Cao Bá Quát - Nhà thơ, lãnh tụ khởi nghĩa Mỹ Lương

Cao Bá Quát (1808-1855), tự Chu Thần, hiệu Mẫn Hiên, Cúc Đường, là một nhà thơ lừng danh và lãnh tụ khởi nghĩa nông dân giữa thế kỷ 19. Sinh ra tại làng Phú Thị, Gia Lâm (nay thuộc Hà Nội), ông nổi tiếng thần đồng từ nhỏ với tài văn chương xuất chúng, được người đương thời ca ngợi là "Thánh Quát". Dù tài năng hơn người, con đường hoạn lộ của ông dưới triều Nguyễn đầy trắc trở do tính cách cương trực và bất mãn sâu sắc với hiện thực xã hội đầy rẫy bất công, tham nhũng.

Chứng kiến cảnh dân chúng lầm than, đói khổ, Cao Bá Quát từ bỏ chốn quan trường, dấn thân vào con đường khởi nghĩa để tìm lối thoát cho đất nước. Năm 1854, ông trở thành quân sư, linh hồn của cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương (còn gọi là Giặc Châu Chấu) chống lại triều đình Tự Đức, với mục tiêu "phù Lê" và cứu dân. Cuộc khởi nghĩa tuy không kéo dài nhưng đã thể hiện khí phách anh hùng và tư tưởng tiến bộ của ông. Tháng Chạp năm Giáp Dần (1855), trong một trận chiến ác liệt tại Yên Sơn, Cao Bá Quát đã anh dũng hy sinh. Dù triều đình ra sức hủy hoại di cảo và tru di tam tộc, tên tuổi và thơ văn của ông vẫn sống mãi trong lòng dân tộc, trở thành biểu tượng của tinh thần phản kháng và khát vọng tự do.