Bức ảnh kẹp trong mũ

1. Chiếc mũ và bức ảnh nhỏ

Bác Mê nói:

“Hôm nay, tôi không kể chuyện súng đạn, cũng không nói về chiến thắng hay hy sinh. Tôi chỉ muốn kể về một bức ảnh, một bức ảnh nhỏ bằng hai ngón tay, từng kẹp trong chiếc mũ này suốt những năm tháng chiến tranh.”

Bác nhấc chiếc mũ lên, lật mặt trong. Chỗ lớp vải lót cũ, có một khe nhỏ như túi bí mật, vừa bằng một ngón tay. Bác rút ra một tờ giấy đã ố vàng, được ép nhựa thô sơ.

Bên trong là ảnh một bé gái chừng sáu, bảy tuổi – tóc cắt ngắn, đôi mắt to, nụ cười lấp lóa như ánh nắng. Bên dưới là hàng chữ trẻ con nguệch ngoạc: “Cháu chờ chú Mê về.”

Tiếng xì xào nhẹ vang lên trong hội trường. Một vài người lớn tuổi thở dài, người trẻ nghiêng đầu chăm chú.

Bác Mê kể, bức ảnh ấy là của bé Ngọc, con gái của một người đồng đội: anh Khoa.

2. Những ngày đầu bước vào chiến trường

Năm 1970, bác Mê nhập ngũ khi vừa vừa 19 tuổi. Chỉ sau ba tháng huấn luyện, đơn vị bác được điều vào chiến trường Trị – Thiên – nơi bom đạn dữ dội nhất thời bấy giờ.

“Hồi ấy,” bác nói, “ai cũng nghĩ mình sẽ sống đến ngày trở về. Nhưng chỉ cần một trận đánh là hiểu ngay: sự sống mong manh như ngọn cỏ.”

Trong đơn vị bác có anh Khoa – hơn bác 4 tuổi, quê ở Thái Bình. Anh hiền, vui tính, hay kể chuyện con gái nhỏ tên Ngọc. Trong ba lô lúc nào cũng có một bức ảnh con bé, mỗi khi nghỉ anh lại lôi ra ngắm.

Một tối mưa rừng tầm tã, đang ngồi hong quần áo trước bếp, anh Khoa hỏi:
“Mê này, chú có người yêu chưa?”
Bác cười:
“Em lo gùi đạn còn chưa xong, yêu đương gì anh!”
Anh Khoa vỗ vai bác:
“Ừ… nhưng sống chết không biết lúc nào, phải có cái gì đó mà nhớ. Như tôi, chỉ cần nghĩ đến con bé Ngọc là có sức đi tiếp.”

Một tuần sau, đơn vị lên đường áp sát một cao điểm địch. Súng nổ ngày đêm, đất đá bay như mưa. Anh Khoa bị thương nặng trong một trận pháo kích. Trước khi chuyển về tuyến sau, anh dúi một bức ảnh nhỏ vào tay bác Mê:

“Mê, phòng khi tôi không trở lại… chú giữ giúp. Đừng để nó rơi vào lửa.”

Bác Mê sững người:
“Anh nói gở. Rồi anh sẽ khỏe thôi.”

Nhưng anh lắc đầu:
“Nếu tôi không về được, chú thay tôi giữ một chút… hơi ấm gia đình. Mai kia có dịp, chú về gặp vợ con tôi, đưa giúp họ.”

Bác không ngờ lần đó lại là lần cuối cùng nghe giọng anh Khoa.

3. Bức ảnh được kẹp vào mũ

Một tháng sau, tin báo về: anh Khoa đã hy sinh khi đoàn tải thương bị phục kích trên đường trở ra.

“Ngày đó,” bác Mê kể, “tôi nhìn bức ảnh con bé Ngọc mà như nhìn thấy anh Khoa đang cười.”

Sợ mất, bác không dám để ảnh trong ba lô vì ba lô có thể thất lạc bất cứ lúc nào khi chạy pháo. Thế là bác nghĩ ra cách khâu một khe nhỏ trong lớp lót mũ, kẹp bức ảnh vào đó. Mũ đội trên đầu, nghĩa là bức ảnh luôn ở nơi an toàn nhất.

“Từ đó, đi đâu tôi cũng mang theo,” bác nói. “Có lúc trèo đèo, có lúc bò qua dây thép gai, có lúc trượt chân giữa mưa bom… nhưng bức ảnh chưa bao giờ rời đầu tôi.”

