CÁNH CUNG ĐỎ, VÀ TÔI

Cũng ngay chiều hôm đó và sáng hôm sau, VTV2, VTV5, VOV và Đài truyền hình Yên Bái, “A lô” và xin đặt thời gian làm việc ghi hình. Theo gợi ý của các chương trình, ôi dự kiến các địa điểm quay cảnh khu vực thành phố Yên Bái, gồm: Khu nhà công sứ Pháp, nhà tù Yên Bái, Phòng "văn" của tôi. Các địa danh được phóng viên đặt ra như Chiến khu Vần, các di tích xã Đại Lịch, bị cắt, vì trục đường tỉnh lộ đang thi công mà thời gian làm phim chỉ trong một ngày. Các nhân vật được mời tham gia nội dung là vị lão thành cách mạng: Cụ Đào Xuân Thái 92 tuổi, nguyên Đại đội trưởng đội cận Vệ chiến khu Vần năm 1945, cụ Hà Thiết Hùng 90 tuổi, nguyên Bí thư Tỉnh ủy Hoàng Liên Sơn, và Thiếu tướng Lý A Sáng, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu II, nay là Chủ nhiệm câu lạc bộ truyền thống bộ đội địa phương tỉnh Yên Bái, Đại tá Nguyễn Trung Thái Phó chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh, chị Nguyễn Ngọc Yến Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp VHNT Yên Bái, cùng một số tác giả thuộc Chi hội văn xuôi. Tất cả đã sẵn sàng cho các “đúp” ghi hình của các nhóm nhà báo. Hai ngày sau, có sự thay đổi chút ít, ấy là chương trình VOV (Đài Việt Nam) xin lui lại, ghi hình tại Phòng bá âm của Đài vào khoảng 14 tháng 5. Còn truyền hình tỉnh và báo Yên Bái thì thực hiện vào cuối tháng. Nhưng lại bổ sung thêm chương trình 2 của VTV1 (kíp thứ hai) lên Yên Bái thực hiện ngay sau khi kíp 1 trở về Hà Nội. Những ngày ấy, tôi và cả gia đình trào dâng niềm vui, lo việc mà vẫn chưa rõ sự thể là gì, bởi các đoàn làm phim đều được “lệnh” tuyệt đối bí mật. Nhớ lại, giữa tháng 3 năm 2020, một tối, nhạc sĩ Nông Quốc Bình Chủ tịch Hội VH-NT các DTTS Việt Nam gọi điện báo tin, “Hội đã quyết định chọn tiểu thuyết Cánh cung đỏ của anh Hà Lâm Kỳ gửi lên Ban chỉ đạo Giải thưởng sáng tác, quảng bá tác phẩm Văn học Nghệ thuật Trung ương về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh giai đoạn 2018 – 2020, hy vọng sẽ vào giải chính thức”. Hôm đấy tôi mừng, nhưng không dám chờ đợi điều hiếm hoi ấy đến với mình. Trước đó Hội Liên hiệp VHNT Tỉnh cũng đã chọn tác phẩm này gửi lên Ban Tuyên giáo để xét giải cấp tỉnh, Nhưng đến thời điểm 30 tháng 4 vẫn không thấy thông tin gì.

Ngày 10 tháng 5 tôi nhận được giấy mời thứ nhất (bản A4) của Ban Tuyên giáo Trung ương, mời tôi về dự lễ trao giải tại Nhà hát lớn vào tối 13 tháng 5. Do dịch covid-19 mới tạm lắng, tỉnh Yên Bái, Ban tổ chức chỉ mời có Hà Lâm Kỳ và Hoàng Việt Quân. Bước vào sảnh Nhà hát lớn đã thấy tấm phông to trang trọng ghi: “Tác phẩm văn học dân tộc thiểu số. Giải A, tác phẩm Cánh cung đỏ, tác giả: Hà Lâm Kỳ. Giải B, tác phẩm: Tìm trong dân gian, tác giả Hoàng Việt Quân… Giải C, tác phẩm: Bản hùng ca Tây Bắc, tác giả Nguyễn Hiền Lương...”. 17h tôi cầm thiếp mời nhận giải thưởng và tích kê số ghế theo chân cô lễ tân xinh đẹp bước vào dãy ghế thứ 3 bên phải hội trường Nhà hát lớn, chợt thấy Giáo sư Phong Lê, Nhà thơ Hữu Thỉnh đã an vị, tôi cúi chào rồi vào chỗ. Cô gái người của Ban tổ chức dặn dò: Các bác không di chuyển để khi lên sân khấu, vị trí đứng, đúng với số thứ tự tên gọi. Giáo sư Phong Lê, Nhà thơ Hữu Thỉnh đều “Vâng”! Quả thật tôi xúc động. Hội trường ngồi thưa, không ồn ào vì chỉ giải A và B về nhận thưởng, không khí thời covid trang nghiêm mà vẫn hào hứng.

