Bức ảnh bên dòng sông Bến Hải

Tôi gặp ông Bình vào một buổi sáng ở Quảng Trị. Hôm ấy tôi đứng bên cầu Hiền Lương, nhìn dòng sông Bến Hải chảy chậm phía dưới. Một nhóm khách vừa đi khỏi thì tôi nghe một người đàn ông lớn tuổi nói với người đi cùng:

“Ngày trước đứng ở đây khác bây giờ nhiều lắm.”

Tôi quay lại, ông mặc áo cựu chiến binh, trên tay cầm một chiếc điện thoại cũ.

Tôi hỏi:

“Bác từng ở đây ạ?”

Ông nhìn tôi rồi cười:

“Có. Nhưng lâu lắm rồi.”

Tôi hỏi ông từng làm nhiệm vụ gì.

“Lính thông tin.”

Ông không nói nhiều, tôi cũng không hỏi thêm. Một lúc sau, ông lấy trong ví ra một tấm ảnh nhỏ đã bạc màu.

“Đây.”

Trong ảnh là hai người lính trẻ đứng cạnh nhau, phía sau là dòng sông. Ông chỉ vào người đứng bên trái:

“Bạn bác. Tên nó là Minh, quê Thái Bình".

“Hai đứa bằng tuổi nhau.”

Ông kể ngày ấy họ cùng đơn vị, thường làm nhiệm vụ ở khu vực Quảng Trị. Có một lần được nghỉ, hai người tìm cách đứng gần khu vực cầu Hiền Lương.

“Minh bảo bác chụp cho nó một kiểu.”

Ông hỏi:

“Chụp làm gì?”

“Năm sau còn có cái mà xem.”

Hai người đứng cạnh nhau, một người cười rất tươi, một người cố làm mặt nghiêm.

Ông Bình cười khi nhớ lại:

“Chụp xong nó còn bảo bác chụp lại vì ảnh đầu nó nhắm mắt.”

Tôi cũng bật cười. Rồi ông nói:

“Đấy là tấm cuối cùng của hai đứa.”

Sau đó chiến sự ngày càng ác liệt. Hai người bị điều động về những vị trí khác nhau.

“Bác không gặp Minh nữa.”

Cho đến một ngày, ông nhận được tin bạn mình hy sinh.

Ông không kể cụ thể trận đánh.

Chỉ nói:

“Lúc nghe tin, bác lấy tấm ảnh ra xem.”

Tôi hỏi:

“Bác có giữ nó từ lúc ấy đến giờ không?”

Ông gật đầu.

“Giữ hơn năm mươi năm.”

Ông mở ví, tấm ảnh đã được ép lại nhiều lần, các góc ảnh đã sờn nhưng hai người lính trẻ vẫn nhìn thẳng vào ống kính.

Tôi hỏi:

“Bác có biết gia đình bác ấy không?”

“Có.”

Sau chiến tranh, ông tìm về quê Minh.

“Mẹ nó đã già.”

Bà cụ nhìn tấm ảnh rất lâu.

Rồi hỏi:

“Đây là ảnh hai đứa chụp ở đâu?”

Ông trả lời:

“Bên sông Bến Hải.”

Bà cụ im lặng.

Một lúc sau bà nói:

“Nó hay nhắc đến Quảng Trị.”

Ông Bình kể:

“Bác không dám nói nhiều.”

Chỉ ngồi uống nước với bà cụ. Trước khi về, bà cụ hỏi:

“Thế còn cháu?”

Ông trả lời:

“Cháu may mắn hơn.”

Bà cụ gật đầu.

“Ừ. Còn sống thì về được.”

Ông Bình kể câu nói ấy khiến ông nhớ mãi. Nhiều năm sau, ông mới có dịp trở lại cầu Hiền Lương. Ông mang theo tấm ảnh.

“Bác đứng đúng chỗ ngày trước.”

Tôi hỏi:

“Bác có chụp lại một tấm nữa không?”

Ông lắc đầu.

“Không.”

“Vì sao ạ?”

Ông cười:

“Vì lần này không có Minh.”

Ông nhìn sang dòng sông.

“Ngày trước nó bảo hòa bình rồi hai đứa sẽ quay lại đây.”

Ông ngừng một lúc.

“Bác quay lại rồi.”

“Nhưng chỉ còn một người.”

Gió thổi nhẹ trên mặt sông, ông cất tấm ảnh vào ví.

Tôi hỏi:

“Nếu hôm nay Minh đứng cạnh bác thì bác sẽ nói gì?”

Ông suy nghĩ.

“Chắc chẳng nói gì.”

“Chỉ đứng cạnh nhau thôi.”

Tôi hỏi:

“Như trong bức ảnh?”

Ông gật đầu.

“Ừ. Như ngày trước.”

Chúng tôi đứng bên sông thêm một lúc.

Trước khi chia tay, ông nói:

“Cháu nhớ nhé, đừng chỉ nhìn những địa danh này như những nơi đã từng có chiến tranh.”

“Ở mỗi nơi như thế này đều có những người trẻ từng đứng đây.”

“Có người trở về.”

“Có người không.”

Tôi nhìn theo ông khi ông bước chậm về phía con đường.

Tôi mở điện thoại, định chụp lại dòng sông nhưng rồi tôi không chụp. Tôi nghĩ đến tấm ảnh nhỏ trong chiếc ví cũ của ông Bình. Hơn năm mươi năm trước, hai người lính trẻ đã đứng bên dòng Bến Hải và chụp một tấm ảnh với niềm tin rằng họ sẽ còn gặp lại. Một người đã giữ lời, một người đã nằm lại còn dòng sông vẫn chảy. Có lẽ ký ức cũng giống như dòng sông ấy — thời gian có thể làm mọi thứ đổi thay, nhưng không thể cuốn trôi những người mà ta đã từng thương nhớ.