Cao điểm 685 – “Lò vôi thế kỷ”

Thời kỳ lịch sử: Chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc – Mặt trận Vị Xuyên, Hà Giang, cuối năm 1984 – đầu năm 1985.
Phần 1: Cao điểm 685 – một ngọn núi giữa chiến trường Vị Xuyên

Cao điểm 685 nằm trong khu vực Thanh Thủy, Vị Xuyên, gần những điểm cao 468, 772 và hướng về 1509.

Nhìn trên bản đồ, đó chỉ là một con số.

Nhưng với những người lính từng chiến đấu ở đây, 685 là một ngọn núi bằng đá mà mỗi mét đất đều phải trả giá bằng máu.

Sau những trận đánh từ tháng 4/1984, nhiều điểm cao ở khu vực phía tây sông Lô đã bị đối phương chiếm giữ, trong đó có 685.

Ngày 12/7/1984, chiến dịch MB-84 được mở nhằm thu hồi một số điểm cao.

Nhưng sau trận đánh này, 685 vẫn chưa được giành lại.

Cuộc chiến trên cao điểm tiếp tục kéo dài.

Đặc biệt từ tháng 10/1984 đến tháng 3/1985, hai bên giành giật quyết liệt cao điểm 685 và bình độ 300–400.

Địa hình nơi đây khiến chiến đấu vô cùng khắc nghiệt.

Đá tai mèo.

Vách núi.

Những khe sâu.

Những vị trí có thể quan sát và khống chế lẫn nhau.

Và trên tất cả là pháo binh.

Mỗi trận pháo lại làm địa hình thay đổi.

Đất đá bị cày xới.

Những công sự vừa đào hôm trước có thể bị san phẳng hôm sau.

Cây cối biến mất.

Đá vôi trắng ra dưới những lớp đất bị bom đạn bóc đi.

Cao điểm 685 từ đó mang một cái tên mà những người lính Vị Xuyên gọi bằng tất cả sự ám ảnh:

“Lò vôi thế kỷ.”

Chú thích: Cao điểm 685 tại khu vực Thanh Thủy, Vị Xuyên – nơi từng diễn ra những trận chiến ác liệt cuối năm 1984, đầu năm 1985.
Nguồn ảnh: Tư liệu báo chí và ảnh chiến trường được công bố về Mặt trận Vị Xuyên.

Phần 2: Cuộc chiến “lấn dũi”

Sau ngày 12/7/1984, cách đánh trên Mặt trận Vị Xuyên dần thay đổi.

Thay vì cố giành lại những điểm cao trong một trận đánh lớn, bộ đội từng bước đào hào, xây dựng công sự, áp sát và lấn dũi.

Ở khu vực 685, những người lính ban ngày tranh thủ nghỉ ngơi, khi trời tối lại bí mật đào hào.

Từng mét một.

Từ khu vực dốc Công binh, cửa hang Làng Lò, các đường hào được đào về phía bình độ 300–400 và cao điểm 685.

Mục tiêu là tạo thế trận gần đối phương hơn, hạn chế hỏa lực và giảm thương vong cho bộ đội. Cựu chiến binh Nguyễn Đình Thắng, người từng chiến đấu tại đây, đã kể lại cách những người lính thực hiện việc “lấn dũi” trong đêm.

Công việc ấy vô cùng nguy hiểm.

Một cuốc xẻng bổ xuống đá có thể tạo ra tiếng động.

Một ánh đèn nhỏ cũng có thể bị phát hiện.

Một đoạn hào vừa hoàn thành có thể lập tức trở thành mục tiêu pháo kích.

Nhưng họ vẫn đào.

Đêm này qua đêm khác.

Trong bóng tối của núi rừng Vị Xuyên, những người lính dùng xẻng, cuốc và đôi bàn tay của mình để từng bước tiến gần hơn tới cao điểm.

Không có những cuộc tiến quân ồn ào.

Chỉ có tiếng cuốc chạm đá.

Tiếng đất đá rơi xuống.

Và những người lính lặng lẽ làm công việc của mình.

Đó là một cuộc chiến của sự kiên nhẫn.

Một mét hào hôm nay.

Một mét nữa ngày mai.

Cho đến khi vị trí của mình đủ gần để có thể tổ chức những trận đánh tiếp theo.

Phần 3: Những người lính giữ E5

Trong cuộc chiến ở 685, có một cái tên trở thành biểu tượng:

Nguyễn Viết Ninh.