Sau khi ca khúc “Bác Hồ, một tình yêu bao la” được Ca sĩ Tùng Dương và ban nhạc khởi động mở màn, MC Mỹ Lan và MC Danh Tùng bước ra sân khấu. Không khí buổi Lễ trao giải trang trọng xúc động với những hình ảnh Bác Hồ hiện hữu trên băng màn hình sân khấu Nhà hát lớn mở đầu cho “chuỗi” trao tặng các loại giải thưởng năm 2020, trước ngày kỷ niệm 130 năm ngày sinh Bác Hồ. Sau bài tổng kết của Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Võ Văn Thưởng. Các MC Mỹ Lan, Danh Tùng xướng tên các Giải. Rồi đến tên giải A. Mảng văn học chỉ có 3 tác phẩm và 3 tác giả (Vượt qua 4.000 tác phẩm của các thể loại) lần lượt bước lên sân khấu: Nhà thơ Hữu Thỉnh, tác phẩm: Trường ca Trăng Tân Trào. Nhà nghiên cứu văn học - Giáo sư Phong Lê, tác phẩm: Nửa thế kỷ nghiên cứu văn thơ Hồ Chí Minh. Nhà văn Hà Lâm Kỳ, tác phẩm: Tiểu thuyết Cánh cung đỏ. Các ủy viên Bộ chính trị: Đại tướng Tô Lâm Bộ trưởng Bộ Công an, Bí thư Trung ương Đảng Võ Văn Thưởng, lần lượt trao Bằng và cúp cho 11 tác giả đoạt giải A. Hình ảnh tác giả và tác phẩm hiện trên phông sân khấu lớn, sau hàng chữ Cánh cung đỏ, là các đúp quay, tác giả gặp gỡ sưu tầm tư liệu từ lão thành cách mạng Hà Thiết Hùng, và tướng Lý A Sáng, Đại tá Nguyễn Trung Thái bước trên sân Nhà công sứ đã hoang phế. Rồi đúp hình đậm đặc, tác giả làm việc về bản thảo tại “Phòng văn” nơi gia đình…! Chương trình truyền hình trực tiếp của VTV1 vào giờ vàng làm dậy sóng cả nước, để rồi, ngày hôm sau có tới mấy trăm tin nhắn qua điện thoại: “Chúc mừng anh”, “Chúc mừng nhà văn quê hương”, “Chúc mừng…”.

Hành trình đến Cánh cung đỏ:

Nhớ lại.

Tháng 8 năm 1985, Tỉnh ủy, Ủy ban nhân dân tỉnh Hoàng Liên Sơn tổ chức mít tinh kỷ niệm 40 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Khi đó, tôi (Hà Lâm Kỳ) là Phó Bí thư Tỉnh đoàn được phân công nhiệm vụ đón khách từ ô tô lên phòng tiếp. Các vị lão thành cách mạng được mời, đều đi trên chiếc xe ca Hải Âu cũ kỹ của Công ty vận tải thủy bộ (Ngày đấy, cả tỉnh chỉ có mấy chiếc U oát, Ru ma ni giành cho lãnh đạo tỉnh). Vị khách cao niên nhất, tay chống gậy, bước xuống sau cùng, tôi đỡ ông đi trên sân sỏi trước cửa hội trường lớn. Đó là cụ Trần Đình Khánh, dân tộc Tày, cựu Chánh tổng Lương Ca, nguyên đại biểu Quốc hội khóa I (1946), nguyên Chủ tịch Ủy ban hành chính kháng chiến tỉnh Yên Bái (1946 - 1955). Tuổi cao, ông bước đi khó nhọc nhưng khuôn mặt tươi tắn, ông bảo: “Đây là lần đầu tiên bác được mời đến dự mít tinh”. Tôi chạnh lòng đáp lại: “Vâng ạ”. Ký ức ám ảnh tôi, theo đuổi tôi đến ngày hôm nay.

