“Bức ảnh Bác trong ba lô”

Bác Tấn kể, khoảng cuối năm 1972, khi đơn vị ông còn hoạt động ở một khu rừng già giáp biên phía tây Quảng Bình, trong tiểu đội có một anh tên là Lợi, người gầy, ít nói, nhưng lúc nào ba lô cũng gọn gàng hơn người khác, sau này mọi người mới biết, trong đó anh luôn giữ một thứ rất cẩn thận — một tấm ảnh nhỏ của Hồ Chí Minh, được bọc bằng mấy lớp nilon, mép đã sờn đi vì mở ra nhiều lần. Mỗi lần hành quân dừng chân, nhất là những buổi chiều muộn sau một ngày gùi hàng hoặc vượt dốc, khi anh em còn đang tranh thủ nằm nghỉ, Lợi lại lặng lẽ ngồi dựa vào gốc cây, tháo ba lô, lấy tấm ảnh ra, mở từng lớp nilon rất cẩn thận rồi dùng tay vuốt nhẹ, như sợ bụi rừng bám vào, có hôm bác Tấn ngồi gần đó, hỏi đùa: “Cậu giữ gì mà kỹ thế?”, Lợi chỉ cười, rồi đưa ra cho xem, ánh mắt lúc đó khác hẳn, không còn cái vẻ lầm lì thường ngày nữa, anh nói nhỏ: “Ảnh Bác… em mang theo từ lúc nhập ngũ.” Rồi anh kể, trước khi đi, mẹ anh đưa cho, dặn giữ lấy làm chỗ dựa tinh thần, từ đó đi đâu anh cũng mang theo, qua mưa rừng, qua những lần bom nổ, qua cả những hôm ướt hết đồ, anh vẫn cố giữ cho tấm ảnh không bị hỏng.

Những ngày cuối chiến tranh, khi cường độ bom đạn dày hơn, có hôm đơn vị vừa dừng lại chưa kịp thở đã phải cơ động tiếp, vậy mà cứ hễ có vài phút nghỉ hiếm hoi, Lợi vẫn lấy tấm ảnh ra nhìn một lúc, có lần anh ngồi lâu hơn mọi khi, nhìn rất chăm chú rồi nói như tự nói với mình: “Không biết bao giờ mới được sống đúng như điều Bác mong…”, lúc đó không ai trả lời, nhưng ai cũng hiểu, cái “điều Bác mong” ấy không phải gì lớn lao xa vời, mà là đất nước yên bình, người dân không còn phải sống trong bom đạn như họ đang trải qua.

Đến đầu năm 1973, khi tin ngừng bắn theo Hiệp định Paris được truyền xuống, cả đơn vị lặng đi như bao lần bác Tấn kể, riêng Lợi hôm đó không nói gì, chỉ ngồi một mình bên mép rừng, lưng tựa vào ba lô, rất lâu sau mới thấy anh mở ba lô ra, lấy tấm ảnh quen thuộc ấy, lần này không vội, không tranh thủ như trước nữa, anh mở từng lớp nilon, lau lại thật kỹ, rồi nhìn rất lâu, lâu đến mức những người xung quanh cũng không dám làm ồn, bác Tấn nói, lúc đó gương mặt Lợi không hẳn là vui, cũng không phải buồn, mà là một kiểu nhẹ đi, như trút được một điều gì đó đã giữ trong lòng suốt nhiều năm, rồi anh gói lại tấm ảnh, cất vào ba lô, buộc dây cẩn thận như mọi lần, nhưng trước khi đóng hẳn, anh khẽ nói một câu, rất nhỏ thôi: “Chắc Bác vui lắm…”, câu nói ấy không ai nhắc lại, nhưng bác Tấn bảo, đến tận bây giờ, mỗi lần nhớ về những ngày ấy, ông vẫn nhớ rõ giọng nói khi đó — nhẹ, nhưng đủ để người nghe hiểu rằng, có những niềm tin đã đi cùng họ suốt cả cuộc chiến, và đến khi hòa bình đến, điều đầu tiên họ nghĩ tới… lại không phải là bản thân mình.

