Bùi Chát – Người chiến sĩ công binh quả cảm của đất Quảng

Năm 1925, tại xã Cẩm Hà, thị xã Hội An, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng, Bùi Chát sinh ra và lớn lên trên mảnh đất giàu truyền thống cách mạng. Năm 1947, khi thực dân Pháp chiếm Hội An, người thanh niên ấy không đứng ngoài cuộc. Ông xung phong vào lực lượng tự vệ, tham gia diệt ác, trừ gian, rồi trở thành một trong những thanh niên đầu tiên của thị xã gia nhập đội biệt động. Từ đây, cuộc đời Bùi Chát gắn liền với những trận chiến đầy hiểm nguy. Trong 55 trận đánh, ông luôn thể hiện sự táo bạo, gan dạ và mưu trí; nhiều lần ban ngày đột nhập vào thị xã để tiêu diệt tề điệp, ác ôn, thậm chí có lần bắt sống cả tên tỉnh trưởng. Trên mặt trận đánh giao thông, ông cùng đồng đội đặt mìn giật đổ 7 đoàn tàu với 3 đầu máy, 18 toa, phá hủy 5 xe và góp phần tiêu diệt gần 2 đại đội địch.

Năm 1949, trên đoạn sông Hội An - Câu Lâu, hai ca nô địch thường xuyên đi lại, bắn phá khiến nhân dân địa phương chịu nhiều tổn thất. Đơn vị đã nhiều lần tổ chức phục kích nhưng chưa thành công. Không chấp nhận để quân địch tiếp tục hoành hành, Bùi Chát xung phong dẫn một tổ vượt qua đêm tối, lặn lội đưa thủy lôi đến tận vị trí của chúng. Hai chiếc ca nô lần lượt bị đánh chìm, 14 tên lính Pháp bị tiêu diệt. Chiến công ấy càng làm nổi bật khả năng táo bạo và tinh thần dám nhận nhiệm vụ khó của người chiến sĩ trẻ.

Từ năm 1952, đơn vị của Bùi Chát được giao nhiệm vụ đánh giao thông trên đèo Hải Vân – tuyến đường huyết mạch nhưng cũng là địa bàn cực kỳ hiểm trở, được quân Pháp bố trí hệ thống đồn bốt dày đặc và lực lượng tuần tiễu, ứng chiến thường xuyên. Tháng 1 năm 1952, Bùi Chát dẫn một tổ bí mật xuống đường đặt mìn tự động. Sáng hôm sau, khi tàu địch chạy qua, tiếng nổ vang lên, hất tung một đầu máy cùng một toa tàu xuống vực. Địch lập tức bắn phá dữ dội và tung quân lùng sục khắp nơi. Trước tình thế nguy hiểm, Bùi Chát không hoảng loạn. Ông chỉ huy anh em bò sát vào khu vực gần đồn địch, ẩn nấp, tìm cách đánh lạc hướng đối phương rồi kiên nhẫn chờ đến tối mới rút về căn cứ an toàn.

Tháng 12 năm 1953, khi chiến trường chuẩn bị phối hợp với chiến dịch Xuân Hè 1953, Bùi Chát nhận nhiệm vụ đánh đoàn tàu chở lính địch từ Đà Nẵng đi Huế. Suốt 10 ngày, ông cùng đồng đội trèo đèo, lội suối, dò tìm từng đoạn đường để lựa chọn vị trí thích hợp. Vừa tới nơi, Bùi Chát trực tiếp chọn địa điểm và tổ chức chôn mìn. Địch liên tục cho những đoàn tàu chở đá và các toa không chạy qua trước khiến anh em trong tổ nóng lòng muốn hành động, nhưng Bùi Chát vẫn bình tĩnh yêu cầu mọi người kiên nhẫn chờ đợi. Ông tin rằng đoàn tàu quan trọng nhất vẫn còn ở phía sau. Quả nhiên, đoàn tàu chở lính và vũ khí xuất hiện. Khi đoàn tàu lọt đúng vào trận địa, Bùi Chát trực tiếp bấm nút điện. Một tiếng nổ dữ dội vang lên, cả đoàn tàu bị hất xuống chân đèo. Gần 100 tên địch, trong đó có cả sĩ quan, bị tiêu diệt. Ngay sau đó, ông dẫn đầu tổ xông ra thu 300 khẩu súng các loại.

Cuối tháng 5 năm 1954, Bùi Chát lại nhận nhiệm vụ đánh một đoàn tàu chở sĩ quan Pháp. Thời gian chuẩn bị vô cùng gấp gáp. Vừa hoàn thành việc chôn mìn, ông và đồng đội đã nghe tiếng quân địch tuần tiễu tiến đến. Nếu động đậy, cả tổ có thể bị phát hiện. Bùi Chát lập tức ra hiệu cho mọi người nằm im, bình tĩnh quan sát từng bước chân của đối phương. Khi toán lính vừa đi qua, đoàn tàu cũng xuất hiện. Ông lập tức chập điện cho mìn phát nổ, đánh hất cả đoàn tàu xuống chân đèo rồi dẫn anh em rút về căn cứ an toàn. Trận đánh đã tiêu diệt gọn 100 tên sĩ quan Pháp. Sáng hôm sau, các đồn bốt địch ở khu vực Đà Nẵng và Huế đều treo cờ tang.

Những chiến công nối tiếp nhau đưa Bùi Chát trở thành một trong những chiến sĩ tiêu biểu của lực lượng vũ trang Quân khu V. Ông được tặng thưởng Huân chương Chiến công III, Huân chương Quân công hạng III, 10 lần được tỉnh và Liên khu khen thưởng, được công nhận là Chiến sĩ thi đua Liên khu V. Năm 1954, ông cùng đơn vị tập kết ra Bắc. Khi ấy, Bùi Chát là trung đội trưởng công binh thuộc Trung đoàn 93, Đại đoàn 324 và là đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ngày 31-8-1955, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa phong tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, đưa Bùi Chát trở thành người đầu tiên quê Quảng Nam được phong tặng danh hiệu Anh hùng trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, đồng thời thuộc lớp Anh hùng đầu tiên của lực lượng vũ trang Quân khu V.

Năm 1966, Bùi Chát trở lại chiến trường miền Nam, đảm nhiệm cương vị Chính trị viên phó tiểu đoàn. Cũng trong năm ấy, ông hy sinh khi đang tiếp tục chiến đấu. Người chiến sĩ từng nhiều lần đối mặt với đoàn tàu, đồn bốt và những cuộc truy lùng khốc liệt của quân Pháp cuối cùng đã nằm lại trên chiến trường miền Nam, nhưng những chiến công của ông vẫn được quê hương ghi nhớ. Để tưởng niệm người con anh hùng, chính quyền thành phố Đà Nẵng đã đặt tên Bùi Chát cho một tuyến đường dài 300m, rộng 5m, nối từ đường Nguyễn Lương Bằng đến Xí nghiệp sửa chữa thuộc Công trình cơ khí giao thông V. Tên tuổi Bùi Chát vì thế vẫn hiện diện giữa đời sống hôm nay, như một lời nhắc về người chiến sĩ Quảng Nam đã lấy lòng gan dạ, trí thông minh và sự bình tĩnh làm vũ khí để góp phần viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc.