BÙI NGỌC DƯƠNG – NGƯỜI KỸ SƯ GÁC BÚT NGHIÊN, MỞ ĐƯỜNG GIỮA LỬA ĐẠN

Trong lịch sử thế hệ thanh niên Hà Nội thời kháng chiến chống Mỹ, Bùi Ngọc Dương là một cái tên đặc biệt. Ông sinh năm 1943, quê tại Thịnh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Tốt nghiệp Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, thay vì lựa chọn một công việc ổn định của một kỹ sư trẻ, Bùi Ngọc Dương tình nguyện nhập ngũ, đem kiến thức kỹ thuật của mình vào chiến trường. Đại học Bách khoa Hà Nội sau này ghi nhận ông cùng nhiều sinh viên, cán bộ của trường đã “xếp bút nghiên” lên đường chiến đấu trong những năm đất nước có chiến tranh.

Sau khi nhập ngũ, Bùi Ngọc Dương được biên chế vào Trung đoàn 7 Công binh. Trong quá trình huấn luyện và công tác, ông nhanh chóng thể hiện năng lực chuyên môn, tinh thần xung kích và khả năng tổ chức chiến đấu. Báo Quân đội nhân dân cho biết ông là một kỹ sư trẻ, giữ cương vị Trung đội phó công binh, trực tiếp tham gia những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn của đơn vị. Những người từng chiến đấu cùng ông nhớ về một người cán bộ xốc vác, xông xáo, mưu trí và luôn sẵn sàng nhận phần việc khó về mình.

Đầu năm 1968, khi Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh diễn ra, đơn vị công binh của Bùi Ngọc Dương được giao nhiệm vụ bảo đảm đường cơ động và mở cửa cho lực lượng xe tăng tiến công các cứ điểm trên chiến trường Quảng Trị. Đường vào Huội San khi ấy là một thử thách lớn: nhiều đoạn đường bị hư hỏng, cầu cống xuống cấp, địch bố trí nhiều bãi mìn và vật cản. Công binh phải mở đường trong điều kiện thời gian gấp gáp, dưới sự khống chế của hỏa lực đối phương.

Ngày 23–24/1/1968, trong trận đánh vào cứ điểm Huội San, trung đội công binh do Bùi Ngọc Dương chỉ huy nhận nhiệm vụ mở cửa mở cho xe tăng và bộ binh tiến vào căn cứ. Những người lính công binh phải vượt qua bãi mìn, phá vật cản và hàng rào dây thép gai trong khi hỏa lực từ trong cứ điểm liên tục bắn ra. Bùi Ngọc Dương trực tiếp dẫn đầu đội hình, tổ chức phá mìn, đặt bộc phá và mở đường cho xe tăng tiến lên.

Khi cửa mở được khai thông, xe tăng của ta nhanh chóng vượt qua vật cản và tiến vào căn cứ. Tuy nhiên, cuộc chiến chưa kết thúc. Trong quá trình chiến đấu, Bùi Ngọc Dương tiếp tục cùng lực lượng công binh phối hợp với xe tăng đánh vào các vị trí của đối phương. Có thời điểm ông trực tiếp lên xe tăng sử dụng súng 12,7mm bắn trả máy bay địch. Chính trong lúc chiến đấu ấy, ông bị một mảnh đạn làm cánh tay trái gần như đứt lìa.

Hành động sau đó đã trở thành chi tiết được nhắc đến nhiều nhất trong câu chuyện về Bùi Ngọc Dương. Khi cánh tay bị thương nặng, ông đề nghị đồng đội cắt bỏ phần cánh tay bị thương để không cản trở việc chiến đấu. Sau khi được đồng đội băng bó, ông tiếp tục chỉ huy đơn vị. Báo Quân đội nhân dân dẫn lời những người từng chiến đấu cùng ông cho biết hình ảnh Bùi Ngọc Dương nén đau, vẫn giữ bình tĩnh trong lúc bị thương đã trở thành nguồn động viên tinh thần mạnh mẽ đối với các chiến sĩ.

