Bức giấy báo tử hoen màu thời gian

Theo những thông tin còn lưu lại trong giấy báo tử, chú tôi là Phan Văn Quyền, sinh tháng 3 năm 1941, quê ở Giai Lạc, Quỳnh Lưu, Nghệ An. Cha là ông Phan Văn Tình, mẹ là bà Đặng Thị Trân.

Tháng 2 năm 1960, khi vừa bước qua tuổi thanh xuân, chú nhập ngũ.

Một năm sau, tháng 7 năm 1961, chú được kết nạp vào Đảng và đến tháng 7 năm 1962 trở thành đảng viên chính thức.

Những dòng thông tin ngắn ngủi ấy tưởng như chỉ là những con số và mốc thời gian khô khan.

Nhưng phía sau mỗi con số là cả một quãng đời.

1960 – nhập ngũ.

Đó là thời điểm một chàng trai quê Nghệ An bắt đầu rời khỏi cuộc sống quen thuộc của gia đình để bước vào quân ngũ.

1961 – được kết nạp Đảng.

Đó là dấu mốc cho thấy quá trình phấn đấu của một người lính trẻ.

Rồi những năm tháng quân ngũ nối tiếp nhau.

Cho đến ngày 8 tháng 12 năm 1970.

Một ngày mà gia đình tôi mãi mãi không thể quên.

Trong giấy báo tử ghi rõ: Chú hy sinh ngày 8 tháng 12 năm 1970, tại chiến trường phía Nam, trong trường hợp chiến đấu với máy bay Mỹ.

Chỉ một dòng chữ.

Nhưng với gia đình, đó là khoảnh khắc một người con, một người em, một người chồng vĩnh viễn không trở về.

Tôi thường nghĩ, nếu ngày ấy gia đình nhận được tin báo, có lẽ không ai có thể hình dung được hết sự thật phía sau những dòng chữ ngắn ngủi ấy.

Cha tôi vừa trở về từ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và may mắn còn nguyên vẹn. Ông bà nội đã từng có một người con trở về sau chiến tranh.

Nhưng với chú tôi thì khác.

Chú ra đi và mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.

Theo lời kể của gia đình, chú từng mong được vào chiến trường B để trực tiếp chiến đấu. Nhưng sau những tháng ngày huấn luyện, chú được phân công về đơn vị phòng không bảo vệ vùng trời quê hương.

Và chính trong những ngày làm nhiệm vụ ấy, chú đã chiến đấu giữa những trận bom ác liệt.

Điều khiến câu chuyện về chú càng day dứt là chú đã có một gia đình nhỏ trước khi trở lại đơn vị.

Trong một lần về phép, chú gặp người con gái làng bên – người sau này trở thành mự tôi.

Tình yêu đến thật giản dị.

Không có những cuộc hẹn hò dài ngày.

Không có những tháng năm tìm hiểu như những đôi lứa trong thời bình.

Chỉ có một người lính trẻ trở về làng và một cô gái đang làm việc ngoài đồng.

Một câu hát Ví, giặm ghẹo đùa đã trở thành duyên tình.

Rồi họ cưới nhau.

Một đám cưới giản dị giữa thời chiến.

Kẹo bánh, trà thuốc, lời chúc của họ hàng hai bên.

Một người lính trẻ có thêm một mái ấm để thương nhớ.

Một người phụ nữ vừa trở thành vợ đã phải học cách sống với những ngày chờ đợi.

Nhưng hạnh phúc ấy quá ngắn ngủi.

Chưa kịp bén hơi nhau, chú tôi đã được đơn vị gọi trở lại.

Chiến tranh không cho những người trẻ có nhiều thời gian.

Những ngày cuối năm 1970, chiến tranh trên miền Bắc diễn ra dữ dội.

Chú cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ bảo vệ vùng trời quê hương.

Rồi ngày 8 tháng 12 đến.

Chú hy sinh.

Cùng với chú còn có tám người đồng đội.

Chín người lính đã nằm lại sau trận chiến.