Mười năm sau. Tháng 8/1995 tỉnh Yên Bái (tách ra từ Hoàng Liên Sơn) tổ chức buổi Gặp mặt cán bộ Lão thành cách mạng. Cũng là lần đầu tiên tôi được trò chuyện ngắn với các ông: Ngô Minh Loan, Đặng Bá Lâu, Đào Đình Bảng, Trần Quyết, Đào Tiến Lộc, Bình Phương (Nguyễn Đức Vũ)... Buổi tọa đàm cảm động khiến tôi đi đến ý tưởng viết một cuốn truyện dài về cách mạng Tháng Tám ở khu vực tỉnh Yên Bái. Cuối năm đó, tôi xây dựng xong đề cương, đặt tên là “Chiến khu Vần”. Nhưng khi bắt tay tìm tài liệu từ nguồn: Các nhà hoạt động cách mạng, người dân vùng đất thị xã Yên Bái, Việt Hồng, Đại Lịch, Nghĩa Lộ, và nguồn sách báo, thấy tư liệu quá phong phú. Đặc biệt, sau ngày được về làm việc với Đại tướng Võ Nguyên Giáp về chiến dịch Lý Thường Kiệt, và chiến dịch Tây Bắc, (tháng 8/1998) tôi nghĩ đến Cách mạng là một dòng chảy, và quần chúng nhân dân là người khơi thông thúc đẩy dòng chảy ấy. Tôi quyết định điều chỉnh, bổ sung đề cương truyện dài và đẩy lên thành cấu trúc đề cương tiểu thuyết mà chưa nghĩ ra tên tiểu thuyết này là gì cho phù hợp, chỉ tạm “khoanh” trọng tâm thời gian: 1945 - 1952, không gian: Việt Hồng (Chiến khu Vần) - Nghĩa Lộ, đi theo là địa danh, sự kiện, nhân vật …

Năm 2000, là Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin, tôi được tỉnh giao kiêm nhiệm “Hiệu trưởng Trường Trung cấp VHNT, một cơ sở đào tạo đang “xuống dốc”. Công việc bộn bề, cuốn sách dừng lại ở đề cương và tư liệu trong sổ tay.

Năm 2010, sau khi Trường hoàn thành sứ mệnh, đưa trường trở thành Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Yên Bái, đào tạo khu vực Tây Bắc (2008). Tôi quyết định dành thời gian, công sức cho cuốn truyện mình theo đuổi. Năm 2012 cuốn sách chính thức chốt đề cương trên cơ sở các tư liệu đã được bổ sung: Thể loại: Tiểu thuyết tư liệu lịch sử. Đề tài: Chiến tranh cách mạng. Nội dung: Cách mạng tháng Tám và kháng chiến. Thời gian: 1942 -1952. Không gian: Huyện Hạ Hòa và tỉnh Yên Bái. Lượng và hệ thống nhân vật: Khoảng 60 nhân vật, 70% có thật ngoài đời. Nguyên tắc: Tác phẩm văn học chứ không phải "lịch sử hóa!".

