“Bữa cơm luôn thừa một bát”

Trong một căn nhà mái ngói cũ ở huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, có một mâm cơm mà suốt mấy chục năm qua, chưa bao giờ đủ người. Trên chiếc phản gỗ đã sờn màu theo thời gian, bữa nào cũng vậy, luôn có thêm một chiếc bát được đặt ngay ngắn ở vị trí quen thuộc – chỗ của anh, người chồng đã ra đi khi đứa con đầu lòng còn chưa kịp cất tiếng gọi “cha”.

Ngày anh còn sống, bữa cơm trong nhà lúc nào cũng rộn ràng. Anh hay ngồi ở đầu mâm, vừa ăn vừa kể chuyện đồng áng, chuyện làng trên xóm dưới, giọng ấm và chậm rãi. Có hôm trời mưa, anh đi làm về muộn, người ướt sũng, vậy mà vẫn cười, vừa ngồi xuống đã vội gắp cho vợ miếng cá, nói rằng “ăn đi cho nóng”. Những điều giản dị ấy, sau này lại trở thành thứ mà chị nhớ nhất.

Ngày nhận tin anh hy sinh, chị đang ngồi thổi cơm bên bếp. Ngọn lửa vẫn cháy, nồi cơm vẫn sôi, chỉ có lòng người là như tắt lịm. Bữa cơm hôm ấy, chị vẫn dọn đủ mâm, vẫn đặt thêm một chiếc bát, nhưng không ai ngồi vào chỗ đó nữa. Chị không khóc thành tiếng, chỉ lặng lẽ gắp thức ăn vào chiếc bát ấy, rồi lại ngồi nhìn cho đến khi cơm nguội.

Từ đó trở đi, thói quen ấy không bao giờ thay đổi. Mỗi sáng, mỗi chiều, dù bữa cơm có đạm bạc hay đủ đầy, chiếc bát ấy vẫn luôn có mặt. Chị đặt nó ngay ngắn, xoay đúng hướng như ngày xưa anh vẫn ngồi, đôi đũa đặt song song trên miệng bát, không bao giờ xô lệch. Có những hôm, chị vô thức gắp thêm một miếng thức ăn vào đó, rồi chợt khựng lại, bàn tay dừng giữa không trung, mắt lặng đi.

Những đứa con lớn lên trong căn nhà ấy, quen dần với một chỗ ngồi không bao giờ có người. Lúc nhỏ, chúng từng hỏi: “Sao nhà mình luôn thừa một bát hả mẹ?”. Chị chỉ xoa đầu con, nói khẽ: “Để bố còn có chỗ mà về ăn cơm.” Lớn hơn một chút, chúng hiểu, nhưng không đứa nào dám cất chiếc bát ấy đi, cũng không ai ngồi vào chỗ đó, dù chỉ một lần.

Có một lần, vào ngày giỗ anh, họ hàng đông đủ, mâm cơm chật kín người. Một người họ hàng xa vô tình cầm chiếc bát ấy lên định dùng, chị vội đưa tay giữ lại, nhẹ nhưng dứt khoát. Không khí chùng xuống. Chị chỉ nói nhỏ: “Bát đó… để phần anh.” Rồi chị quay đi, lau vội giọt nước mắt vừa rơi xuống mép mâm.

Năm tháng trôi qua, mái tóc chị bạc dần, lưng còng xuống theo thời gian, nhưng chiếc bát ấy vẫn ở đó, không sứt mẻ, không phai dấu, như thể cũng đang chờ đợi một điều gì không thể. Những bữa cơm trong căn nhà nhỏ ở Hà Tĩnh vẫn đủ món, đủ người, đủ tiếng nói cười của con cháu, nhưng chưa bao giờ trọn vẹn.

Bởi có những sự thiếu vắng không thể lấp đầy bằng thời gian, không thể thay thế bằng bất kỳ điều gì khác. Và với chị, chỉ cần chiếc bát ấy còn trên mâm, thì anh vẫn chưa thật sự rời khỏi căn nhà này – vẫn lặng lẽ ngồi đó, trong ký ức, trong yêu thương, trong từng bữa cơm mà mãi mãi không bao giờ đủ đầy.