Các cựu chiến binh Liên Xô kể về ký ức đáng tự hào ở Việt Nam

1. Đã hơn 50 năm trôi qua, những cựu chiến binh Liên Xô vẫn mãi không thể quên được những ngày tháng đã sát cánh cùng người dân Việt Nam trong công cuộc Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Để hồi tưởng lại một phần đời đầy gian khó nhưng cũng đáng để tự hào ấy. Người cựu chiến binh Valeriy Petrovych Miroshnychenko đã không khỏi bồi hồi xúc động. Ông vừa kể vừa lần giở từng bức ảnh kỷ niệm về quãng thời gian ở Việt Nam mà ông đã lưu giữ như báu vật trong suốt bao thập kỷ qua. Khi kể lại câu chuyện này, ông như một lần nữa được sống lại với quá khứ.

Ông kể lại: "Nhóm chúng tôi, nhóm chuyên gia quân sự Liên Xô đầu tiên về sử dụng pháo phòng không tự hành ZSU-23-4 Shilka, gồm 8 người, đến bằng chuyến bay dân sự của Aeroflot vào ngày 19-5-1972 tại sân bay quốc tế ở thủ đô Hà Nội. Chính Tư lệnh Phòng không - Không quân Việt Nam, Đại tá Lê Văn Tri đã trực tiếp đón tiếp chúng tôi. Qua đó, Bộ chỉ huy Việt Nam thể hiện sự tôn trọng đối với nhóm chúng tôi cũng như niềm hy vọng vào sự thành công trong việc sử dụng chiến đấu hệ thống phòng không mới ở Việt Nam.

Các đồng chí Việt Nam ngay lập tức cảnh báo chúng tôi rằng việc ở lại trong khu vực sân bay quốc tế hiện giờ rất nguy hiểm vì các cuộc tấn công bằng bom và không kích của không quân Mỹ vào các mục tiêu ngay trong sân bay đang xảy ra thường xuyên hơn. Do vậy, sau buổi uống trà truyền thống ngắn, nhân tiện nói thêm, đó là lần đầu tiên chúng tôi thấy, uống trà xanh và cũng như nếm thử hương vị của đậu phộng, chúng tôi được đưa bằng xe buýt sản xuất tại Liên Xô đến khách sạn quân đội ở thành phố Hà Nội. Tuyến đường tránh đi quanh khu vực sân bay và chúng tôi chưa kịp đi xa khỏi đó thì xe buýt đột ngột dừng lại và chúng tôi được yêu cầu xuống xe, đi về phía các cánh đồng lúa".

Lý do dừng xe nhanh chóng được xác định là từ phía mặt trời mọc xuất hiện một cặp máy bay Mỹ loại F-4C Phantom, bay sát gần chúng tôi, thực hiện một số đòn tấn công bằng tên lửa và thả bom. Trận chiến đấu bắt đầu. Mặt đất rung chuyển, mọi thứ xung quanh chúng tôi vang lên tiếng nổ, cháy rực và khu vực sân bay bị bao phủ bởi ngọn lửa. Khi chúng tôi tiếp tục hành trình trên xe buýt, bầu không khí trở nên yên tĩnh. Người Mỹ đã "thử lửa" chúng tôi ngay trong những phút đầu tiên sau khi đặt chân tới Việt Nam và khiến chúng tôi hiểu rằng mình sắp bước vào một công việc chiến đấu thực sự nghiêm túc.

Nhóm của chúng tôi được bố trí sống tại một tỉnh miền núi, không xa Hà Nội, trong một tòa nhà bỏ hoang từng là trạm điện, không có cửa sổ hay cửa ra vào. Bên trong là những chiếc giường gỗ với màn chống muỗi. Bên cạnh giường là “máy điều hòa” duy nhất giúp chống chọi với cái nóng – một chiếc quạt bàn Kharkov sản xuất tại Ukraine.