Mở đầu chương I, là cuộc mít tinh tại thị xã Yên Bái tháng 6/1942 nhằm tưởng nhớ Lãnh tụ Nguyễn Thái Học và các chí sĩ trong cuộc khởi nghĩa Yên Bái năm 1930. Tôi hào hứng những trang khởi đầu này với ý tưởng truyền thống yêu nước sẽ được nối tiếp. Trước ngày nghỉ hưu (tháng 8/2013) tôi về quê - Xã Đại Lịch, huyện Văn Chấn, mục đích tìm lại các dấu tích kháng chiến mà cây rừng đã phủ ngút. Nhận thấy phải dựng loạt bia di tích tại những dấu tích nổi tiếng một thời này. Khi 5 văn bia được dựng thì cũng là lúc tôi mắc căn bệnh “hiếm gặp” - Viêm cột sống dính khớp. Tám tháng ròng rã nằm viện Đa khoa Yên Bái, Bạch Mai, Đông y, những bia di tích lịch sử cứ chập chờn như giục giã. Tháng 7 năm 2015 tôi đi dự trại viết của Hội văn nghệ DTTS Việt Nam tại Đại Lải. Trước khi đi, đến gặp lại ông Hà Đình Hưng (tức Hà Thiết Hùng) qua lời ngỏ, ông nhắc: - Anh viết thế nào thì viết, nhưng phải nói được Cách mạng và kháng chiến ở tỉnh Yên Bái, và ở Tây Bắc, thắng lợi, là nhờ nhân dân các dân tộc dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng và Hồ Chủ tịch. Lời nhắc của vị phái viên bắt mối liên lạc giữa Huyện ủy Văn Chấn với Tỉnh ủy Yên Bái ngay sau tiếng súng tái chiếm Văn Chấn của thực dân Pháp ngày 2 tháng 10 năm 1947, làm tôi suy nghĩ mấy đêm để rồi đi đến quyết định xóa toàn bộ 43 trang bản thảo và viết lại từ đầu, như những dòng có trong chương 1 tiểu thuyết được xuất bản hôm nay. Sở dĩ vậy, là vì, khởi nghĩa Yên Bái chỉ là cuộc bạo động yêu nước của một nhóm người, chứ không phải của nhân dân hoặc lực lượng vũ trang nhân dân, lại do một đảng, ngoài Đảng cộng sản lãnh đạo. Giờ nghĩ lại, tôi vẫn thấy giật mình về những trang viết chưa “gắn kết” đó.

Cũng tại nhà sáng tác Đại Lải, tôi chợt nhớ đến lời của nhà cách mạng Bình Phương liền giở lại sổ tay. Bài viết “Chiến khu Vần - Hiền Lương” của Nguyễn Liễn (in trong cuốn “Đóng góp của các dân tộc nhóm ngôn ngữ Tày - Thái trong tiến trình lịch sử Việt Nam”, do NXB Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành năm 2006, trang 320) ghi: Mùa hè năm 1943, đồng chí Hạ Bá Cang, tức Hoàng Quốc Việt, Ủy viên thường vụ Trung ương Đảng trực tiếp lên Phú Thọ nắm cơ sở. Đồng chí nhận định: Địa thế nơi này có thể xây dựng thành căn cứ địa, lúc đầu có thể bao gồm vùng Bắc Hạ Hòa (Phú Thọ), hữu ngạn huyện Trấn Yên, huyện Văn Chấn (Yên Bái), huyện Phù Yên Sơn La. Sau này có thể mở rộng địa bàn xa hơn nữa. Nếu tình hình xấu, có thể dựa vào rừng núi trùng điệp và đồng bằng vùng dân tộc thiểu số mà tính chuyện lâu dài được ! Hình dung địa danh mang hình cánh cung, tôi bất chợt thốt nhẹ: “-Cánh cung đỏ. Cánh cung đỏ!”. Và thế là tên cuốn tiểu thuyết được tô đậm ngay đầu trang bàn thảo.

Cửa mạch ngầm đã được mở, mười lăm ngày ở trại sáng tác, tôi viết không nghỉ, viết tay tới ngót trăm trang, tất cả đều trên mặt giấy sau của các tờ A4 đã đánh máy. Sau này, sửa chữa, chép lại lần hai, tôi vẫn dùng mặt giấy tận dụng ấy như thể lưu bản khởi thảo bằng bút mực, một kỷ niệm văn chương khó quên của tác giả.

Nói về Hạ Hoà, địa danh tỉnh Phú Thọ. Có thể thấy, nhân dân các xã của huyện Hạ Hòa như Đan Hà, Đoan Thượng, Âu Cơ, Hiền Lương… Có công rất lớn với Cách mạng Tháng Tám miền Tây Bắc của ngày chứng nước (1943 - 1945). Xứ ủy Bắc Kỳ thừa ủy thác của Trung ương và Bác Hồ, “bắt mối” được với Hạ Hòa là một diễm phúc cho Yên Bái và các tỉnh Tây Bắc. Tôi cố gắng khai thác tư liệu phục vụ tác phẩm. Có thể hiểu “Cánh cung đỏ” được bắt đầu từ lòng dân “Đất Mẹ Âu Cơ” này. Những người có công kết nối, thúc đẩy nó ở buổi "chứng nước" này là các vị: Hoàng Quốc Việt, Trần Quốc Hoàn, Nguyễn Đức Vũ (Bình Phương), Nguyễn Duy Thân…