Gia đình kể rằng sau những loạt bom, đồng đội phải mất nhiều thời gian mới tiếp cận được trận địa.

Thân thể những người lính không còn nguyên vẹn.

Nhưng đồng đội vẫn tìm kiếm.

Họ nhặt nhạnh từng phần còn lại của những người đã chiến đấu bên mình.

Rồi chín ngôi mộ được đặt cạnh nhau.

Những người đến từ những quê hương khác nhau – Thanh Hóa, Quảng Bình và nhiều nơi khác – nhưng cuối cùng lại nằm bên nhau như khi còn sống.

Họ đã cùng chiến đấu.

Và khi hy sinh, họ vẫn ở cạnh nhau.

Ngày gia đình nhận được giấy báo tử cũng là ngày cuộc đời những người ở lại bước sang một trang khác.

Trong giấy báo, đơn vị gửi lời chia buồn tới gia đình, gọi người đã hy sinh là một người con trung hiếu, một người đồng chí, đồng đội và một người thân yêu của gia đình.

Những dòng chữ ấy ngày hôm nay đọc lại có thể rất bình thường.

Nhưng với một gia đình có người hy sinh, mỗi chữ đều nặng trĩu.

Bởi từ thời điểm ấy, gia đình hiểu rằng sẽ không còn ngày đoàn tụ.

Không còn tiếng bước chân của người con ngoài ngõ.

Không còn người chồng trở về sau những tháng ngày quân ngũ.

Không còn một người em ngồi bên cha mẹ trong những bữa cơm gia đình.

Điều đau lòng nhất có lẽ là những người sinh sau chiến tranh như tôi không có một ký ức trực tiếp nào về chú.

Tôi chưa từng thấy chú cười.

Chưa từng nghe chú nói.

Chưa từng biết bàn tay chú như thế nào.

Tôi chỉ biết chú qua một tấm bằng Tổ quốc ghi công, qua tờ giấy báo tử, qua những câu chuyện cha kể và qua những kỷ vật gia đình còn giữ lại.

Một chiếc bi đông.

Những tấm huân chương.

Và chiếc áo trận đã cũ.

Những thứ ấy không thể kể hết một cuộc đời.

Nhưng chúng giúp thế hệ sau biết rằng đã từng có một người con của quê hương mang tên Phan Văn Quyền, từng có tuổi trẻ, từng có tình yêu, từng có một gia đình và từng đứng giữa chiến tranh để hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Tờ giấy báo tử ngày nào vẫn còn được gia đình nâng niu.

Mỗi nếp gấp trên tờ giấy như một nếp gấp của thời gian.

Mỗi dòng chữ như một cánh cửa mở về quá khứ.

Đối với tôi, đó không chỉ là giấy báo tử.

Đó là một phần ký ức của gia đình.

Là lời nhắc rằng phía sau mỗi cái tên trong danh sách liệt sĩ là một cuộc đời cụ thể. Có người từng là con của cha mẹ, là anh của em, là chồng của vợ, là cha của những đứa trẻ. Họ cũng từng có những ước mơ rất đời thường.

Nhưng chiến tranh đã khiến nhiều người không kịp trở về.

Chú tôi là một trong những người như thế.

Và vì vậy, mỗi lần nhìn tờ giấy báo tử đã hoen màu thời gian, tôi không chỉ nghĩ về sự mất mát.

Tôi nghĩ về giá trị của hòa bình.

Bởi hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng tuổi trẻ của những người như chú tôi, bằng nước mắt của những người mẹ, người cha, người vợ và bằng những năm tháng chờ đợi không có ngày đoàn tụ.

Tờ giấy đã cũ.

Mực đã nhạt.

Nhưng tên của chú tôi vẫn còn đó.

Phan Văn Quyền.

Và chừng nào gia đình còn nhắc đến tên chú, chừng nào quê hương còn nhớ đến những người đã nằm xuống, thì câu chuyện về người lính tuổi ba mươi ấy vẫn chưa bao giờ khép lại.