Câu chuyện 397

Sau khi Ba Lay và Bản Hoa bị đánh gọn. Phòng tuyến hữu ngạn sông Đà của địch bắt đầu rạn vỡ.

Nhưng với Lê Trọng Tấn và Đại đoàn 312, vượt được sông Đà mới chỉ là mở một cánh cửa.

Phía trước còn Thuận Châu, Sơn La, Điện Biên, những nơi địch đang cố bấu víu để dựng lại thế phòng ngự ở Tây Bắc.

Sau khi Ba Lay, Bản Hoa bị tiêu diệt, tình hình trên chiến trường Tây Bắc chuyển rất nhanh.

Trung đoàn 165 do đồng chí Lê Thùy làm Trung đoàn trưởng, theo lệnh Bộ chỉ huy chiến dịch, phối hợp với Tiểu đoàn 910 của Trung đoàn 148 và bộ đội địa phương Yên Bái, Lai Châu, dưới sự chỉ huy của đồng chí Bằng Giang, Tư lệnh Quân khu Tây Bắc, hình thành một mũi vu hồi đánh vào sau lưng địch ở bắc Sơn La và nam Lai Châu.

Đó là một đòn rất hiểm.

Khi địch còn đang nhìn về hướng sông Đà, còn lo giữ Ba Lay, Bản Hoa, Mộc Châu, thì phía sau chúng, những mũi quân của ta đã bắt đầu luồn sâu vào Quỳnh Nhai, Luân Châu, Tuần Giáo.

Tiểu đoàn 910 bí mật vượt sông Đà, rồi bất ngờ tập kích tiêu diệt gọn một tiểu đoàn ngụy Thái.

Sau đó, Tiểu đoàn 542 cũng vượt sông, cùng Tiểu đoàn 910 thọc sâu vào Quỳnh Nhai. Địch ở Luân Châu, Tuần Giáo hoảng hốt bỏ chạy.

Chỉ trong một thời gian ngắn, đường Sơn La - Lai Châu bị cắt đứt một quãng dài hơn 60 ki-lô-mét.

Lai Châu bị cô lập. Điện Biên trở nên chơ vơ. Thuận Châu bị uy hiếp.

Ba huyện Quỳnh Nhai, Tuần Giáo, Luân Châu được giải phóng. Sơn La bị uy hiếp từ phía bắc. Quân Pháp vội điều hai tiểu đoàn để chiếm lại Tuần Giáo, Luân Châu.

Ngày 6 tháng 11, tiểu đoàn ngụy số 57 vượt đường 41 để bắt liên lạc với Tiểu đoàn dù số 2 vừa được củng cố lại.

Nhưng chúng chưa kịp bắt tay nhau thì Tiểu đoàn 542 đang từ truy kích chuyển nhanh sang phục kích, chia cắt đội hình địch ra làm đôi, rồi đuổi đánh chúng về phía Luân Châu.

Trận này, Tiểu đoàn 542 diệt 92 tên, bắt sống 183 tên, thu hai súng cối 81 ly và gần 200 súng các loại. Tiểu đoàn 910 cũng diệt gọn một đại đội thuộc Tiểu đoàn dù số 2.

Chiến trường Tây Bắc lúc này không còn là những trận đánh đơn lẻ.

Nó giống như một bàn cờ đang chuyển động rất nhanh. Mỗi mũi quân của ta, nếu đi đúng, đánh đúng, sẽ làm cả hệ thống phòng ngự của địch rung lên.

Một vị trí bị mất kéo theo cả tuyến sau bị hở, đường liên lạc bị cắt, quân tiếp viện lạc hướng, các cứ điểm còn lại rơi vào hoang mang.

Trong khi đó, Tiểu đoàn 115 sau khi hoàn thành nhiệm vụ truy kích cũng tìm cách vượt sông. Liên lạc với trung đoàn bị đứt. Máy bộ đàm lại hỏng.

