Bùi Thị Cúc – Tuổi xuân gửi lại cho non sông

Giữa những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp, tại một vùng quê Hưng Yên còn nằm trong vòng kiểm soát của đối phương, một cô gái trẻ đã âm thầm làm nhiệm vụ ngay giữa lòng địch. Tuổi đời chỉ vừa đôi mươi, nhưng bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng trong chị lại mạnh mẽ đến mức không một sự dụ dỗ hay đe dọa nào có thể lay chuyển. Đó là Bùi Thị Cúc.

Bùi Thị Cúc, tên thật là Trần Thị Lan, sinh năm 1930 tại làng Vân Mạc, xã Quang Trung, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, chị sớm tham gia các hoạt động cách mạng ở địa phương. Sau Cách mạng Tháng Tám, chị làm công tác đoàn thể, dân vận và sau đó trở thành cán bộ Hội Phụ nữ huyện Ân Thi. Năm 1947, chị được kết nạp vào Đảng.

Kháng chiến ngày càng trở nên quyết liệt, địa bàn Hưng Yên khi ấy có nhiều vùng nằm dưới sự kiểm soát của quân Pháp và tay sai. Công tác địch vận, nắm tình hình và xây dựng cơ sở trong lòng địch trở thành nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Bùi Thị Cúc được Huyện ủy Ân Thi giao làm công tác địch vận, sau đó được bồi dưỡng nghiệp vụ và đến tháng 12-1949 trở thành cán bộ Công an, làm nhiệm vụ phản gián và thu thập tin tức.

Công việc ấy đòi hỏi sự tỉnh táo và khéo léo. Chị phải tạo được lòng tin trong hàng ngũ đối phương nhưng đồng thời giữ bí mật cho cơ sở cách mạng. Với sự mưu trí của mình, Bùi Thị Cúc đã xây dựng được vỏ bọc phù hợp, qua đó đưa đồng đội vào hàng ngũ đối phương để hoạt động và nắm tình hình.

Trong quá trình hoạt động, chị góp phần tổ chức lực lượng và tham gia phá một cơ sở của đối phương do tên Nhi chỉ huy. Sau sự việc, địch tổ chức truy bắt Bùi Thị Cúc. Khi rơi vào tay chúng, chị phải đối mặt với những hình thức tra khảo hết sức khắc nghiệt. Nhưng điều mà đối phương muốn biết — những thông tin về cơ sở và đồng đội — chị nhất quyết không tiết lộ.

Ngày 15-5-1950, Bùi Thị Cúc anh dũng hy sinh khi mới vừa tròn 20 tuổi. Một cô gái trẻ đã khép lại cuộc đời mình trong những năm tháng chiến tranh, nhưng sự hy sinh ấy nhanh chóng trở thành biểu tượng về lòng trung thành và khí tiết của người chiến sĩ cách mạng.

Ngày 15-1-1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 77/SL truy tặng chị Huân chương Độc lập hạng Ba cùng sáu chữ vàng “Sống anh dũng, chết vẻ vang”. Năm 1995, Chủ tịch nước truy tặng Bùi Thị Cúc danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hai mươi tuổi — độ tuổi mà một người trẻ còn có cả một chặng đường dài phía trước — Bùi Thị Cúc đã lựa chọn đứng về phía đất nước trong những năm tháng cam go nhất. Chị không để lại những công trình lớn lao hay một cuộc đời dài rộng; điều chị để lại là một tấm gương về lòng trung thành, sự mưu trí và khí phách không khuất phục. Sáu chữ “Sống anh dũng, chết vẻ vang” vì thế không chỉ là sự ghi nhận dành cho một nữ chiến sĩ, mà còn là lời nhắc về một thế hệ đã sẵn sàng gửi tuổi xuân của mình vào những năm tháng đấu tranh giành độc lập.