BÙI THỊ XUÂN – NỮ TƯỚNG OAI HÙNG CỦA PHONG TRÀO TÂY SƠN

Bùi Thị Xuân sinh ra tại thôn Xuân Hòa, thuộc từ đường họ Bùi ở Tây Sơn (nay thuộc xã Bình Phú, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định). Sinh trưởng trong một gia đình khá giả, từ nhỏ bà đã bộc lộ tư chất thông minh, tính tình mạnh mẽ và niềm đam mê võ nghệ lớn lao. Không chỉ tinh thông các loại binh khí như kiếm, đao, quyền thuật, bà còn có tài năng thiên bẩm trong việc thuần dưỡng và huấn luyện voi chiến. Giai thoại nổi tiếng nhất thời trẻ của bà là cuộc giải cứu định mệnh: trong một lần đi săn, bà đã dũng cảm dùng kiếm bách chiến đánh đuổi một con hổ dữ để cứu mạng chàng thanh niên Trần Quang Diệu. Cảm mến tài năng và chí hướng của nhau, hai người nên duyên vợ chồng và cùng hăng hái tham gia gia nhập nghĩa quân Tây Sơn ngay từ những ngày đầu ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ phất cờ khởi nghĩa.

Bước vào hàng ngũ quân đội Tây Sơn, Bùi Thị Xuân nhanh chóng khẳng định vai trò là một vị tướng lĩnh trụ cột. Bà được giao trọng trách đặc biệt là huấn luyện đội voi chiến – binh chủng chủ lực và đáng sợ nhất của quân Tây Sơn. Dưới sự chỉ huy quân sự tài tình của bà, đội tượng binh gồm hàng trăm con voi chiến đã được rèn luyện vô cùng tinh nhuệ, có thể di chuyển thần tốc, phối hợp nhịp nhàng với bộ binh và pháo binh. Trong đại thắng Kỷ Dậu (1789), bà cùng đội voi chiến của mình đã trực tiếp tham gia chiến đấu quét sạch 29 vạn quân Thanh, làm nên một trong những chiến công hiển hách nhất lịch sử dân tộc. Khi hoàng đế Quang Trung đột ngột băng hà, vương triều Tây Sơn rơi vào cảnh suy thoái dưới thời vua trẻ Nguyễn Quang Toản, Bùi Thị Xuân cùng chồng đã gạt bỏ mọi khó khăn, trở thành điểm tựa vững chắc nhất để chống chọi lại sự phản công vũ bão của quân Nguyễn Ánh.

Chiến công lừng lẫy nhất ghi dấu lòng quả cảm vô song của bà là trận chiến Trấn Ninh năm 1802. Khi quân Tây Sơn lâm vào thế yếu, đích thân nữ tướng Bùi Thị Xuân đã tự mình cưỡi voi chiến, dẫn đầu quân sĩ xông thẳng vào làn mưa bom bão đạn của quân Nguyễn, đánh cho quân địch phải khiếp đảm, rúng động. Sự dũng mãnh của bà đã khiến ngay cả các giáo sĩ phương Tây có mặt trong quân đội của Nguyễn Ánh cũng phải thốt lên kinh ngạc và viết lại trong nhật ký sự ngưỡng mộ sâu sắc trước một người phụ nữ phi thường. Dù chiến đấu kiên cường đến kiệt sức, nhưng do sự chênh lệch lực lượng và sự suy sụp của triều đại, bà cùng con gái và chồng cuối cùng đã bị quân Nguyễn bắt giữ.

Sau khi bắt được gia đình nữ tướng, Nguyễn Ánh (lúc này đã lên ngôi lấy hiệu là Gia Long) vì lòng căm thù sâu sắc đối với nhà Tây Sơn đã hạ lệnh dùng những hình phạt tàn khốc nhất để hành quyết. Đối mặt với án tử hình "voi giày" đầy kinh hoàng, Bùi Thị Xuân vẫn giữ nguyên cốt cách thanh cao, nét mặt bình thản và không hề bộc lộ một sự sợ hãi nào. Bà hiên ngang bước ra pháp trường, nhìn thẳng vào thù địch, thể hiện khí tiết lẫm liệt, bất khuất của một bậc nữ trung hào kiệt cho đến hơi thở cuối cùng.

Hơn hai thế kỷ đã trôi qua, cái chết bi tráng của Bùi Thị Xuân không làm phai mờ đi tên tuổi của bà mà trái lại, đã biến bà thành một biểu tượng bất tử của lòng trung nghĩa và sức mạnh người phụ nữ Việt Nam. Ngày nay, tên của nữ tướng Bùi Thị Xuân được trân trọng đặt cho nhiều trường học, con đường lớn trên khắp cả nước, và câu chuyện về người phụ nữ cưỡi voi chiến giữ gìn bờ cõi vẫn luôn được nhân dân lưu truyền với niềm tự hào, kính ngưỡng sâu sắc