàng đi ăn cơm!”

Hơn năm mươi chàng trai ôm bát nhôm, đi thành hàng trên sân đất đỏ. Mặt trời miền Trung vừa lặn, gió chiều thổi qua làm tà áo quân phục mới khẽ bay. Ai cũng đói sau một ngày dài đi đường và làm thủ tục.

Nhà ăn chỉ là một dãy nhà tranh dài, bên trong kê những hàng bàn gỗ thô. Ánh đèn dầu vàng đục hắt lên những khuôn mặt còn non trẻ.

Khi đến lượt nhận cơm, anh Nguyễn Xuân Dinh nhìn vào thùng cơm lớn rồi khẽ sững lại.

Đó không phải cơm trắng như ở nhà.

Gạo được độn với khoai và bo bo. Mỗi người một bát cơm vun vừa phải, thêm một muôi canh rau muống loãng và vài miếng cá khô kho mặn.

Cụ cười hiền:

“Hồi đó nhìn bát cơm, tôi nhớ ngay nồi cơm mẹ nấu ở nhà.”

Anh Hòa đứng cạnh ghé tai nói nhỏ:

“Cơm bộ đội đây à?”

Anh Dinh đáp:

“Ừ, từ nay chắc ăn dài dài.”

Cả hai cùng cười, nhưng trong lòng đều có chút hụt hẫng.

Mọi người ngồi vào bàn. Ban đầu còn ngại ngùng, chưa ai dám gắp trước. Rồi một anh lớn tuổi hơn nói vui:

“Ăn đi các đồng chí, mai còn tập điều lệnh, không ăn là đứng không nổi đâu!”

Tiếng cười làm không khí nhẹ hẳn.

Anh Dinh gắp miếng cá khô đầu tiên. Mặn đến chát lưỡi. Anh vội húp một ngụm canh rau. Canh loãng, nhưng nóng và thơm mùi khói bếp.

Ăn được vài miếng, cơn đói thắng mọi cảm giác khác. Cả bàn bắt đầu ăn nhanh hơn. Tiếng thìa chạm bát, tiếng nhai, tiếng xin thêm canh hòa vào nhau thành âm thanh rất đời thường của doanh trại.

Giữa bữa ăn, anh chợt nhớ đến nắm cơm muối vừng mẹ gói sáng hôm lên đường. Ở nhà, mẹ thường ngồi nhìn con ăn rồi giục:

“Ăn thêm đi con.”

Còn ở đây, không có mẹ, không có mâm cơm gia đình, chỉ có những người bạn mới quen và bát cơm nhôm nóng trên tay.

Cụ kể nhỏ:

“Lúc ấy tôi mới thật sự thấy mình đã xa nhà.”

Nhưng rồi có một chuyện khiến anh nhớ mãi.

Một tân binh ở cuối bàn ăn rất chậm. Anh gầy, có vẻ còn ngại không dám xin thêm. Thấy vậy, người ngồi cạnh lặng lẽ gắp cho anh nửa phần cá của mình rồi đẩy bát canh sang.

Không ai nói câu nào.

Cụ Dinh nhìn tôi và nói:

“Đó là miếng cá đầu tiên tôi thấy đồng đội chia cho nhau.”

Sau bữa cơm, mọi người tự mang bát đi rửa ở giếng sau nhà ăn. Trời đã tối hẳn. Trăng non treo trên ngọn tre, nước giếng mát lạnh. Các tân binh vừa rửa bát vừa trò chuyện về quê quán, về ruộng đồng, về những người thân đang ở nhà.

Có người nói:

“Mai mốt quen thôi.”

Một người khác đáp:

“Ừ, miễn có anh em với nhau.”

Đêm ấy, nằm trên giường tre, anh Dinh vẫn còn nhớ vị mặn của cá khô và mùi khói bếp trong nhà ăn. Anh hiểu rằng đời lính không bắt đầu bằng những điều lớn lao, mà bắt đầu từ những bữa cơm giản dị như thế.

Nhiều năm chiến tranh sau này, anh đã ăn cơm vắt giữa rừng Trường Sơn, ăn gạo sấy trong hầm, ăn sắn luộc những ngày thiếu gạo, có khi hai ngày chỉ được một nắm cơm nhỏ. So với những tháng năm ấy, bữa cơm đầu tiên ở doanh trại còn là một bữa ăn đủ đầy.

Nhưng nó vẫn là bữa cơm anh nhớ nhất.

Tôi hỏi:

“Vì sao ạ?”

Cụ im lặng một lúc rồi đáp:

“Vì đó là bữa cơm đánh dấu từ nay mình sống cùng đồng đội.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi nhận ra rằng sức mạnh của quân đội không chỉ được tạo nên từ vũ khí hay mệnh lệnh. Nó được tạo nên từ những điều rất nhỏ: cùng xếp hàng nhận cơm, cùng ăn một món giản dị, cùng chia nhau miếng cá cuối cùng khi người khác còn đói.

Bữa cơm đầu tiên của đời lính có thể đạm bạc, nhưng trong đó có đủ hương vị của một thời: vị mặn của gian khó, vị ấm của tình đồng đội và vị trưởng thành của những chàng trai vừa rời mái nhà quê Nghệ An để bước vào cuộc chiến tranh giữ nước.