Bữa cơm trưa Chủ nhật quyết định số phận một cuộc khởi nghĩa
Dưới vỏ bọc một bữa mời cơm bình thường, kế hoạch cho một cuộc binh biến chấn động cả vùng Việt Bắc đã được vạch ra chỉ trong một buổi trưa — và ngay đêm hôm sau, cả trại lính, cả nhà tù tỉnh lỵ đổi chủ chỉ sau một tiếng súng lệnh.
Trịnh Văn Cấn (Đội Cấn) là cai đội lính khố xanh đóng tại Thái Nguyên đầu thế kỷ 20, chứng kiến cảnh áp bức, đàn áp của thực dân Pháp đối với binh lính người Việt trong quân đội thuộc địa. Trong thời gian luân phiên canh giữ nhà lao Thái Nguyên, ông có dịp tiếp xúc với Lương Ngọc Quyến — nhân vật nổi tiếng của Việt Nam Quang phục hội đang bị giam giữ tại đây — và được giác ngộ, kết nạp vào tổ chức.
Trưa Chủ nhật ngày 29/8/1917, dưới hình thức một bữa mời cơm bình thường, Đội Cấn triệu tập Ban Chỉ huy khởi nghĩa, quyết định thời điểm hành động vào 23 giờ đêm hôm sau và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng người. Theo kế hoạch, đêm 30/8, một đồng đội đến phòng ngủ của viên giám binh Pháp Noël, lừa bắn chết hắn. Ngay khi tiếng súng vang lên, Đội Cấn tập hợp toàn bộ binh lính, tuyên bố khởi nghĩa, đọc hịch kêu gọi và cho phép ai không muốn theo thì được về nhà — trong tổng số 175 lính khố xanh, có 131 người tình nguyện ở lại tham gia.
Nghĩa quân sau đó tiến sang nhà tù Thái Nguyên, tiêu diệt giám ngục, giải phóng cho Lương Ngọc Quyến cùng hàng trăm tù nhân khác, nhanh chóng làm chủ toàn bộ tỉnh lỵ. Nghĩa quân tuyên bố Thái Nguyên độc lập, đặt quốc hiệu Đại Hùng, dựng cờ khởi nghĩa với khẩu hiệu "Nam binh phục quốc". Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày, quân Pháp huy động lực lượng phản công mạnh mẽ, Lương Ngọc Quyến hy sinh, nghĩa quân buộc phải rút lui và phân tán. Đội Cấn tiếp tục chiến đấu đến những ngày cuối cùng trước khi tự sát để không rơi vào tay giặc.
