Buổi học không có bục giảng

Nhà rông chiều ấy đông hơn mọi khi.

Mấy chục đoàn viên ngồi thành vòng tròn. Không có bảng đen. Không có giáo án.

Người được mời đến chỉ mang theo một cây gậy chống đã nhẵn bóng theo năm tháng.

Một bạn trẻ đứng lên hỏi:

— Thưa bác, ngày trước làm Xã đội phó có khó không?

Ông Dĩ không trả lời ngay.

Ông nhìn ra khoảng sân trước nhà rông, nơi lũ trẻ đang nô đùa, rồi chậm rãi nói:

— Khó nhất không phải đánh giặc.

Cả căn nhà rông bỗng yên lặng.

Ông tiếp lời:

— Khó nhất là làm sao để anh em còn đủ người trở về sau mỗi lần làm nhiệm vụ.

Không ai ghi câu nói ấy vào sách.

Nhưng nhiều người đã ghi vào lòng mình.

Ông kể rất ít về bản thân.

Ông không nhắc đến những vết thương ở bụng và bả vai.

Không kể về những lần đối mặt với hiểm nguy.

Điều ông nhắc nhiều nhất là đồng đội.

Là người đi trước đã chỉ mình cách giữ bình tĩnh.

Là người đi sau cần được chở che.

Ông bảo, người làm Xã đội phó không chỉ biết cầm súng.

Phải biết lắng nghe.

Biết động viên.

Biết quyết định đúng trong những lúc khó khăn nhất.

Một quyết định có thể ảnh hưởng đến tính mạng của cả tổ, cả đội.

Buổi nói chuyện kết thúc khi mặt trời đã khuất sau rặng núi.

Không ai xin chữ ký.

Không có những tràng pháo tay kéo dài.

Nhưng khi ra về, một đoàn viên trẻ quay lại nhìn người cựu chiến binh rồi khẽ nói với bạn mình:

— Hôm nay mình hiểu, lãnh đạo không phải là đi trước để mọi người nhìn thấy.

Mà là biết giữ cho mọi người có thể cùng trở về.

Có lẽ, đó cũng là bài học lớn nhất mà những người như ông Dĩ để lại.

Không chỉ là ký ức về một thời chiến đấu.

Mà còn là cách sống có trách nhiệm với những người đang đi cùng mình.

Đinh Thị Rim (sinh năm 1940), người Ba Na, quê xã Tơ Tung, Gia Lai. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, bà tham gia lực lượng du kích xã Tây Nam, Huyện 1, Gia Lai. Ngày 10/10/1966, trong khi thực hiện nhiệm vụ tại Núi Lao, bà bị thương. Vết thương xuyên từ bắp vế đến phía sau mông trái trở thành dấu tích của một thời tuổi trẻ gắn với nhiệm vụ bảo vệ quê hương.