Những lời bình:

Đây là lần đầu tiên tỉnh Yên Bái có tác giả, tác phẩm đoạt giải A - Giải thưởng của Ban chỉ đạo (trực thuộc Ban chấp hành Trung ương Đảng) về sáng tác và quảng bá tác phẩm VH-NT chủ đề Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Trước đó (năm 2009), nhà thơ Ngọc Bái cũng đã được nhận từ Ban tổ chức Tặng thưởng cho một Trường ca, (khi đó chưa đặt ra quy chế Hội đồng chấm giải thưởng), nên dư luận báo chí và công chúng khá sôi động. Xin điểm dẫn một số ý kiến:

- Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Thế Kỷ, Uỷ viên Trung ương Đảng Tổng Giám đốc Đài TNVN, Chủ tịch Hội đồng lý luận VHNT Trung ương. Chủ tịch Hội đồng chấm giải quốc gia trả lời báo chí tại cuộc họp báo trước lễ trao giải: “Về thơ, người ta (thành viên hội đồng) chú ý tới Trường ca Trăng Tân Trào của Hữu Thỉnh; về văn, chú ý đến tiểu thuyết Cánh cung đỏ của Hà Lâm Kỳ; về lý luận phê bình, chú ý đến tác phẩm Nửa thế kỷ nghiên cứu văn thơ Hồ Chí Minh của Phong Lê... Tôi nghĩ, đó là những tác phẩm có sức sống lâu bền trong văn học Nghệ thuật, kể cả trong giới trẻ” (Theo Zing NCWS).

- Lời bình của VTV1 lồng hình ảnh giới thiệu tác giả, tác phẩm, truyền hình trực tiếp tại Nhà hát lớn tối 13 tháng 5 năm 2020: “Tác phẩm Cánh cung đỏ của nhà văn vùng cao Hà Lâm Kỳ, các nhân vật chính trong tiểu thuyết là những con người có thực. Họ đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng và Bác Hồ giao, là tập hợp, tổ chức lãnh đạo quần chúng làm nên cách mạng Tháng Tám và bước vào cuộc kháng chiến chín năm mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ".

- Báo văn nghệ số ra ngày 26 tháng 5 năm 2020 có bài của nhà văn Hoàng Thế Sinh “Tiểu thuyết của những nhân vật tập thể”, tác giả viết: Nhân vật chính, nhân vật điển hình của tác phẩm là những nhân vật nào? Đó là những nhân vật tập thể: Nhân vật chiến sĩ cộng sản - những người đi tuyên truyền, giác ngộ, tổ chức lực lượng kháng chiến. Nhân vật nhân dân miền núi: Những người được giác ngộ, đi theo cách mạng. Nhân vật giác ngộ: Những người thuộc về chế độ cũ được giác ngộ và đi theo kháng chiến. Nhân vật bộ đội Cụ Hồ: Du kích, vệ quốc quân, bộ đội chủ lực. Nhân vật phản diện: Bọn phản động, lính Việt, sĩ quan và lính Pháp.

- Bàn luận tại cuộc “Tọa đàm” của Ban Văn học Đài tiếng nói Việt Nam, phát trên VOV 6 tháng 8 năm 2020, nhà báo Đỗ Hà lý giải: Để hoàn thành các tuyến nhân vật khổng lồ đó, Nhà văn Hà Lâm Kỳ mất không ít công sức và thời gian... ! Đọc Cánh cung đỏ, bạn đọc hiểu rõ sự kết nối trong văn chương với lối kết cấu chặt chẽ, cách sắp xếp chương, phần, hợp lý theo dòng thời gian và sự kiện. Cách xây dựng nhân vật khá ấn tượng, ngôn ngữ trong sáng, gợi hình ảnh đẹp về con người và núi rừng Tây Bắc.

