Câu chuyện 182

“Trong một ngày - mồng một tháng mười hai
Nào ai ngờ không có nữa ngày mai!
Chúng tôi chết, trong đêm dài tàn khốc
Đứt ruột đứt gan, nắm cơm thuốc độc
Tím xương do nanh nọc lũ đê hèn
Trái tim hồng chết uất máu bầm đen”

Với những ngôn từ đầy ám ảnh, bài thơ “Thù muôn đời muôn kiếp không tan” (được tác giả Tố Hữu viết năm 1959) tựa như một tiếng nói đanh thép, tố cáo tội ác của chế độ Mỹ - Diệm trong vụ thảm sát tại Nhà tù Phú Lợi cách đây tròn 67 năm (ngày 1/12/1958)

Tồn tại từ năm 1957 - 1964 dưới những cái tên mỹ miều như “Trung tâm cải huấn Phú Lợi” hay “An Trí viện”, Phú Lợi thực chất là một nhà tù khắc nghiệt, nơi giam cầm và đàn áp các chiến sĩ yêu nước.

Tài liệu ghi lại cho thấy, nơi đây là 1 trong 4 trung tâm huấn chính lớn nhất miền Nam Việt Nam, đồng thời cũng thuộc nhóm 6 nhà tù khét tiếng nhất (bao gồm: Thủ Đức, Chí Hòa, Phú Lợi, Tân Hiệp, Côn Đảo và Phú Quốc).

Cuối năm 1958, Phú Lợi giam giữ gần 6.000 người, với 1.000 trong số đó là phụ nữ. Tù nhân bị đưa về từ nhiều vùng miền khác nhau, phải sống trong điều kiện thiếu thốn trầm trọng.

Họ ăn gạo mục, cá ươn cùng nước mắm có dòi; thiếu nước sạch; chịu đựng bệnh tật không thuốc chữa và liên tục bị tra tấn dưới những đòn thù dã man. Những người đứng lên phản đối thường bị đưa vào phòng kỷ luật. Tại đây, họ bị cùm chân, không thể ngồi thẳng, phía trên là lớp kẽm gai, sống trong đói rét và bóng tối triền miên.

Ngày 30/11/1958, trong bữa “ăn tươi” theo thường lệ, các tù nhân đã bị đầu độc bằng bánh mì tẩm thuốc. Hàng loạt con người ngay lập tức ngã bệnh với các triệu chứng ngộ độc nghiêm trọng. Đến ngày 1/12, tình hình càng trở nên thảm khốc khi số nạn nhân rơi vào trạng thái hôn mê sâu tiếp tục tăng, đẩy con số tử vong lên hơn 1.000 người.

Sau thảm kịch, Mỹ - Diệm đã tìm mọi cách để phi tang chứng cứ, nhằm che đậy tội ác của mình. Tuy nhiên, hành động này không thể qua mặt được dư luận quốc tế. Chỉ trong vòng một tháng, nhiều tổ chức uy tín như Liên hiệp Công đoàn thế giới, Hội Liên hiệp Học sinh thế giới và Hội Luật gia thế giới đã đồng loạt lên tiếng phản đối, tạo nên một làn sóng căm phẫn trên toàn cầu.

Phong trào hướng về Phú Lợi nhanh chóng lan tỏa trên phạm vi cả nước. Lời kêu gọi “Tuần lễ thi đua vì Phú Lợi và miền Nam ruột thịt” đã biến đau thương thành hành động, thổi bùng khí thế thi đua sôi nổi khắp các công xưởng, nông trường, thao trường và hợp tác xã.

Đến năm 1964, Nhà tù Phú Lợi chính thức bị giải thể. Khu vực này sau đó trở thành tiểu khu quân sự của Mỹ - Ngụy cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng.

Ngày nay, di tích Nhà tù Phú Lợi đã trở thành một “địa chỉ đỏ”, nhắc nhở chúng ta biết gìn giữ những giá trị hòa bình, độc lập và tự do mà cha anh đã đánh đổi.