Câu chuyện của người lính xe tăng qua tấm hình "Quảng Trị hè đỏ lửa 1972"
Câu chuyện của người lính xe tăng qua tấm hình "Quảng Trị hè đỏ lửa 1972"Tháng 7 năm 2007, dưới cái nắng gay gắt làm xạm da của miền đất Đồng Nai, trên chiếc xe Jeep chiến lợi phẩm của Trường Hạ sĩ quan xe tăng 1, luồn lách qua những con đường đất đỏ mù mịt với những lô rừng tràm, keo lá khô quắt, đỏ quạch vì nắng gió và bụi đường, đoàn cán bộ sưu tầm Bảo tàng Lực lượng Tăng Thiết giáp đến gặp một nhân chứng lịch sử có bề dày thành tích và đóng góp không nhỏ đối với Binh chủng Tăng Thiết giáp tại đường Phi Trường, phường Quang Vinh, TP. Biên Hòa, là đồng chí Đỗ Đình Bổ - nguyên Hiệu phó Trường hạ sĩ quan xe tăng 1.
Tiếp đoàn công tác, người cán bộ xe tăng năm xưa rất vui vẻ, hồ hởi. Khi được hỏi về quá trình công tác, đôi mắt ông bừng sáng, với chất giọng Quảng Ngãi, ông hào hứng kể cho đoàn công tác về cuộc đời mình: “Tôi sinh năm 1940, quê Sơn Tịnh, Quảng Ngãi, sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống cách mạng trong vùng địch chiếm đóng. Cha mất sớm, cả nhà tôi vẫn một lòng theo cách mạng. Mẹ tôi hy sinh năm 1969, em tôi hy sinh năm 1970, ba anh em tôi còn lại đều là thương binh. Năm 1964, mẹ dẫn tôi vào rừng tham gia phục vụ chiến đấu cùng với Quân giải phóng ở khu vực Ba Làng An. Thời gian ấy ở đây ngày nào nhân dân cũng bị lính Mỹ, lính Nam Triều Tiên đàn áp, tàn sát khốc liệt. Trong thời gian chiến đấu, tôi đạt danh hiệu Dũng sĩ diệt lính Nam Triều Tiên và Dũng sĩ quyết thắng. Năm 1969, tôi được ra miền Bắc an dưỡng, học văn hóa, sau học tại Học viện Chính trị khóa 1970-1971. Ra trường tôi được phân công về Bộ tư lệnh Tăng Thiết giáp, nhận nhiệm vụ ở Trung đoàn xe tăng 201 đóng quân ở tỉnh Hòa Bình. Ở đây, tôi học lái, bắn súng trên xe tăng. Từ một anh bộ đội địa phương, tôi trở thành bộ đội chủ lực, người chỉ huy xe tăng từ đó”. Đến đây, giọng ông bỗng chùng lại, nét mặt thoáng buồn, ông đứng dậy vào nhà trong rồi cầm ra một tấm hình: “Tài sản cả cuộc đời quân ngũ tôi chỉ giữ lại được có tấm hình này, nó được chụp ngày 18/7/1972 trong những ngày tham gia bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. Tất cả huân huy chương, giấy tờ đã bị bọn trộm vào nhà lấy đi hết”. Đó là tấm hình đen trắng chụp một một cán bộ xe tăng to cao đứng chống nạnh oai vệ, xa xa phía sau là chiếc xe tăng được ngụy trang ẩn mình trong rừng cây xơ xác, lá bị héo quắt do lửa đạn. Trên tấm hình có hàng chữ “Quảng Trị hè đỏ lửa 1972” màu đỏ. Mặc dù ảnh đã cũ, mốc và phai màu, nhưng vẫn còn nhận ra khuôn mặt rắn rỏi của người trong ảnh cũng như dấu tích của bom đạn xung quanh. 
