CẢ NHÀ ĐI CHIẾN DỊCH

Mới đầu thương binh về còn lẻ tẻ, một số là bệnh binh sốt rét nặng, có đồng chí mê man đe dọa bị sốt rét ác tính. Vợ tôi phụ trách khu Khinh thương (thương binh nhẹ) và bệnh binh, còn tôi phụ trách khu trung và trọng thương gồm cả cấp cứu và phòng mổ. Sau này trong chiến tranh chống Mỹ, trình độ cán bộ chuyên môn cùng với trang thiết bị kỹ thuật khá hơn nhiều, chứ ở chiến dịch Điện Biên chúng tôi còn non yếu lắm. Phân viện chúng tôi có 3 người là Viện trưởng, Viện phó gọi là có tay nghề cao nhất thì bị hút chặt vào công việc mổ xẻ là chính. Hai chúng tôi thì đảm trách tất cả, một số sinh viên y và y sĩ, y tá khác, hoàn toàn còn bỡ ngỡ với những chiến thương, hầu như việc gì cũng “báo cáo” đến chúng tôi phải giải quyết. “Cờ đến tay phải phất” chứ thực ra hai chúng tôi đâu giỏi giang gì, đã tới nước này thì hoại thư, uốn ván, bó bột chi, rồi các trung, tiểu phẫu thuật, thắt mạch máu, cắt lọc phần mềm đều phải làm tuốt luột. Có mấy cuốn cẩm nang ngoại khoa mang theo vừa mở sách ra vừa làm. Khổ nỗi là trong mọi thủ thuật ngành y lớn, nhỏ đều phải có người phụ mổ. Phụ giỏi thì chính khỏe, phụ mà yếu thì chính càng khổ, mà lúc ấy lấy đâu ra phụ giỏi. Trong chiến dịch Trần Hưng Đạo và Hoàng Hoa Thám, thầy Tùng mổ, tôi được phụ hoặc gây mê, bây giờ tôi phải mổ chính và những sinh viên, y tá phải phụ. Đơn vị chúng tôi chỉ được phép giữ thương bệnh binh từ 10 đến 15 ngày, chủ yếu phải nhanh chóng trả về đơn vị chiến đấu, những trường hợp cần cấp cứu tại chỗ và có khả năng khỏi nhanh thì giữ lại, còn phải tổ chức đưa nhanh thương bệnh binh nặng, tàn phế về tuyến sau. Thu dung của toàn khu chuyên môn chỉ được 200 trường hợp. Không thể kể hết bao nỗi khó khăn thời đó, vì từ trang thiết bị đến trình độ nghề nghiệp và kinh nghiệm phục vụ chiến thương đều hạn chế mà một bệnh viện dã chiến như bệnh viện của chúng tôi, với những chiến sĩ quân y non trẻ, đã hoàn thành được nhiệm vụ. Đây cũng là một điều kỳ diệu mà đối phương không nào thể ngờ được.

Hai chúng tôi không kịp suy nghĩ và tính toán gì hết, chỉ biết lao vào việc, lúc chiến dịch sắp đến hồi kết thúc lại chính là lúc chúng tôi căng thẳng nhất, khoảng 1 tháng trời gần như ăn vội vàng, ngủ vội vàng, mặt mũi hốc hác, da vàng khè, vì uống “phòng” ký ninh vàng cố giữ không được lên cơn sốt lúc này, trên mặt chúng tôi chỉ thấy hai con mắt là điểm sáng. Mới đầu có lúc còn rảnh tay mươi phút thì cuống cuồng đi tìm con, hết lán này sang lán khác, có khi tìm hoài không thấy, đành phó mặc quay trở lại với đợt thương bệnh binh mới. Cả ngày không thấy mặt con, khi mệt quá cũng ngủ thiếp đi mươi lăm phút, ngủ rồi lại dậy làm việc, mệt quá lại ngủ, rồi cùng bị đánh thức vì lại có đợt thương bệnh binh mới về. Nhiều lần hai vợ chồng từ khu nọ qua khu kia tìm nhau, hỏi con đâu, thì cả hai đều cùng ngơ ngác không ai biết...

Một lần vợ tôi kể: sau hơn một ngày không gặp con, cũng không kịp lo nữa vì công việc với thương bệnh binh chiếm hết cả sức lực và tâm trí. Bất ngờ một tiếng gọi “mẹ”, vợ tôi quay lại thấy một chú thương binh đầu quấn băng, đang bế cháu. Mẹ con choàng lấy nhau, con bé vẫn hồng hào mạnh khỏe, miệng líu lo, còn chú thương binh thì hốc hác nhưng mắt sáng lên vì thấy hai mẹ con mừng gặp nhau. Chú ngượng nghịu xin lỗi vì một quyết định của các chú là đã chuyền tay chăm lo cháu từ lán này qua lán khác, giấu cháu đi không cho chúng tôi thấy; cốt sao cho bố mẹ cháu rảnh tay hơn. Các chú nghĩ đơn giản quá, không biết tâm lý bố mẹ cháu lo lắng thế nào, sau nghĩ lại mới bế cháu đi tìm bố mẹ. Vợ tôi mừng quá chẳng dám trách giận gì, còn cảm động vì tấm lòng của các chú và vẫn phải tươi cười trao lại cháu nhờ các chú, vì chẳng có cách nào khác. Con bé vẫn khỏe mạnh hồng hào vì phần ăn của mỗi thương bệnh binh là khẩu phần ưu tiên số 1, mỗi chú dành cho cháu một miếng, cháu đâu có thiếu. Thời kỳ ấy, lương thực chủ yếu chỉ là cơm nếp hoặc tẻ, súp, cháo thịt nạc đỗ xanh..., thức ăn có đủ thịt lợn, gà, bò hoặc trứng... cháu được nuôi dưỡng như đứa con chung của các chú thương bệnh binh.