Anh là Trung đội trưởng Trung đội bộ binh thuộc Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356.

Từ tháng 12/1984, Tiểu đoàn 2 của Nguyễn Viết Ninh giữ khu vực E5 của cao điểm 685, từng bước “lấn dũi” từ hang Suối Cụt lên phía cao điểm.

Người lính ấy đã khắc lên báng súng của mình chín chữ:

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Chín chữ ngắn.

Nhưng ở Vị Xuyên, nó trở thành một lời thề.

Không phải lời thề dành cho một chiến thắng dễ dàng.

Mà là lời thề của những người biết mình đang đứng ở đâu.

Trên đá.

Trong những công sự giữa đá.

Giữa một chiến trường mà pháo binh có thể trút xuống bất cứ lúc nào.

Nguyễn Viết Ninh và đồng đội vẫn bám chốt.

Những ngày cuối năm 1984, cuộc chiến tại 685 ngày càng dữ dội.

Phía đối phương tìm cách đánh chiếm lại những vị trí đã mất.

Bộ đội Việt Nam phải vừa giữ chốt, vừa củng cố trận địa.

Những người lính sống trong những điều kiện mà hôm nay rất khó hình dung.

Ăn uống thiếu thốn.

Ngủ trong công sự.

Ngày và đêm bị chia cắt bởi pháo kích.

Nhưng điều họ không được phép để mất là vị trí đang giữ.

Bởi phía sau những mỏm đá ấy là tuyến phòng ngự.

Và phía sau tuyến phòng ngự là đất nước.

Chú thích: Liệt sĩ Nguyễn Viết Ninh, Trung đội trưởng Đại đội 5, Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356 – người khắc lời thề “Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử” trên báng súng.
Nguồn ảnh: Tư liệu của báo VnExpress, Tuổi Trẻ và các tư liệu tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Viết Ninh.

Phần 4: Những ngày giáp Tết

Đầu năm 1985.

Tết Nguyên đán đến gần.

Ở những vùng hậu phương, người dân chuẩn bị Tết.

Những gia đình sửa sang nhà cửa.

Những người mẹ chuẩn bị mâm cơm.

Những đứa trẻ chờ Tết.

Nhưng trên cao điểm 685, không khí hoàn toàn khác.

Pháo vẫn nổ.

Những người lính vẫn bám chốt.

Và đối phương tiếp tục tìm cách đánh chiếm lại những vị trí quan trọng.

Đặc biệt trong ba ngày 17–19/1/1985, chiến sự tại khu vực E5 của cao điểm 685 diễn ra cực kỳ ác liệt.

Theo lời kể của ông Thái Khắc Ba, Đại đội trưởng Đại đội 5 – người trực tiếp chỉ huy Trung đội Nguyễn Viết Ninh – chỉ trong ba ngày ấy, đại đội có 43 người hy sinh. Trung đội của Nguyễn Viết Ninh, với nhiệm vụ mũi nhọn, gần như bị tổn thất toàn bộ, chỉ còn hai người sống sót.

Rạng sáng 19/1/1985, tức ngày 29 tháng Chạp năm Giáp Tý, pháo binh đối phương bắn cấp tập vào khu vực E5.

Sau những loạt pháo là bộ binh.

Nguyễn Viết Ninh cùng đồng đội tiếp tục chiến đấu.

Đó là ngày cuối cùng của người trung đội trưởng ấy.

Anh hy sinh khi Tết đã ở ngay trước cửa.

Ở phía sau chiến trường, có những gia đình có lẽ đang chuẩn bị đón giao thừa.

Nhưng ở 685, những người lính đang chiến đấu trong những ngày cuối cùng của năm.

Nguyễn Viết Ninh không trở về.

Anh nằm lại trên cao điểm mà mình đã giữ.

Và lời thề khắc trên báng súng vẫn còn đó:

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Chú thích: Khu vực cao điểm 685 và E5 – nơi Trung đội trưởng Nguyễn Viết Ninh cùng đồng đội chiến đấu và nơi anh hy sinh ngày 19/1/1985.
Nguồn ảnh: Tư liệu chiến trường và hồi ức của các cựu chiến binh Sư đoàn 356.

Phần 5: “Lò vôi thế kỷ”

Suốt nhiều tháng, cao điểm 685 bị pháo binh hai bên bắn phá.

Những trận địa thay đổi từng ngày.

Đá bị nghiền nát.

Đất bị cày xới.

Những công sự bị phá hủy rồi lại được đào lại.