- Báo Yên Bái số đặc biệt ra ngày 19 tháng 5 năm 2020, trang trọng đăng phóng sự “Quà tháng 5 dâng Bác” của nhà báo Thanh Ba: Tiểu thuyết Cánh cung đỏ của nhà văn Hà Lâm Kỳ đoạt Giải A ở thể loại văn xuôi như một sự ghi nhận của Hội đồng Trung ương cho tác phẩm mà ông đã bỏ gần hai mươi năm thu thập các nguồn dữ liệu, xây dựng cốt truyện, hình thành câu chữ, và rồi thành quả là gần nghìn trang viết tay được đánh máy, xuất bản. Với đề tài chiến tranh cách mạng, viết sao để không phải là chép sử, thực khó. Nhưng ông đã thành công khi tái hiện lịch sử trong tác phẩm văn học mang hơi thở tư tưởng Hồ Chí Minh.

- Thiếu tướng Lý A Sáng, nguyên Phó Tư lệnh Quân khu II: Với các trận đánh Đèo Din, Lũng Bũm… Du kích Đại Lịch mãi là niềm tự hào của lực lượng vũ trang Quân khu ngày đầu kháng chiến chống Pháp.

Trả lời phỏng vấn phim phóng sự “Chiến khu Vần - Cánh cung đỏ miền Tây Bắc”. Chương trình quốc phòng Việt Nam Đài THVN Tháng 8/2017.

- Đài PT-TH Yên Bái: Không dễ để viết tiểu thuyết tư liệu lịch sử, bởi thể loại tiểu thuyết này đòi hỏi nhà văn phải có một tình yêu lớn, một sự kiên trì, và một bản lĩnh vững vàng vượt lên cả không gian và thời gian, nhất là phải vượt qua những cái gì đã có, đã nghe, đã viết rồi trong lịch sử và trong sách vở... Tiểu thuyết Cánh cung đỏ của nhà văn Hà Lâm Kỳ đã đạt được cả hai yếu tố: Văn học và lịch sử.

Trích thuyết minh phim tài liệu,

phát sóng tháng 8 năm 2020

- Phát biểu tại tọa đàm, giới thiệu tiểu thuyết Cánh cung đỏ do Chi hội VH-NT các DTTS Yên Bái tổ chức tháng 8/2019. Bà Đặng Thị Thoa 88 tuổi (huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, Trưởng nữ của cụ Chánh hội Đặng Bá Lâu - nhân vật tiểu thuyết) nói: Ngày đó, tôi mười hai mười ba tuổi, chưa bao giờ thấy trong nhà mình có nhiều người lạ đến ở. Sau này mới biết, họ là cán bộ Việt Minh. Trong quyển truyện Cánh cung đỏ của chú Hà Lâm Kỳ có nhắc nhiều đến bố tôi, mà nhắc cũng đúng thôi, vì ông cụ là người tạo cơ sở Việt Minh cho Cách mạng ở làng Nang Sa ngay trong những ngày đầu tiên.

- Nhà văn Nguyễn Hiền Lương: Trong tác phẩm Cánh cung đỏ, nhân vật Đào Tiến Lộc luôn giữ vai trò quan trọng trong việc giành chính quyền và tổ chức kháng chiến ở Đại Lịch, Văn Chấn. Dưới bình diện văn học, ông xuất hiện với tư cách là một trong những nhân vật chính …! Là nhân vật của tiểu thuyết, Đào Tiến Lộc hiện lên khá sinh động và hấp dẫn, vừa mang tính chung khái quát, lại vừa mang tính cách riêng, hoàn thiện so với chân dung có thật ngoài đời ở ông.

Tham luận tại Tọa đàm khoa học “Đồng chí Đào Tiến Lộc, người con ưu tú của nhân dân Đại Lịch”, do Đảng uỷ xã Đại Lịch tổ chức ngày 19/12/2020.

- Và, Tạp chí văn nghệ Yên Bái, cơ quan ngôn luận của Hội Liên hiệp VH-NT tỉnh Yên Bái, nhận định: Nhà văn đã không giấu nổi niềm vui, hạnh phúc của một con người cả đời nặng lòng với văn chương, với quê hương. Niềm vui ấy như được nhân lên gấp bội khi “Cánh cung đỏ”, tức, phần tâm huyết của nhà văn được Đảng và Nhà nước ghi nhận bằng giải thưởng cao quý từ cuộc vận động này (Văn nghệ sĩ Yên Bái với Cuộc vận động sáng tác và quảng bá tác phẩm Văn học Nghệ thuật về học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Tâm. Tạp chí văn nghệ Yên Bái số tháng 6 năm 2020).

