CAO THỊ MAU
Cao Thị Mau sinh năm 1933 tại huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi – vùng đất xứ Quảng giàu truyền thống yêu nước và quật cường. Sau khi lập gia đình, mẹ theo chồng là ông Bùi Hữu Định vào định cư tại xã Bắc Ninh Hòa, thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa – nơi trở thành quê hương thứ hai gắn bó trọn đời mẹ. Mới 19 tuổi xuân, mang trong mình trái tim nồng nàn yêu nước, mẹ đã sớm dấn thân đi theo con đường cách mạng, hăng hái tham gia các hoạt động kháng chiến tại địa phương. Giữa vùng kìm kẹp gắt gao của đồn bốt kẻ thù, căn nhà nhỏ của vợ chồng mẹ luôn là một "địa chỉ đỏ" che chở cho các cán bộ nằm vùng; ngay dưới nền đất, những căn hầm bí mật ngày đêm ấm hơi người chiến sĩ, trở thành pháo đài thầm lặng nuôi dưỡng phong trào đấu tranh nội đô.
Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước ác liệt đã gieo xuống gia đình mẹ những mất mát tột cùng khi người chồng kính yêu – liệt sĩ Bùi Hữu Định cùng hai người con thân yêu là liệt sĩ Bùi Hữu Tính và liệt sĩ Bùi Thị Qua đã lần lượt anh dũng hy sinh trên chiến trường. Nén đau thương xé lòng, mẹ Mau một mình gánh vác gánh nặng gia đình, dầm mưa dãi nắng trên đồng ruộng vừa làm cha vừa làm mẹ nuôi 5 đứa con nhỏ dại (Song, Toàn, Anh, Em, Nguyệt) và kiên cường giữ vững cơ sở cách mạng. Không chỉ gánh chịu nỗi đau mất mát, mẹ còn trực tiếp đối đầu với kẻ thù và đã bị địch bắt giam, tra tấn dã man tới 5 lần, trong đó lần cuối cùng diễn ra vào năm 1973. Dù phải chịu đủ mọi đòn thù tàn bạo và mưu đồ gian hiểm trong ngục tối, người mẹ kiên trung ấy vẫn một lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, giữ vững khí tiết cách mạng, nhất quyết không khai báo một lời.
Sự hy sinh vô bờ bến và chí khí quật cường của mẹ Cao Thị Mau đã trở thành ngọn lửa soi đường, đúc kết nên bản lĩnh kiên trung cho các thế hệ con cháu. Nối tiếp truyền thống anh hùng của gia đình, cả 5 người con còn lại của mẹ khi trưởng thành đều dũng cảm đứng vào hàng ngũ lực lượng vũ trang, công an và các cơ quan nhà nước, cống hiến trọn vẹn sức trẻ cho sự nghiệp bảo vệ và xây dựng Tổ quốc. Nỗi đau mất đi 3 người thân yêu nhất được mẹ âm thầm giấu kín trong lòng để dặn dò các con phải sống tử tế, kiên cường và trung thực với cách mạng, thể hiện trọn vẹn phẩm chất cao quý "Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang" của người phụ nữ Việt Nam.
Tháng 12 năm 1994, ghi nhận những cống hiến vô giá và sự hy sinh lẫm liệt ấy đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, Đảng và Nhà nước đã trân trọng phong tặng mẹ Cao Thị Mau danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Mốc thời gian tháng 12 năm 1994 cùng tấm gương 5 lần bẻ gãy đòn thù trong lao tù và sự hy sinh của 3 liệt sĩ trong gia đình đã tạc vào lịch sử một tượng đài bất tử về lòng yêu nước sắt son. Hôm nay, ở tuổi ngoài bách niên, mẹ đang an hưởng tuổi già thanh thản bên sự phụng dưỡng chu đáo của con cháu và sự tri ân sâu sắc của toàn xã hội tại xã Bắc Ninh Hòa. Cuộc đời Mẹ Việt Nam Anh hùng Cao Thị Mau mãi là thiên anh hùng ca tráng lệ về tình mẫu tử thiêng liêng, là điểm tựa tinh thần cao đẹp nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau luôn trân trọng giá trị vô giá của độc lập, tự do.
