Bức lệnh phong chức của nhân dân và tuốt gươm tuân theo ý nguyện lòng dân

Năm 1862, sau khi nhà Nguyễn ký Hòa ước Nhâm Tuất nhượng ba tỉnh miền Đông Nam Kỳ cho Pháp, triều đình Huế đã ban chiếu lệnh yêu cầu Trương Định phải bãi binh và đi nhận chức Lãnh binh ở An Giang. Đây là một quyết định vô cùng nghiệt ngã, đặt ông vào thế phải lựa chọn giữa một bên là "trung quân" (tuân lệnh vua) và một bên là "ái quốc" (sát cánh cùng nhân dân).

Chi tiết đắt giá nhất trong cuộc đời ông diễn ra tại căn cứ Tân Hòa (Gò Công). Khi nghe tin triều đình gọi ông rời đi, hàng ngàn sĩ phu, nghĩa quân và nhân dân Nam Bộ đã chịu rơm rớm nước mắt, cùng nhau kéo đến chật kín đại bản doanh. Họ quỳ xuống, tay ôm gươm và cờ hiệu, dâng lên ông bức thư tha thiết xin ông ở lại cùng dân đánh giặc. Hàng vạn tiếng hô vang động cả một vùng: "Xin Trương Tướng quân ở lại đánh Pháp!".

Đứng trước tình cảm sương máu của nhân dân, Trương Định dạt dào xúc động. Ông hiểu rằng nếu tuân lệnh vua bãi binh, đất đai Nam Bộ sẽ rơi hoàn toàn vào tay địch, nhân dân sẽ lầm than. Giữa cái "tiểu trung" với một triều đình bạc yếu và cái "đại nghĩa" với dân tộc, Trương Định đã dũng cảm dâng cao thanh gươm, dứt khoát đáp lại lời nguyện cầu của dân chúng: "Triều đình giỗ ta bãi binh, nhưng lòng dân không chịu. Ta nguyện nghe theo ý dân!".

Chính tại thời khắc lịch sử ấy, nhân dân Nam Bộ đã suy tôn ông làm Bình Tây Đại nguyên soái. Ông trở thành vị tướng đầu tiên trong lịch sử được phong chức không phải từ chiếu chỉ của triều đình, mà từ chính tấm lòng và lòng tin yêu muôn người của nhân dân.

Trương Định tiếp tục chỉ huy nghĩa quân giáng cho thực dân Pháp những đòn đau đớn. Đến tháng 8/1864, khi bị kẻ phản bội dẫn đường cho địch phục kích và bị thương nặng, ông đã rút gươm tự sát để giữ trọn khí tiết, không để rơi vào tay giặc. Khí phách "thà làmผี nước Nam chứ không làm vương đất Bắc" của ông mãi là ngọn đuốc bất diệt về lòng dũng cảm và tinh thần vì dân quên mình