- Tiểu thuyết Cánh cung đỏ, của nhà văn Hà Lâm Kỳ do NXB Quân đội nhân dân ấn hành năm 2019 gồm 3 tập, tổng số trên 600 trang. Tiểu thuyết được lấy cảm hứng lịch sử giai đoạn 10 năm (1942 - 1952) tại hai tỉnh Phú Thọ và Yên Bái các nhân vật chính trong tiểu thuyết là những con người có thực, họ đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng và Bác Hồ giao cho, là tập hợp, tổ chức lãnh đạo quần chúng, làm nên cách mạng tháng Tám, rồi bước vào cuộc trường kỳ kháng chiến để rồi làm nên chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Tiểu thuyết Cánh cung đỏ giúp người đọc hiểu hơn về lịch sử, văn hóa, con người, và tình cảm sâu sắc của nhà văn Hà Lâm Kỳ đối với quê hương Yên Bái, là những tư liệu quý, là sự đóng góp đáng trân trọng của nhà văn đối với mảng đề tài chiến tranh cách mạng, và khẳng định những đóng góp của nhà văn Hà Lâm Kỳ đối với văn học tỉnh Yên Bái nói riêng và nền văn học Việt Nam hiện đại của cả nước.

Nguồn: Lời giới thiệu

Phát sóng radio tiểu thuyết Cánh cung đỏ (toàn tập) của Đài PT-TH Bắc Giang tháng 8/2020.

Âm thanh cảm xúc:

Tiểu thuyết Cánh cung đỏ, đến nay, đã nhận được giải thưởng kép: Của Ban chỉ đạo Trung ương (Giai đoạn 2017 - 2020), của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái (năm 2019), của Hội Văn học Nghệ thuật các DTTSVN ( năm 2018), của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái (Giai đoạn 5 năm 2015 - 2020). Nhưng “Giải kép” lớn nhất đó là sự chấp nhận của công chúng (trong đó có văn nghệ sĩ), và của thời gian. Với tôi, 20 năm theo đuổi một cuốn sách, tự thấy mình đã làm được một việc tốt, ấy là tri ân và nhắc nhớ. Làng sinh tôi trong khói lửa chiến tranh/ Tôi nặng nợ với Làng, trăm năm không trả hết. Hai câu thơ khai thảo mở đầu thiên truyện như tạo mạch cảm hứng cho ngòi bút chạy suốt 900 trang bản thảo viết tay.Cũng xin thưa: “Làng” và “tôi” ở đây, được hiểu theo nghĩa rộng, chứ không hiểu theo nghĩa hẹp (địa danh, tác giả) như một vài bài viết trên báo chí. Có nhân vật, theo sử sách, là lần đầu tiên đặt chân tới Yên Bái, nhưng trong tiểu thuyết, tôi để “ông” đến nơi đây đã là lần thứ hai, nhằm phù hợp với tư duy hoạt động bí mật của nhân vật – người chiến sĩ cộng sản, có bạn đọc cho rằng, viết thế, sai với lịch sử! Bạn đọc khác tranh luận: Ấy là quyền sáng tạo của nhà văn. Những cá thể trong tổng thể nho nhỏ như vậy. Tôi lắng nghe và cầu thị.

Cánh cung đỏ được Nhà xuất bản Hội Nhà văn (2018) và Nhà xuất bản Quân đội (2019) in, phát hành, sau khi Nhà xuất bản TN từ chối. Được đưa vào Đề án Bảo tồn di sản tác phẩm VH- NT các DTTS Việt Nam của Chính phủ (2019) với số lượng phát hành 2.500 cuốn. Cũng được Hội VH – NT các DTTS Việt Nam, và Hội Liên hiệp VH – NT Yên Bái xét, hỗ trợ sáng tác theo mức, loại B. Tác giả trân trọng sự hỗ trợ. Đặc biệt Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Yên Bái đã thông qua chủ trương xây dựng Đề án "Giải thưởng Cánh cung đỏ". (Giải thưởng mang tển Tiểu thuyết), để trao tặng cho thanh niên xuất sắc làm theo Lời Bác trao vào dịp 26/3 hàng năm. Nếu được như vậy, tác giả thật hạnh phúc.