Những người lính vừa chiếm được một vị trí đã phải chuẩn bị đối phó với một đợt phản kích.

Cuộc chiến giành 685 kéo dài từ cuối năm 1984 sang đầu năm 1985.

Và chính sự khốc liệt ấy đã khiến những người lính gọi nó là:

“Lò vôi thế kỷ.”

Cựu chiến binh Đặng Việt Châu, nguyên Chính trị viên Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 876, Sư đoàn 356, kể rằng chiến sự tại 685 và bình độ 300–400 đặc biệt ác liệt từ tháng 10/1984 đến tháng 3/1985.

Nhưng cái tên ấy không chỉ nói về sức tàn phá của pháo đạn.

Nó còn nói về những con người đã bị cuốn vào cuộc chiến ấy.

Có người sống sót.

Có người bị thương.

Có người hy sinh.

Có người đến hôm nay vẫn chưa được trở về.

Hơn bốn mươi năm sau, các đội tìm kiếm hài cốt liệt sĩ vẫn tiếp tục lên cao điểm 685.

Địa hình hiểm trở khiến công việc vô cùng khó khăn.

Những người lính hôm nay phải khoan từng khối đá, lật từng hốc đá để tìm kiếm đồng đội của thế hệ trước.

Tại những khu vực hang sập, họ phải làm việc rất cẩn trọng vì có khả năng vẫn còn hài cốt liệt sĩ bên dưới.

Chiến tranh đã qua.

Nhưng nhiệm vụ đưa những người đã hy sinh trở về vẫn chưa kết thúc.

Chú thích: Cán bộ, chiến sĩ tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ trên cao điểm 685 – chiến trường xưa được gọi là “Lò vôi thế kỷ”.
Nguồn ảnh: Báo Tuổi Trẻ, Báo Tiền Phong và Báo Nhân Dân, ghi nhận hoạt động tìm kiếm tại cao điểm 685 năm 2026.

Lời kết: Những người đã hóa đá thành bất tử

Cao điểm 685 hôm nay không còn những trận pháo.

Không còn tiếng súng.

Không còn những người lính trẻ chạy qua những mỏm đá giữa hai đợt pháo kích.

Nhưng núi vẫn còn đó.

Những vách đá vẫn còn đó.

Và ký ức về những người đã chiến đấu ở đây vẫn còn trong câu chuyện của những cựu binh.

Nguyễn Viết Ninh đã nằm lại ngày 19/1/1985.

Anh không kịp đón cái Tết năm ấy.

Không kịp trở về quê.

Không kịp nhìn thấy cuộc sống của mình sau chiến tranh.

Nhưng chín chữ anh khắc trên báng súng đã vượt qua thời gian:

“Sống bám đá, chết hóa đá, thành bất tử.”

Đó không chỉ là câu nói của riêng Nguyễn Viết Ninh.

Nó trở thành biểu tượng cho những người lính Vị Xuyên đã bám trụ trên những mỏm đá biên cương.

Họ biết phía trước là nguy hiểm.

Biết pháo đạn có thể đến bất cứ lúc nào.

Biết một ngày nào đó có thể mình sẽ không trở về.

Nhưng họ vẫn ở lại.

Bởi phía sau họ là đồng đội.

Là trận địa.

Là đất nước.

Và hôm nay, hơn bốn mươi năm sau, những người lính khác lại lên cao điểm 685.

Không phải để chiến đấu.

Mà để tìm kiếm những người đã chiến đấu.

Họ khoan từng khối đá.

Bới từng hốc núi.

Tìm từng dấu tích nhỏ bé.

Bởi một người lính hy sinh không nên bị bỏ lại mãi mãi giữa núi rừng.

Một ngày nào đó, nếu tìm được hài cốt của một người lính 685 và đưa người ấy về với gia đình, đó sẽ là một cuộc trở về muộn màng nhưng thiêng liêng.

Vì vậy, khi đứng trước cao điểm 685, chúng ta không chỉ nhìn thấy một ngọn núi.

Hãy nhớ rằng nơi đây từng có những người lính rất trẻ.

Họ đã sống.

Đã chiến đấu.

Đã yêu thương.

Đã có những gia đình chờ đợi.

Và đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình nơi biên cương.

Cao điểm 685 được gọi là “Lò vôi thế kỷ”.

Nhưng trong ký ức của dân tộc, nơi ấy còn có một cái tên khác:

Nơi những người lính đã sống bám đá để giữ đất – và có những người đã hóa đá để thành bất tử.