Tiểu đoàn chỉ còn nắm được ý định chung: nếu có điều kiện thì vượt sông Đà, tiến về hướng Sơn La, Lai Châu.

Quan sát tình hình, thấy ở Quỳnh Nhai, Luân Châu đã có quân bạn, Tiểu đoàn 115 quyết định đánh vào Cơ Kết, nơi tiếp giáp giữa hai phân khu Sơn La và Thuận Châu.

Nhưng muốn đánh Cơ Kết, trước hết phải vượt sông. Mà địch cũng hiểu điều đó.

Bên kia sông là vùng chúng đang cố giữ. Bên này là lực lượng ta đang tìm cách luồn sâu.

Nếu phát hiện được bến vượt, địch chỉ cần pháo kích, hoặc điều quân chặn đầu, là cả kế hoạch có thể lộ.

Tiểu đoàn 115 quyết định dùng nghi binh.

Một tổ mang đại liên, súng cối cơ động dọc ven sông để uy hiếp địch.

Một tổ khác thắp đuốc trên đèo Pu Sầm Xíp rồi đi xuống. Trong đêm, từ xa nhìn lại, những ánh lửa ấy như hàng nghìn bộ đội, dân công đang qua đèo.

Địch bị đánh lừa. Chúng tưởng đại quân ta đang chuyển động công khai trên hướng đó.

Trong khi ấy, đại bộ phận Tiểu đoàn 115 bí mật rút lên Mường Pia, bắt liên lạc với nhân dân, mượn thuyền độc mộc để vượt sông. Từng chiếc thuyền rời bờ, chở bộ đội qua sông trong im lặng.

Nhờ kế hoạch nghi binh ấy, địch không dám nã pháo suốt một đoạn từ Ít Ong đến Pu Sầm Xíp.

Tiểu đoàn 115 sang sông an toàn.

Tổ trinh sát vừa qua sông đã bắt sống ba tù binh. Địch bỏ chạy khỏi Cơ Kết, Mường Khiêng, rồi Mường Bú.

Cánh cửa bảo vệ khu trung tâm chỉ huy Tây Bắc của địch bị thủng một mảng lớn.

Cùng lúc đó, Tiểu đoàn 546 sau khi vượt sông cũng thọc sát vào hướng Thuận Châu. Địch bỏ chạy khỏi Pác Bó, Tà Giàng, rồi đốt Mường Sài, chạy tới Mường Piêng.

Quân địch ở Mường Piêng cũng vội vã rút. Tại Thuận Châu, chúng điều hai đại đội ra đón đồng bọn, nhưng quân ta bí mật tiến sát lúc chúng đang ngủ.

Trời lúc ấy mưa phùn lất phất.

Bọn địch chủ quan đi lại lộn xộn, không ngờ bộ đội ta đã ở ngay bên cạnh. Khi quân ta nổ súng, chúng trở tay không kịp.

Đến Thuận Châu, anh em còn đánh cháy một ô tô, bắt sống một ô tô khác.

Quân ta vừa vào thị trấn Thuận Châu thì nhận được tin có hai đại đội Âu - Phi do một đại úy dẫn đầu đang xếp hàng ba đi vào thị trấn.

Bọn này từ tiểu khu Điện Biên đi tiếp viện cho Thuận Châu nhưng vẫn chưa biết Thuận Châu đã mất.

Chúng không biết rằng, ngay trước mặt, bộ đội ta đã chiếm thị trấn và đang chờ.

Khi toàn bộ viện binh vừa vào đến phố, tổ cảnh giới của ta dùng trung liên bắn quét. Đội hình địch rối loạn.

Hai đại đội bị quét sạch. Tên đại úy chỉ huy bị bắt tại chỗ.

Hắn khai rằng Điện Biên lúc ấy gần như bỏ trống, chỉ còn khoảng hai trăm lính Thái do một trung úy chỉ huy.

Sau khi hàng loạt vị trí sau lưng Sơn La bị tiêu diệt hoặc buộc phải rút, Bộ chỉ huy mũi vu hồi hạ quyết tâm dùng Tiểu đoàn 115 bao vây tiến công Sơn La.