Tấm hình "Quảng Trị hè đỏ lửa 1972". Im lặng ngắm nghía tấm hình hồi lâu, hít một hơi dài như lấy lại cảm xúc, ông sôi kể tiếp: “Tấm hình này là do một đồng chí phóng viên mặt trận chụp và gửi tặng cho tôi sau khi kíp xe tăng 868 của chúng tôi chốt giữ tuyến phòng thủ ở làng Như Lệ, Tích Tường và cùng với các đồng chí bộ binh Sư đoàn 304 lập công xuất sắc. Dòng chữ này là do tôi nhờ thợ ảnh in vào hộ để ghi nhớ những ngày tháng khốc liệt không bao giờ quên. Tháng 2-1972, tôi được biên chế về Trung đoàn tăng 203 với chức vụ Chính trị viên Đại đội 8, Tiểu đoàn 1- Trưởng xe tăng 868, hành quân vào Nam chiến đấu. Tháng 6-1972, đơn vị xe tăng chúng tôi tham gia chiến đấu ở mặt trận Thành Cổ Quảng Trị. Những tháng, năm chiến đấu đầy gian khổ và khốc liệt ở mặt trận Thành Cổ, bộ đội xe tăng của ta đã góp phần không nhỏ vào thành tích chung của quân và dân ta giải phóng Quảng Trị. Xe tăng 868 một thời được báo chí ca ngợi là “con hổ xám Quảng Trị”, tập thể xe được tặng Huân chương Chiến công hạng nhất, cá nhân mỗi chiến sĩ được tặng Huân chương Chiến công hạng hai và hạng ba. Tôi được thay mặt đơn vị đi báo cáo điển hình ở Bộ Tư lệnh tăng thiết giáp...” Khi được hỏi về những thành tích trong chiến dịch năm 1972, ông khẽ nói: “Thành tích là của cả tập thể, tôi không nhận là của riêng mình. Các đồng chí cứ đọc sử, tài liệu về trận đánh là biết. Tôi xin tặng lại các đồng chí tấm hình này”. Tạm biệt người cán bộ Tăng Thiết giáp đáng kính, đoàn công tác trăn trở phải tìm hiểu thật kỹ về trận đánh này. Qua các tư liệu lịch sử, lời kể của các đồng đội năm xưa, chúng tôi mới thấy được ý nghĩa quý giá của tấm hình đối với cựu chiến binh Đỗ Đình Bổ. Vào thời điểm mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị là trọng điểm có ý nghĩa quan trọng đối với cả ta và địch về chính trị, quân sự, ngoại giao. Địch cố chiếm lấy, ta kiên quyết giữ, vì vậy khu vực thành cổ và vùng phụ cận diễn ra nhiều trận chiến đấu giằng co quyết liệt nhất. Để bảo vệ thành cổ, các đơn vị của ta phải chốt giữ vòng ngoài từ phía Đông sang Tây, nhất là tuyến đồi Tích Tường – Như Lệ. Ngày 8/7/1972, chấp hành mệnh lệnh của Tiểu đoàn, đồng chí Đỗ Đình Bổ chỉ huy 02 xe tăng lên phục kích ở làng Như Lệ - Tích Tường. Trên đường vận động, 1 xe bị hỏng phải nằm lại, chỉ còn xe 868 do Đỗ Đình Bổ chỉ huy đến vị trí phục kích lúc 01 giờ sáng. Kíp xe khẩn trương tiến hành đào hầm cho xe, ngụy trang kín đáo chờ giặc tới. 9 giờ sáng ngày 11/7/1972, một tiểu đoàn lính dù Ngụy tổ chức tấn công vào thành cổ. Nằm trong trận địa phục kích, xe 868 phát huy hỏa lực súng, pháo và vũ khí cá nhân của thành viên kíp xe bắn mãnh liệt vào đội hình địch ở cự ly 25 mét. Quân địch hoảng loạn rút lui ra xa, sau thời gian trấn tĩnh và phát hiện vị trí xe 868, địch lại lên tấn công, tập trung các loại hỏa lực bắn như đổ đạn vào vị trí phòng thủ. Đồng chí Đỗ Đình Bổ lệnh cho xe xuất kích, xe 868 gầm lên, tăng hết tốc lực lao tới, tung hoành trong đội hình địch, sử dụng cả xích sắt, tiểu liên AK, lựu đạn chiến đấu tiêu diệt địch. làm chúng hoảng loạn. Sau khi bị xe 868 tiêu diệt 73 tên, địch buộc phải rút chạy về hướng Thừa Thiên – Huế. Rút về tuyến phòng thủ, kíp xe khẩn trương bắt tay vào khôi phục xe, pháo, bổ sung đạn dược để sẵn sàng chiến đấu đánh bật những đợt tấn công tiếp theo của địch. Ngày 17/7/1972, địch lại tổ chức tấn công vào chốt phòng ngự của xe 868 và bộ phận bộ binh Sư đoàn 304 ở đây. Phát hiện địch đang đến gần, Đỗ Đình Bổ ra lệnh cho pháo thủ lấy thước ngắm 70m, chờ địch đến gần mới nổ súng. Tiểu liên AK của bộ binh, súng 12,7mm