Cao Thị Mau – phong trào kháng chiến và gia đình
Bà Cao Thị Mau tham gia công việc ở địa phương trong kháng chiến chống Mỹ và trải qua nỗi đau mất đi người chồng cùng hai người con. Dù vậy, bà vẫn bám trụ phong trào cách mạng, nuôi dạy các con và sau đó được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
CAO THỊ MAU
Năm sinh: 1933
Quê quán: xã Đức Lợi, huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi; sau chuyển đến vùng Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa
Cao Thị Mau sinh ở Quảng Ngãi và sau khi lập gia đình chuyển tới Ninh Hòa sinh sống. Trong kháng chiến chống Mỹ, bà tham gia công việc ở địa phương: đào hầm, phá ấp chiến lược, vót chông, gom gạo và muối đưa cho bộ đội. Chồng bà, ông Bùi Hữu Định, là cán bộ đội công tác xã Ninh Thọ. Khi cả vợ chồng đều tham gia phong trào, việc nuôi con và giữ một mái nhà an toàn giữa vùng chiến sự trở thành phần việc không thể tách khỏi những nhiệm vụ được giao. Có thời điểm bà bị bắt giam, tra tấn; theo lời kể gia đình, bà đã bị bắt năm lần.
Trong cuộc Tổng tiến công Tết Mậu Thân năm 1968, ông Bùi Hữu Định bị phục kích và hy sinh ở vùng Ninh Hòa. Bà Mau phải tiếp tục nuôi các con sau khi mất chồng. Tháng 5 năm 1969, con trai cả Bùi Hữu Tính, sinh năm 1953 và từ nhỏ từng làm liên lạc cho cơ sở, cũng bị phục kích và hy sinh khi mới mười sáu tuổi. Hai cái chết cách nhau hơn một năm đặt lên vai người mẹ cùng lúc nỗi đau và trách nhiệm với những đứa con còn nhỏ. Những người trong gia đình về sau kể bà ít khóc trước mặt con, nhưng phải một mình lo để các con được ăn học và lớn lên trong những năm chiến tranh chưa dứt.
Người con gái Bùi Thị Qua, sinh năm 1955, tiếp tục tham gia đội công tác xã Ninh Thọ. Trong một lần làm nhiệm vụ, chị bị phục kích và bị thương nặng ở xã Ninh Thượng. Đồng đội đưa chị về căn cứ Đá Bàn điều trị nhưng chị mất tháng 11 năm 1974, khi mới mười chín tuổi. Từ năm 1968 đến cuối năm 1974, bà Mau lần lượt mất chồng, con trai cả và con gái. Đây là ba người thân với ba chặng hoạt động khác nhau; việc ghi tên, năm mất và công việc của họ giúp người đọc hiểu cuộc đời bà qua những sự kiện riêng, không chỉ qua câu nói chung về hy sinh.
Bà vẫn chăm sóc năm người con còn lại và bám trụ với phong trào cách mạng. Sau khi đất nước thống nhất, những người con lớn lên tiếp tục học tập, công tác trong lực lượng vũ trang, công an và cơ quan nhà nước. Tháng 12 năm 1994, Cao Thị Mau được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Sự ghi nhận của Nhà nước đi sau nhiều năm bà đã phải tự mình giữ gia đình đứng vững, từ lúc chồng hy sinh đến khi những người con nhỏ có thể tự bước vào đời.
Ở tuổi ngoài chín mươi, bà sống cùng gia đình tại vùng Ninh Hòa, Khánh Hòa. Câu chuyện của bà không dừng ở ba tấm bằng Tổ quốc ghi công. Bà từng làm những công việc của cơ sở kháng chiến, chịu bắt giam, rồi tiếp tục nuôi năm người con giữa chiến tranh và sau hòa bình. Những mốc 1968, 1969 và 1974 giải thích vì sao mỗi lần con cháu nhắc đến bà, họ nhớ đồng thời những người đã mất và quãng đời người mẹ gắng giữ mái nhà cho những người còn sống.