32.“Lần đầu nghe đọc thư của Bác”

Bác Lâm kể, khoảng giữa năm 1968, trước khi bước vào chiến dịch lớn ở chiến trường Quảng Trị — sau này người ta gọi là Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh — đơn vị ông được lệnh dừng chân trong một khu rừng già phía tây Nghệ An để củng cố lực lượng, chuẩn bị hành quân vào sâu hơn. Những ngày đó, ai cũng biết sắp tới sẽ là trận đánh lớn, không nói ra nhưng trong lòng đều có phần căng thẳng. Ban ngày thì tranh thủ luyện tập, kiểm tra lại súng đạn, ban đêm thì đào hầm, ngụy trang, gần như không có lúc nào thật sự được nghỉ.

Ấy vậy mà tối hôm đó, chính trị viên bất ngờ gọi cả đơn vị lại, bảo: “Hôm nay không làm gì nữa, có việc quan trọng.” Anh em ngạc nhiên lắm, vì giữa lúc chuẩn bị chiến dịch mà lại dừng hết như vậy là chuyện hiếm. Mọi người ngồi quây lại dưới tán rừng, chỉ có một ngọn đèn dầu nhỏ treo giữa, ánh sáng yếu đến mức nhìn mặt nhau cũng không rõ. Chính trị viên lấy trong túi ra một tờ giấy đã được gấp cẩn thận, nói chậm rãi: “Thư của Hồ Chí Minh gửi các chiến sĩ.”

Nghe đến đó, cả đơn vị im phăng phắc. Không còn tiếng xì xào, không ai cựa quậy.

Bác Lâm kể, từng câu, từng chữ được đọc lên rất chậm. Không phải những lời hô hào lớn lao, mà chỉ là những điều giản dị: giữ gìn sức khỏe, đoàn kết, thương yêu nhau như anh em, cố gắng vượt qua gian khổ để hoàn thành nhiệm vụ. Có đoạn nhắc đến việc phải kiên trì, dù khó khăn đến đâu cũng không được nản chí. Giữa rừng sâu, giữa lúc ai cũng mệt rã rời vì hành quân, vì sốt rét, vì thiếu ăn… những lời đó nghe vào lại thấm lạ thường.

Có người ngồi nghe mà cúi đầu xuống. Có người siết chặt khẩu súng trong tay.

Đọc xong, không ai vỗ tay, không ai nói gì ngay. Nhưng bác Lâm bảo, không khí lúc đó khác hẳn — như có cái gì đó vừa được thắp lên trong lòng mỗi người.

Một anh trong đơn vị khẽ nói:
“Bác còn nghĩ đến mình… thì mình không được phép yếu.”

Từ hôm đó trở đi, bước vào chiến dịch, dù hành quân qua những đoạn rừng dốc đứng, dù phải nằm hầm nhiều ngày liền dưới bom pháo, dù có lúc đói đến mức chỉ còn nắm cơm nhỏ chia nhau, anh em vẫn bám trụ. Khi trận đánh ở khu vực Đường 9 – Khe Sanh diễn ra ác liệt, có những lúc tưởng như không trụ nổi nữa, thì nhiều người lại nhớ đến buổi tối hôm đó — nhớ giọng đọc chậm rãi dưới ánh đèn dầu, nhớ những lời dặn giản dị mà chắc chắn.

Bác Lâm nói, sau này nghĩ lại, không phải bức thư đó làm cho họ hết mệt, cũng không làm bom đạn ít đi, nhưng nó làm cho người lính thấy mình không đơn độc. Và khi đã không thấy mình đơn độc, thì người ta có thể chịu đựng được nhiều hơn mình tưởng.

Ông cười nhẹ rồi nói:
“Chiến tranh có súng đạn… nhưng có những lúc, chính những lời như thế mới giữ được con người đứng vững.”