Câu chuyện 398

Đánh xong hai điểm cao trên núi Ba Vì, Đại đoàn 312 không được nghỉ.

Chiến dịch Hòa Bình vẫn đang diễn ra. Quân Pháp đã chiếm thị xã Hòa Bình, giữ đường số 6, chốt những điểm quan trọng trên sông Đà.

Lúc này, nhiệm vụ của các đơn vị là phải giam chân địch ở Hòa Bình, tạo điều kiện cho các đơn vị chủ lực luồn sâu vào vùng sau lưng địch, mở rộng căn cứ du kích.

Trên chiến trường Trung Du, Đại đoàn 316 do đồng chí Chu Huy Mân chỉ huy tiến vào Vĩnh Phúc, tiêu diệt vị trí La-ri-vê.

Đại đoàn 320 dưới sự chỉ huy của đồng chí Văn Tiến Dũng đưa cả ba trung đoàn vào vùng Hà Nam, Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, đánh sâu vào thị trấn Phát Diệm.

Còn Đại đoàn 312 nhận nhiệm vụ đánh địch trên đoạn đường từ Phương Lâm đến Ao Trạch.

Trên đường số 6, địch dùng pháo, máy bay oanh tạc ngày đêm.
Sở chỉ huy đại đoàn đặt trong một khe suối gần đường. Những ngày đầu, anh em chưa quen ăn ở trong hầm.

Chỗ ở, vị trí chiến đấu, nơi hội họp đều tạm bợ. Ai cũng mong chiến dịch kết thúc để về Phú Thọ ăn Tết.

Nhưng tình hình cho thấy không thể trông vào chuyện “đánh nhanh, về sớm”.

Đảng ủy đại đoàn họp bàn. Nếu còn phải ở lại lâu, trước hết phải cải thiện đời sống cho bộ đội. Không thể để cán bộ, chiến sĩ cứ ăn nguội, uống nguội, ngủ trong những hầm hào sơ sài.

Các hầm phải làm cho vững, vừa ở được, vừa họp được, vừa sinh hoạt được ngay trong hầm. Bếp phải nấu được mà không lộ khói.

Chính lúc ấy, kinh nghiệm làm bếp không khói của đồng chí Hoàng Cầm, cấp dưỡng Đại đoàn 308, được đưa ra áp dụng.

Hoàng Cầm vốn là người nấu bếp cho hiệu ăn Vạn Phú ở phố Hàng Lọng, Hà Nội, chuyên các món lươn, ếch, ba ba.

Đi chiến dịch, thấy anh em toàn ăn nguội, uống nguội, anh thương lắm. Từ đó, anh nghĩ ra một kiểu bếp nửa nổi nửa chìm, có ống dẫn khói ngầm dưới lòng đất, khói tỏa ra xa, loãng dần dưới tán cây, không bốc thẳng lên thành cột để máy bay địch phát hiện.

Nhờ kiểu bếp ấy, ngay giữa mặt trận sông Đà, bộ đội vẫn có thể ăn cơm nóng, canh nóng.

Cái bếp ấy sau này được gọi bằng chính tên người nghĩ ra nó: bếp Hoàng Cầm.

Ở mặt trận Hòa Bình, những bếp Hoàng Cầm đầu tiên đã giúp anh em khỏe hơn, yên tâm hơn.

Tết Nguyên đán đến gần.

Tờ Anh Dũng, tờ tin của đại đoàn, được phát hành như một mệnh lệnh chiến đấu.

Thư chúc Tết của Bác Hồ được gửi tới đơn vị. Đoàn văn công của đại đoàn đi phục vụ một số đơn vị ngay tại mặt trận.

Đặc biệt hơn, bộ đội, đồng bào trong vùng địch tạm chiếm cùng ăn Tết với nhau.

Quà Tết hậu phương không nhiều nhưng cũng có chè lam Thanh Hóa, mứt Phú Thọ, thuốc lá Ba Vì, chè Đồng Lương.

Trong khi bộ đội ta bám sâu, bám chắc thì bên phía Pháp, tình thế ngày càng nặng nề.

Chiếm Hòa Bình, chúng tưởng sẽ kéo được chủ lực ta ra. Nhưng càng ở lại, chúng càng bị giam chân.

Đường số 6 bị uy hiếp. Sông Đà bị đánh. Các vị trí lẻ bị tập kích. Các đoàn tiếp tế bị phục kích.

Rút khỏi Hòa Bình thì coi như thừa nhận thất bại của kế hoạch đã đề ra. Không rút thì lực lượng tinh nhuệ có nguy cơ bị tiêu diệt dần.

Ngày 11 tháng 1 năm 1952, tướng Đờ Lát, người vạch ra kế hoạch đánh ra Hòa Bình, chết.

Tướng Sa-lăng lên thay. Sau nhiều cân nhắc, Bộ chỉ huy Pháp quyết định thu hẹp thế bố trí để chuẩn bị rút toàn bộ quân khỏi Hòa Bình.

Từ thượng tuần tháng 2 năm 1952, việc chuẩn bị rút lui được tiến hành rất bí mật. Cuộc rút chạy mang mật danh A-ma-răng.

Đêm 22 rạng ngày 23, trinh sát Trung đoàn 36, Đại đoàn 308 phát hiện địch thắp đèn pha rất sáng ở Bến Mới.

Trên sông có tiếng ca-nô. Trên đường số 6 có tiếng xe cơ giới địch di chuyển. Chúng đang rút dần khỏi các vị trí ở ngoại vi.

Trung đoàn trưởng Hồng Sơn ra lệnh cho toàn trung đoàn sẵn sàng chiến đấu.
Ngay trong đêm, hai tiểu đoàn của Trung đoàn 36 xuất kích, xông vào thị xã. Địch còn lại trên điểm cao Vành bỏ chạy vào thị xã, quân ta truy sát gọn.

Hai tiểu đoàn hình thành hai mũi tiến công, dồn địch ra bến cầu phao. Ta dùng pháo 105 ly bắn vào ca-nô địch đang qua Bến Ngọc.

Đến 13 giờ ngày 23 tháng 2 năm 1952, thị xã Hòa Bình hoàn toàn giải phóng.

Mười chín giờ cùng ngày, ta tổ chức mít tinh và duyệt binh ngay trong thị xã Hòa Bình.

Trong nhật lệnh, đồng chí Võ Nguyên Giáp nhận định đây là thắng lợi lớn nhất từ sau Chiến dịch Biên giới đến lúc bấy giờ:

Hơn hai vạn tên địch bị loại khỏi vòng chiến đấu, hàng nghìn tên bị bắt, nhiều cứ điểm bị san phẳng hoặc buộc phải rút, hàng chục máy bay, tàu chiến bị phá hủy.

Trong thành tích chung ấy, Đại đoàn 312 góp một phần không nhỏ. Chiến dịch Hòa Bình đánh dấu một bước ngoặt trong lịch sử đại đoàn. Cũng là bước trưởng thành của từng cán bộ, từng chiến sĩ.

Nhưng trước khi đến Điện Biên, Lê Trọng Tấn và Đại đoàn 312 còn phải đi qua một chiến dịch rất quan trọng ở Tây Bắc.

Ở đó, họ sẽ gặp lại Nghĩa Lộ. Nhưng lần này không phải trong một đêm lạc hướng, mà trong một thế trận khác, với sự chuẩn bị khác, và với một quyết tâm khác.