Ngày cuốn sách được vinh danh tại Thủ đô Hà Nội, trở về Yên Bái, người đầu tiên tôi tìm đến để báo tin vui, là ông Hà Thiết Hùng một trong những nhân vật đóng vai trò lãnh đạo ở Phần II (Kháng chiến) của tiểu thuyết. Ông già sức yếu không nói được nhiều, nhưng tỏ ra rất vui. Tôi gặp lại ông Hà Văn Tích, ông Hoàng Đình Tỵ ở xã Đại Lịch – những "người trong cuộc" ngày kháng chiến là những du kích xã, nay ngót tuổi chín mươi. Rồi thăm bà Đặng Thị Thoa (Hạ Hoà, Phú Thọ) Ái nữ cụ Đặng Bá Lâu, bà Hoàng Thị Huệ dâu trưởng cụ Trần Đình Khánh, ông Hoàng Văn Thiệm cháu đích tôn cụ Hoàng Văn Cừ (Bá Cừ), thăm bà, Hà Thị Vi – dâu trưởng cụ "Phó lý" liệt sỹ Hoàng Văn Vinh, các cụ - những vị hào lý chế dộ cũ, có công lớn đối với cách mạng và kháng chiến của Yên Bái, mà nay, các ông bà đây đang là người giữ chân hương khói.

Một sáng tháng 5 đẹp trời, phóng viên Đài truyền hình Yên Bái, và Báo Yên Bái điện tử "điệu" tôi ra thành phố để làm phim phóng sự, Tôi lên xe đến đón cụ Đào Xuân Thái tại nhà 65 phố Nguyễn Du phường Hồng Hà. Vị lão thành cách mạng, nguyên liên lạc của Trưởng ban cán sự Đảng Ngô Minh Loan (1945) và là Đội trưởng Đội cận vệ Chiến khu Vần, nay cũng đã ở tuổi 95 nhưng rất minh mẫn. Đứng bên nền tường gạch nhà tù Yên Bái xưa (nay thuộc phường Hồng Hà) ông hào hứng nói về cuộc giải thoát các tù chính trị Trần Huy Liệu, Nguyễn Phúc. Rồi chỉ tay về khu nhà Thanh tra giao thông: - Chỗ này, xưa là Trường "con gái" của Pháp đây (tên chính thức: Trường tiểu học Việt – Pháp). Các cháu gái học sinh ngày ấy được thầy giáo Đức dạy dỗ đã lập Hội học sinh, bí mật hoạt động cho cách mạng. Rồi ông nhắc các phóng viên phải làm thế nào để thanh niên thiếu nhi hôm nay được biết, được hiểu và làm theo lời dạy của Bác Hồ.

Sáng 26 tháng 3. Nhân kỷ niệm 90 năm ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, tôi cùng Chi đoàn thanh niên cơ quan Hội Liên hiệp VHNT về giao lưu cùng nhà trường THCS xã Việt Hồng – Chiến khu Vần xưa. Biết tôi là tác giả tiểu thuyết Cánh cung đỏ, ôi chao, các em và đến xin chữ ký và đòi chụp hình. Kẹt nỗi, sắp vào giờ học, tôi đành xin khất và hẹn sẽ gặp lại các em tại thành phố Yên Bái vào 13 tháng 5 này. Dẫu sao, với tôi, đó cũng là ngày rất đáng nhớ - một năm "Cánh cung đỏ" được vinh danh.

Sau cùng, cũng cần nhắc đến vợ tôi – nhà giáo Phạm Thị Oanh, có đến mấy năm trời lặng lẽ lo mọi công việc gia đình để tôi tập trung sức lực, thời gian cho bản thảo; Và nhắc đến Trương Thị Thu, cô cán bộ hành chính Trường Cao đẳng VHNT tận tụy giúp mình đánh máy và sửa sang 700 trang bản thảo tới phút chót trước khi đưa đến các Nhà xuất bản.

Âm thanh cảm xúc … rồi cũng sẽ lan lan, hoà vào sương núi quê hương.