Bùi Thị Cúc – Nữ Anh hùng Công an nhân dân “Sống anh dũng, chết vẻ vang”

Bùi Thị Cúc, tên khai sinh là Trần Thị Lan, sinh năm 1930 tại làng Vân Mạc, xã Quang Trung, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên (nay là xã Vân Du, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên). Sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu truyền thống cách mạng, bà sớm trải qua nhiều khó khăn khi cha mất từ nhỏ và phải đi ở đợ từ năm chín tuổi để giúp gia đình trả nợ. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bà trở về đoàn tụ với gia đình và tích cực tham gia các phong trào cách mạng tại địa phương.

Được sự dìu dắt của người anh cả là đồng chí Trần Đình Bình – một cán bộ lãnh đạo cách mạng của huyện Ân Thi – cùng truyền thống yêu nước của gia đình, Trần Thị Lan sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng. Bà hăng hái tham gia công tác thanh niên, phụ nữ, dân vận và luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao. Cuối năm 1947, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam khi còn rất trẻ, trở thành nữ đảng viên trẻ nhất của xã, sau đó đảm nhiệm công tác phụ nữ cấp xã rồi cán sự Hội Phụ nữ huyện Ân Thi.

Những năm 1947–1949, thực dân Pháp tăng cường bình định vùng đồng bằng Bắc Bộ, xây dựng hệ thống đồn bốt và sử dụng nhiều tên Việt gian để đàn áp phong trào cách mạng. Trước tình hình đó, bà được cử tham gia lớp bồi dưỡng nghiệp vụ do lực lượng Công an tổ chức và đến tháng 12 năm 1949 chính thức trở thành cán bộ Công an, đảm nhận nhiệm vụ phản gián và địch vận. Để hoàn thành nhiệm vụ, bà xây dựng vỏ bọc là một người buôn bán nhỏ, bí mật thâm nhập vào khu vực địch kiểm soát, thu thập tin tức và xây dựng cơ sở trong lòng địch. Vì nhiệm vụ, bà chấp nhận những hiểu lầm, dị nghị của người dân và cả người thân, âm thầm chịu đựng để bảo vệ bí mật của tổ chức.

Với sự thông minh, bình tĩnh và bản lĩnh, Bùi Thị Cúc từng bước tạo được lòng tin của tên Nguyễn Doãn Nhi – một chỉ huy phòng nhì khét tiếng, có nhiều nợ máu với cách mạng và nhân dân. Sau thời gian dài hoạt động, bà cùng đồng đội tổ chức thành công kế hoạch tiêu diệt tên Việt gian nguy hiểm này vào ngày 12 tháng 5 năm 1950. Chiến công đó góp phần làm tan rã mạng lưới chỉ điểm của địch tại địa phương và bảo vệ nhiều cơ sở cách mạng.

Ngay sau sự kiện này, thực dân Pháp và tay sai tiến hành khủng bố quy mô lớn, bắt giữ hàng chục người dân vô tội để truy tìm lực lượng cách mạng. Do bị chỉ điểm, Bùi Thị Cúc bị bắt khi đang chờ rút về căn cứ. Trong nhiều ngày bị giam giữ tại các đồn bốt của địch, bà phải chịu những cực hình tra tấn vô cùng dã man. Địch dùng mọi thủ đoạn đánh đập, rạch thân thể, tra khảo, dụ dỗ nhằm buộc bà khai báo về tổ chức và đồng đội. Tuy nhiên, với khí tiết của người chiến sĩ cộng sản, bà kiên quyết không khai một lời, đồng thời chủ động nhận toàn bộ trách nhiệm về mình để bảo vệ cơ sở cách mạng và cứu những người dân đang bị bắt giam. Trước các đồng chí cùng bị giam giữ, bà vẫn bình tĩnh động viên: “Dù chết tôi cũng không khai ai cả.”

Sáng ngày 15 tháng 5 năm 1950, thực dân Pháp và tay sai đưa Bùi Thị Cúc ra hành hình công khai giữa chợ Cảnh Lâm nhằm uy hiếp tinh thần nhân dân. Dù thân thể đầy thương tích sau nhiều ngày tra tấn, bà vẫn hiên ngang bước ra pháp trường với khí phách bất khuất. Trước khi hy sinh, bà dõng dạc hô vang: “Hồ Chủ tịch muôn năm!”. Sau đó, địch đã sát hại bà bằng những hành động vô cùng tàn bạo. Bà anh dũng hy sinh khi mới tròn 20 tuổi, trở thành biểu tượng sáng ngời của lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc và nhân dân.

Sự hy sinh của Bùi Thị Cúc đã gây xúc động sâu sắc trong cán bộ, chiến sĩ và nhân dân cả nước. Ghi nhận công lao và tinh thần bất khuất của nữ chiến sĩ Công an trẻ tuổi, ngày 15 tháng 1 năm 1952, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh truy tặng bà Huân chương Độc lập hạng Ba cùng sáu chữ vàng bất hủ: “Sống anh dũng, chết vẻ vang.” Đến ngày 3 tháng 8 năm 1995, Chủ tịch nước truy tặng bà danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Ngày nay, tên tuổi của Anh hùng liệt sĩ Bùi Thị Cúc luôn được lực lượng Công an nhân dân và nhân dân cả nước trân trọng, gìn giữ. Tượng đài, đền tưởng niệm và nơi thờ tự bà tại Hưng Yên đã trở thành địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống cách mạng cho nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ và đoàn viên, thanh niên. Hằng năm, các hoạt động dâng hương, báo công và sinh hoạt truyền thống được tổ chức nhằm tri ân người nữ anh hùng đã hiến dâng trọn tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.

Cuộc đời và sự hy sinh của Anh hùng liệt sĩ Bùi Thị Cúc là biểu tượng tiêu biểu của người nữ chiến sĩ Công an nhân dân Việt Nam trung thành, mưu trí, dũng cảm và bất khuất. Tấm gương của bà tiếp tục có ý nghĩa giáo dục sâu sắc về lòng yêu nước, tinh thần cách mạng và trách nhiệm phụng sự Tổ quốc, góp phần bồi đắp lý tưởng sống cao đẹp cho các thế hệ hôm nay và mai sau.