Phía dưới thung lũng có một giếng nước với vòi sen nước lạnh. Xung quanh tòa nhà là các khu vực đặt ăng-ten với những cột cao. Trên hai ngọn đồi có hai lô cốt còn sót lại từ thời Pháp thuộc. Chúng rất tiện lợi để làm hầm trú bom. Tường bê tông của chúng dày tới hơn 1,5m. Ban đầu, chúng tôi khá tin tưởng rằng các bức tường này không thể bị xuyên thủng – cho đến khi một quả bom phát nổ ngay bên cạnh một trong các lô cốt, khiến một nửa bức tường đổ sụp đổ. Lúc đó mới thấy rõ: Không có gì bảo vệ được nếu bị trúng trực tiếp.

Khi tôi kể lại những điều kiện đó với các cựu binh trong các nhóm khác, họ nói rằng điều kiện của họ vẫn còn thoải mái hơn nhiều. Gần nơi chúng tôi đóng quân là một sân bay quân sự. Trận địa của tiểu đoàn pháo – tên lửa phòng không của chúng tôi cũng nằm gần đó. Vì vậy, chúng tôi thường xuyên bị tấn công bằng bom và hỏa lực từ máy bay.

Năm 1972, lực lượng Phòng không- Không quân Việt Nam đã giành được ưu thế trên không, khiến không quân Mỹ phải chịu tổn thất nặng nề. Vào thời điểm đó, khoảng 4.000 máy bay Mỹ đã bị bắn rơi trên bầu trời Việt Nam. Vì vậy, để có thể tiếp tục tấn công, không quân Mỹ buộc phải bay ở độ cao cực thấp. Tại độ cao này, hệ thống tên lửa phòng không S-75 trở nên hoàn toàn vô hiệu. Và chính ZSU-23-4 Shilka là khí tài cực kỳ phù hợp để giải quyết nhiệm vụ này. Vào thời điểm đó, đây là thiết bị khá hiện đại: Nó được trang bị radar, máy tính điều khiển hỏa lực, pháo bốn nòng và có khả năng bắn tự động với độ chính xác rất cao, ngay cả đối với các loại máy bay tốc độ lớn của địch.

Tôi có mặt tại Việt Nam vào giai đoạn cuối cùng của cuộc chiến. Giai đoạn này chính quyền Mỹ đã chuẩn bị sẵn sàng rút quân khỏi Việt Nam, nhưng trước khi rời đi họ sẽ không để lại bất cứ thứ gì. Và trên thực tế, họ bắt đầu thực hiện điều đó. Đặc biệt, các đợt ném bom dữ dội bắt đầu ngay từ đầu tháng 12-1972. Mỹ đã bắt đầu tiến hành các cuộc oanh tạc mạnh mẽ nhất nhằm vào các mục tiêu ở miền Bắc Việt Nam – dữ dội nhất trong toàn bộ cuộc chiến.

Khi đang công tác tại Hà Nội, tôi đã gặp đúng lúc đội hình chiến đấu của không quân Mỹ bay ngang qua để thực hiện một đợt tấn công quy mô lớn. Trên bầu trời có nhiều máy bay đến mức giống như các vì sao trên bầu trời đêm, không phải ngẫu nhiên mà cuộc không kích này được gọi là “cuộc oanh tạc sao trời”. Dẫn đầu đội hình là các máy bay gây nhiễu, chúng thả xuống một lượng lớn các thiết bị gây nhiễu thụ động đến mức không thể nhìn thấy bầu trời. Đội hình bay tiến rất chậm, giữ đúng thứ tự đội hình chiến đấu và âm thanh ù ù vang vọng một cách đe dọa. Dù các pháo phòng không đã bắn vào giữa đội hình, dù có máy bay bị bắn rơi, đội hình khổng lồ đó vẫn không bị phá vỡ. Không hiểu sao, tôi bỗng nghĩ đến một cuộc tấn công tâm lý. Lần này, thành phố Hà Nội đã may mắn vì đòn tấn công chính không nhằm vào trung tâm thành phố mà là các mục tiêu ở vùng ven Hà Nội.

Thời điểm đó, các cuộc đàm phán hòa bình ba bên về chấm dứt chiến tranh Việt Nam được tổ chức tại Paris. Các cuộc đàm phán này có thể kéo dài trong vài ngày. Trong thời gian đó, chỉ có các máy bay trinh sát hoạt động. Chúng tôi tận dụng tối đa khoảng thời gian yên tĩnh này để huấn luyện chiến đấu và phối hợp tác chiến giữa các khẩu đội ZSU-23-4 Shilka.