Bức Tranh Trên Vách Đá

Tháng 8 năm 1968, giữa vùng núi đá vôi thuộc miền Tây Quảng Bình, có một hang đá nhỏ được chọn làm trạm nghỉ tạm thời cho các đơn vị hành quân vào chiến trường. Ban ngày, cửa hang được ngụy trang bằng những tấm lưới phủ đầy cành lá. Ban đêm, nơi đây chỉ le lói ánh đèn dầu đủ để mọi người ăn vội bữa cơm rồi tiếp tục lên đường.

Trong trạm nghỉ ấy có một chiến sĩ trẻ tên là Đỗ Văn Thành.

Thành vốn là học sinh Trường Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Trước ngày nhập ngũ, cậu mơ ước trở thành họa sĩ, chuyên vẽ phong cảnh quê hương. Nhưng chiến tranh lan rộng, Thành gác lại giá vẽ, khoác ba lô lên đường.

Đồng đội phát hiện Thành có tài hội họa trong một lần cậu dùng than củi vẽ sơ đồ trận địa lên vách đất. Chỉ vài nét đơn giản, ai cũng có thể hình dung rõ địa hình xung quanh.

Từ đó, mỗi khi đơn vị cần minh họa kế hoạch hành quân hay hướng dẫn đường đi, mọi người đều gọi:

"Thành đâu? Đến vẽ giúp đi!"

Thành chỉ cười hiền rồi cầm lấy một mẩu than.

Một hôm, trong lúc dọn dẹp hang nghỉ, Thành nhìn thấy trên vách đá có rất nhiều vết xước do thời gian để lại. Bất chợt, cậu nảy ra một ý tưởng.

Đêm ấy, khi đồng đội đã ngủ, Thành lấy than củi, đất sét đỏ và một ít đá trắng nghiền nhỏ rồi bắt đầu vẽ lên vách hang.

Cậu không vẽ súng đạn.

Cũng không vẽ xe tăng hay máy bay.

Bức tranh đầu tiên là hình một cánh đồng lúa chín vàng với đàn cò đang bay.

Sáng hôm sau, mọi người thức dậy đều ngỡ ngàng.

Một chiến sĩ quê Thái Bình đứng lặng rất lâu trước bức tranh.

Anh khẽ nói:

"Nhìn cứ như cánh đồng nhà mình."

Từ hôm đó, mỗi lần có thời gian nghỉ, Thành lại vẽ thêm một bức khác.

Có bức là cây đa đầu làng.

Có bức là mái đình cổ.

Có bức là dòng sông với chiếc thuyền nan.

Có bức là lũ trẻ đang thả diều giữa cánh đồng.

Không ai bảo ai, mỗi người đi qua đều dừng lại vài phút để ngắm.

Có người còn kể cho đồng đội nghe về quê mình khi nhìn vào những bức tranh ấy.

Không khí trong hang vì thế mà ấm áp hơn rất nhiều.

Một buổi tối, chính trị viên mang đến một cuốn sách nhỏ kể về tấm gương Anh hùng La Văn Cầu.

Sau khi nghe câu chuyện người anh hùng đã nén đau để hoàn thành nhiệm vụ, Thành trầm ngâm rất lâu.

Cậu nói:

"Anh Cầu giữ vững trận địa bằng ý chí. Còn em chỉ mong giữ được niềm tin của mọi người bằng vài bức tranh."

Chính trị viên mỉm cười.

"Mỗi người đều có cách cống hiến riêng."

Những lời ấy khiến Thành càng thêm yêu công việc thầm lặng của mình.

Ít lâu sau, đơn vị nhận lệnh rời khỏi hang để chuyển sang khu vực khác.

Trước khi đi, Thành đứng nhìn những bức tranh lần cuối.

Một đồng đội hỏi:

"Có tiếc không?"

Thành gật đầu.

"Có chứ."

"Hay mình xóa đi để địch không phát hiện?"

Thành lắc đầu.

"Không cần. Nếu sau này có đơn vị khác nghỉ chân ở đây, họ sẽ biết rằng đã từng có những người lính mơ về ngày hòa bình."

Cả tổ lên đường khi trời còn chưa sáng.

Hang đá trở lại tĩnh lặng.

Vài tháng sau, một đơn vị vận tải dừng chân đúng tại nơi ấy.

Một chiến sĩ trẻ vô tình phát hiện những bức tranh trên vách đá.

Anh gọi mọi người đến xem.

Sau vài phút im lặng, một bác lái xe già xúc động nói:

"Người vẽ chắc nhớ quê lắm."

Từ đó, mỗi đoàn quân đi qua đều giữ gìn những bức tranh ấy.

Không ai viết tên tác giả.

Không ai biết người họa sĩ là ai.

Chỉ biết rằng giữa những năm tháng bom rơi, vẫn có một góc hang lưu giữ hình ảnh của những mùa lúa chín và những cánh diều no gió.

Sau ngày đất nước thống nhất, Thành trở về Hà Nội, tiếp tục học nốt ngành mỹ thuật.

Ông trở thành một họa sĩ chuyên vẽ tranh phong cảnh.

Trong nhiều cuộc triển lãm, người xem thường nhận ra tranh của ông luôn thấp thoáng hình ảnh những dãy núi, cửa hang và ánh đèn dầu.

Có người hỏi:

"Vì sao ông thường vẽ những nơi ấy?"

Thành đáp:

"Bởi ở đó, tôi học được rằng nghệ thuật không chỉ để ngắm, mà còn có thể tiếp thêm hy vọng."

Năm bảy mươi tuổi, Thành trở lại hang đá cũ.

Ông không ngờ những bức tranh năm xưa vẫn còn, dù đã phai màu theo thời gian.

Có chỗ chỉ còn vài nét than mờ.

Có chỗ đã bị nước mưa làm nhòe.

Nhưng cánh đồng lúa và đàn cò vẫn hiện lên đủ để nhận ra.

Ông lặng lẽ đặt trước vách đá một bó hoa rừng.

Không phải để tưởng nhớ riêng mình.

Mà để tri ân tất cả những người lính từng dừng chân nơi đây, từng ngắm những bức tranh ấy và mang theo trong tim hình ảnh quê hương để tiếp tục bước qua những năm tháng hoa lửa.

Rời khỏi hang, Thành ngoái đầu nhìn lần cuối.

Ông mỉm cười.

Có những bức tranh không treo trong bảo tàng, không ký tên tác giả, không được bán với giá cao.

Nhưng chúng đã hoàn thành sứ mệnh lớn nhất của mình: giữ cho nỗi nhớ quê hương luôn sống trong trái tim những người lính giữa khói lửa chiến tranh.