4. Những trận đánh ác liệt và sức mạnh của một bức ảnh

Bác kể tiếp, giọng chậm rãi mà run run:

“Nhiều người nghĩ chiến tranh chỉ có bom và đạn. Nhưng thực ra còn có những khoảnh khắc im lặng đến rợn người. Lúc nằm phục kích trong đêm, tay ướt đẫm mồ hôi lạnh, tai chỉ chờ tiếng động nhỏ. Lúc ấy, tôi chỉ làm một điều duy nhất: đưa tay sờ vào lớp vải bên trong mũ… xem bức ảnh còn ở đó không.”

Có lần một trận pháo địch trùm xuống bất ngờ. Bác bị sức ép hất văng xuống hố bom sâu. Mũ bị bay ra xa. Khi tỉnh lại, việc đầu tiên bác làm không phải kiểm tra xem mình có bị thương nặng hay không, mà là chạy đến nhặt mũ, bật lớp vải lót ra xem. Bức ảnh vẫn còn nguyên.

“Tôi ôm cái mũ vào ngực, khóc như trẻ con,” bác nói. “Không phải vì sợ chết. Mà vì tôi sợ đánh mất thứ mà người đồng đội gửi gắm.”

Có đêm nằm trong công sự, pháo sáng rọi qua rừng như ánh chớp. Bác lấy bức ảnh ra nhìn. Nụ cười của bé Ngọc như tiếp cho bác một luồng ấm.

“Thế là tôi lại sống thêm được một ngày,” bác nói. “Có khi chỉ vì một bức ảnh nhỏ.”

5. Người lính trẻ đã ngã xuống

Năm 1972, trong một trận đánh giữ điểm cao, đơn vị bác tổn thất nặng. Địch nã pháo cấp tập, đất đá sạt xuống từng mảng. Bác bị thương ở vai nhưng vẫn bám súng chiến đấu.

Đến khi mặt trời lên, trận đánh kết thúc, bác nằm kiệt sức ngay bên triền núi. Đồng đội dìu bác về vị trí an toàn. Trong cơn mê man, bác vẫn đưa tay tìm mũ. Khi sờ thấy đường khâu của khe ảnh, bác mới yên tâm nhắm mắt.

“Ngày ấy,” bác cười nhẹ, “tôi còn trẻ lắm. Nhưng chính bức ảnh đã giữ tôi sống đến ngày hôm nay.”

Bác hiểu, giữ bức ảnh không còn là lời hứa với anh Khoa nữa, mà là động lực để vượt qua tất cả sự tàn khốc của chiến tranh.

6. Ngày trở về và lời hứa còn dang dở

Sau Hiệp định Paris 1973, đơn vị bác Mê lần lượt rút quân. Đến năm 1975, bác trở về quê nhà. Trong chiếc ba lô rách và bộ quân phục bạc màu, vẫn còn nguyên chiếc mũ và bức ảnh.

Ngày đầu tiên về đến nhà, bác ôm mẹ rồi ngồi bệt xuống thềm khóc như mưa. Nhưng trong lúc nghỉ ngơi mấy ngày, bác vẫn không quên lời hứa với anh Khoa.

Một buổi sáng sớm, bác đạp chiếc xe cũ từ Hưng Yên sang Thái Bình. Hỏi thăm mãi, bác tìm được nhà gia đình anh.

“Nhà anh Khoa ngày đó nghèo lắm,” bác kể. “Bà vợ anh gầy gò, đôi mắt đỏ hoe khi nhìn thấy tôi mặc bộ quân phục còn mùi thuốc súng.”

Nghe bác kể lại chuyện anh Khoa gửi bức ảnh, chị ôm mặt khóc nức nở. Bé Ngọc đã mười tuổi, nhìn bác với ánh mắt vừa lạ lẫm vừa thân quen, như cảm nhận được điều gì đó từ người lính xa lạ.

Bác Mê lấy bức ảnh ra, đặt vào tay chị vợ. Nhưng điều bất ngờ xảy ra: chị lắc đầu, đẩy nhẹ bức ảnh về phía bác:

“Anh mang về đi. Bức ảnh ấy không chỉ là của gia đình tôi nữa. Nó là… của cả anh. Nhờ nó mà anh còn sống về đây.”

Bác Mê lúng túng:
“Nhưng anh Khoa nhờ tôi… trả lại cho chị.”

Chị gạt nước mắt:
“Anh ấy gửi anh không phải để nhận lại, mà để nhắc anh sống sót. Anh giữ nó… như giữ một phần linh hồn của anh Khoa.”

Bé Ngọc đột nhiên nói nhỏ:
“Chú giữ cho bố cháu nhé. Cháu muốn bố ở cùng chú.”

Bác Mê nghẹn lại, không nói nổi câu nào.

Từ đó, bức ảnh ấy tiếp tục theo bác suốt cuộc đời.