Cao Thắng tự chế súng trường

Cao Thắng chế tạo súng trường theo mẫu súng của Pháp là một trong những kỳ tích cơ khí - quân sự vĩ đại nhất của phong trào Cần Vương (cuối thế kỷ XIX). Trong điều kiện thiếu thốn trăm bề tại vùng núi ngàn hiểm trở, người anh hùng trẻ tuổi này đã tự mình mày mò, đúc súng, rèn đạn để trang bị cho nghĩa quân Hương Khê đấu tranh chống thực dân Pháp.

Bối cảnh lịch sử

Năm 1885, cuộc khởi nghĩa Hương Khê (Hà Tĩnh) do cụ Phan Đình Phùng lãnh đạo bùng nổ. Cao Thắng lúc này là một tướng trẻ tài ba, giữ chức Cao quản cơ, đảm nhận trọng trách tổ chức, huấn luyện quân đội và xây dựng căn cứ.

Khi đối đầu với thực dân Pháp, cụ Phan Đình Phùng và Cao Thắng nhận ra quân ta chịu thiệt hại nặng nề chủ yếu do chênh lệch quá lớn về hỏa lực. Nghĩa quân chủ yếu dùng giáo mác, cung tên và súng kíp thô sơ, trong khi quân Pháp được trang bị súng trường 1874 (súng Gras) bắn nhanh, tầm xa và chính xác. Để duy trì cuộc kháng chiến lâu dài, việc tự chủ vũ khí hiện đại trở thành nhiệm vụ sống còn.

Kỳ tích tháo rời và mô phỏng súng Pháp

Cơ hội đến khi nghĩa quân Hương Khê tổ chức các trận phục kích, tiêu diệt được một số lính Pháp và tịch thu được 17 khẩu súng trường Gras. Cao Thắng đã nhận trọng trách gần như bất khả thi lúc bấy giờ: Sao chép chính xác loại súng hiện đại này.

• Phẫu thuật vũ khí: Trong các xưởng rèn thô sơ dựng bằng tre nứa giữa đại ngàn Vũ Quang, Cao Thắng cùng những người thợ rèn giỏi nhất vùng đã tỉ mỉ tháo rời từng bộ phận nhỏ nhất của khẩu súng Pháp để nghiên cứu nguyên lý hoạt động.

Kết quả và sự thừa nhận từ chính kẻ thù

Năm 1890, sau nhiều lần thất bại và kiên trì thử nghiệm, xưởng vũ khí của Cao Thắng đã chế tạo thành công hàng trăm khẩu súng trường kiểu Pháp. Súng tự chế có hình dáng và cơ chế hoạt động giống súng Gras đến 90%, bắn được bằng đạn do nghĩa quân tự đúc.

Bản thân người Pháp khi thu thập được vũ khí của nghĩa quân Hương Khê sau này cũng phải kinh ngạc. Đại úy Charles Gosselin đã viết trong cuốn sách "L'Empire d'Annam" (Đế quốc An Nam) của mình:

"Tôi có đem về Pháp mấy khẩu súng do sỹ binh của Phan Đình Phùng chế tạo. Chúng là những bản sao hoàn hảo của súng trường 1874 của chúng ta... Điểm khác biệt duy nhất là nòng súng không có rãnh xoắn và lò xo làm bằng sắt thay vì thép, nên tầm bắn và độ bền có phần hạn chế. Tuy nhiên, nhìn vào những phương tiện thô sơ họ có, việc làm ra những khẩu súng này quả là một kỳ công."

Ý nghĩa lịch sử

Việc Cao Thắng tự chế súng trường không chỉ làm tăng đáng kể sức mạnh chiến đấu của nghĩa quân Hương Khê, giúp họ trụ vững và gây tổn thất lớn cho quân Pháp suốt hơn 10 năm, mà còn là biểu tượng rực rỡ cho trí tuệ, sự sáng tạo và ý chí tự lực tự cường của con người Việt Nam khi bị dồn vào thế ngặt nghèo. Dù người anh hùng Cao Thắng đã anh dũng hy sinh năm 1893 khi mới 29 tuổi, câu chuyện đúc súng của ông vẫn mãi là một trang sử vàng chói lọi.