Nhưng đó chưa phải vết thương cuối cùng. Trong trận đánh, Bùi Ngọc Dương tiếp tục bị thương ở chân. Khi chỉ còn một cuộn băng, ông nhường cho đồng đội, còn mình dùng một mảnh vải áo để tạm băng bó. Không thể tự di chuyển, ông vẫn cố gắng dựa vào công sự để tiếp tục chỉ huy cho đến khi đơn vị hoàn thành nhiệm vụ. Sau khi trận đánh kết thúc, ông được đưa về trạm quân y tiền phương.

Tại trạm quân y, Bùi Ngọc Dương được lãnh đạo đơn vị đến thăm và kết nạp vào Đảng ngay trên giường bệnh. Trong những giờ phút cuối cùng, ông vẫn hướng về gia đình, quê hương và những người đã cùng mình trưởng thành. Câu chuyện được Cổng Thông tin điện tử Chính phủ ghi lại cho thấy phía sau hình ảnh một người lính kiên cường trên chiến trường vẫn là một chàng trai Hà Nội rất trẻ, nhớ về cha mẹ, thầy cô, bạn bè và quê hương.

Do vết thương quá nặng, Bùi Ngọc Dương đã hy sinh vào cuối tháng 1/1968, khi mới 25 tuổi. Ông ra đi chỉ ít ngày sau trận đánh Huội San, nơi người kỹ sư trẻ đã cùng đồng đội mở cửa mở cho xe tăng và các lực lượng chiến đấu tiến vào cứ điểm. Sự hy sinh ấy khiến đồng đội và những người trực tiếp tham gia chiến dịch vô cùng thương tiếc.

Ngày 2/11/1969, Bùi Ngọc Dương được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên tuổi ông sau đó được nhắc đến rộng rãi trong các hoạt động giáo dục truyền thống của tuổi trẻ Hà Nội. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ từng ghi nhận nhiều bài hát được sáng tác để ca ngợi và cổ vũ phong trào noi gương Bùi Ngọc Dương; ông được đồng đội và thế hệ trẻ gọi bằng những cái tên như “La Văn Cầu của Hà Nội”, “dũng sĩ mở đường, anh hùng xung kích”.

Điều đáng nhớ ở Bùi Ngọc Dương không chỉ là hành động chiến đấu trong một trận đánh. Câu chuyện của ông bắt đầu từ một kỹ sư trẻ được đào tạo bài bản, nhưng khi Tổ quốc cần, ông đã chọn rời giảng đường để khoác áo lính. Kiến thức kỹ thuật từng được học trong nhà trường được đưa thẳng vào thực tế chiến trường: mở đường, phá mìn, xử lý vật cản, bảo đảm cho xe tăng cơ động và trực tiếp chiến đấu khi cần thiết.

Vì thế, Bùi Ngọc Dương là một hình ảnh rất đặc trưng của thế hệ thanh niên thời chiến: học để phụng sự đất nước, và khi đất nước cần thì sẵn sàng đem chính những gì mình được học vào nơi gian khổ nhất. Từ giảng đường Đại học Bách khoa đến cửa mở Huội San, khoảng cách không chỉ được đo bằng những cung đường chiến trường, mà bằng một lựa chọn của tuổi trẻ.

Tên Bùi Ngọc Dương hôm nay vẫn được lưu giữ tại Hà Nội; một tuyến phố mang tên ông từ năm 1999. Câu chuyện về người kỹ sư – người lính ấy cũng được nhắc lại trong các tư liệu về phong trào “Ba sẵn sàng” và tuổi trẻ Thủ đô thời chống Mỹ. Bộ đội, thanh niên và các thế hệ trẻ sau này nhớ đến ông không chỉ bởi một trận đánh, mà bởi cách ông đã sống những năm tháng tuổi trẻ của mình: gác lại những dự định riêng, đi đến nơi đất nước cần và ở lại với nhiệm vụ cho đến giây phút cuối cùng.