Sơn La vốn là trung tâm chỉ huy quan trọng của địch ở Tây Bắc.

Với đồng bào nơi đây, đó cũng là vùng đất bị đè nặng nhiều năm bởi đồn bốt, bắt phu, bắt lính, cướp bóc, chia rẽ dân tộc.

Khi các mũi quân ta tiến công rất nhanh và bất ngờ, địch ở Sơn La không kịp trở tay.

Thị xã Sơn La bừng lên trong không khí giải phóng sau nhiều năm bị chiếm giữ.

Có những toán địch sau khi ta đã chiếm thị xã hai ngày vẫn còn dẫn quân quay về, không hề biết Sơn La đã nằm trong tay quân ta. Chúng bị bắt hoặc tan rã rất nhanh.

Ở hướng khác, Tiểu đoàn 542 tiến vào cánh đồng Điện Biên khoảng tám giờ sáng. Khi phát hiện địch trên một quả đồi cạnh đường cái, tiểu đoàn lập tức chuyển đội hình, đánh thẳng vào vị trí đó.

Sau một loạt súng cối của ta, địch tháo chạy không kịp đốt kho tàng.

Đó là tiểu đoàn chủ lực của Pháp ở Lào vừa sang tăng viện cho Điện Biên. Tên thiếu tá Giăng-xi-ca bị bắt sống.

Những đòn đánh dồn dập ấy làm tuyến phòng ngự Tây Bắc của địch vỡ từng mảng.

Trong đợt hai, ta đã tập trung binh lực đánh vào cái vỏ cứng Mộc Châu, đồng thời phối hợp các mũi vu hồi như Luân Châu, Mường Lụm, Yên Châu và mũi vu hồi của Đại đoàn 312, tạo nên bước phát triển rất mạnh.

Ta tiêu diệt khoảng 3.000 quân địch, trong đó có toàn bộ Tiểu đoàn Ma-rốc số 3, đại bộ phận Tiểu đoàn ngụy số 56, một bộ phận Tiểu đoàn dù số 2 và Tiểu đoàn Thái số 3.

Toàn bộ tỉnh Sơn La được giải phóng, trừ Nà Sản và một số vị trí nhỏ ven sông Mã. Một phần lớn tỉnh Yên Bái và một phần tỉnh Lai Châu cũng được giải phóng.

Bốn cánh đồng lớn nhất Tây Bắc — Mường Thanh, Nghĩa Lộ, Than Uyên, Mường Tấc — lần lượt trở về tay nhân dân lao động.

Hai mươi lăm vạn nhân dân, trong đó đại bộ phận là đồng bào Thái, được giải phóng.

Ở những bản làng vừa giải phóng, những người mẹ Thái, những cụ già, những em bé đón bộ đội như người thân trở về.

Có người từng giấu cán bộ từ năm 1946. Có người từng nuôi thương binh trong nhà, bất chấp địch lùng sục.

Có người đã nhịn đói, nhịn muối, nhường chăn, nhường chiếu cho bộ đội, dân công, cho những đội vũ trang tuyên truyền từng len lỏi qua bản làng từ những năm đầu kháng chiến.

Đại đoàn 312 được giao nhiệm vụ mới. Trung đoàn 209 và 165 ở lại Tây Bắc để phát huy kết quả chiến dịch.

Trung đoàn 141 sang phối hợp với bộ đội Pa-thét Lào, thực hiện tiêu diệt sinh lực địch, mở rộng căn cứ kháng chiến của nhân dân nước bạn.

Lê Trọng Tấn được Bộ chỉ định đi cùng Trung đoàn 141. Phía trước ông là đất bạn Lào, với những bản làng xa lạ, những con đường rừng chưa quen, những yêu cầu phối hợp chiến đấu mới, và một nhiệm vụ lớn hơn: giúp bạn mở rộng vùng căn cứ kháng chiến.