trên xe tăng nổ xối xả vào quân địch. ở các hướng khác, bộ binh Sư đoàn 304 cũng nổ súng tiêu diệt địch khiến chúng trở tay không kịp. Phát hiện thấy tổ bộ binh đang bị địch bao vây, Đỗ Đình Bổ lệnh cho xe 868 nổ máy xông lên, dùng súng máy trên xe và xích sắt tiêu diệt địch, giải vây cho các chiến sĩ bộ binh… Qua 5 ngày chiến đấu, xe 868 cùng bộ binh Sư đoàn 304 đã tiêu diệt 2 đại đội lính dù Ngụy, làm tan rã 1 tiểu đoàn địch, bắt tù binh và thu được nhiều vũ khí. Bức ảnh được các phóng viên mặt trận chụp sau trận đánh ngày 18/7/1972 và được ông cất giữ như một báu vật. Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, trên cương vị Chính trị viên Tiểu đoàn 3 – Lữ đoàn xe tăng 203, đồng chí Đỗ Đình Bổ cùng đơn vị “thần tốc” trong đội hình của Quân đoàn II, tổ chức đánh địch dọc ven biển miền Trung vào Sài Gòn. Sáng ngày 30/4/1975, trong đội hình tiến công của Lữ đoàn 203, xe của đồng chí Đỗ Đình Bổ đã tiêu diệt nhiều sinh lực địch, góp phần cùng đơn vị dập tắt các tuyến phòng thủ, đột kích vào Dinh Độc lập và làm nên chiến thắng lịch sử 30/4/1975. Thấm thoát đã mấy chục năm sau ngày chiến thắng. Cứ đến những ngày 30-4, ngày thương binh - liệt sĩ 27-7 hàng năm lại gợi nhớ trong người lính già nhiều cảm xúc. Ông lại lấy tấm hình ngắm nhìn, trầm ngâm suy nghĩ, hồi tưởng lại. “Trên đường từ Sài Gòn về Biên Hòa, nơi những trận chiến đấu ác liệt mới xảy ra, những đồng đội của tôi đã anh dũng hy sinh trước giờ toàn thắng. Các anh đang nằm rải rác từ cầu Đồng Nai đến cầu Sài Gòn. Trong khi cả khắp nơi đang vui mừng chiến thắng, tôi cùng mấy chiến sĩ trong tiểu đoàn lầm lũi quy tập, chắp nối thân thể các anh không còn nguyên vẹn. Có người không còn balô, quần áo rách nát, chúng tôi lấy quần áo của mình thay cho các anh, huy động thanh niên đến đào hố chôn cất. Những người còn giấy tờ trong túi áo, tôi lấy ra ghi tên, quê quán bỏ vào lọ peniciline chôn cùng, nhờ vậy sau này việc quy tập các anh đều có tên. Những người không còn giấy tờ bây giờ là liệt sĩ chưa biết tên đang yên nghỉ ở các nghĩa trang liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Để có hòa bình, độc lập, tự do, đất nước đổi mới và phát triển như hôm nay đã có bao nhiêu thế hệ thương binh - liệt sĩ đã anh dũng hy sinh, hy sinh cho đến phút cuối cùng trước giờ toàn thắng”. Trân trọng với kỷ vật cuối cùng của đồng chí Đỗ Đình Bổ, Bảo tàng Lực lượng Tăng Thiết giáp đã lập hồ sơ tấm hình với số đăng ký GI321-1186 và gửi bản sao của tấm hình cùng những ghi chép chi tiết về các trận đánh có liên quan đến người cán bộ xe tăng, đặc biệt là trận đánh của xe tăng 868 đã làm nên biệt danh “con hổ xám Quảng Trị”./.
Tấm hình "Quảng Trị hè đỏ lửa 1972". Im lặng ngắm nghía tấm hình hồi lâu, hít một hơi dài như lấy lại cảm xúc, ông sôi kể tiếp: “Tấm hình này là do một đồng chí phóng viên mặt trận chụp và gửi tặng cho tôi sau khi kíp xe tăng 868 của chúng tôi chốt giữ tuyến phòng thủ ở làng Như Lệ, Tích Tường và cùng với các đồng chí bộ binh Sư đoàn 304 lập công xuất sắc. Dòng chữ này là do tôi nhờ thợ ảnh in vào hộ để ghi nhớ những ngày tháng khốc liệt không bao giờ quên. Tháng 2-1972, tôi được biên chế về Trung đoàn tăng 203 với chức vụ Chính trị viên Đại đội 8, Tiểu đoàn 1- Trưởng xe tăng 868, hành quân vào Nam chiến đấu. Tháng 6-1972, đơn vị xe tăng chúng tôi tham gia chiến đấu ở mặt trận Thành Cổ Quảng Trị. Những tháng, năm chiến đấu đầy gian khổ và khốc liệt ở mặt trận Thành Cổ, bộ đội xe tăng của ta đã góp phần không nhỏ vào thành tích chung của quân và dân ta giải phóng Quảng Trị. Xe tăng 868 một thời được báo chí ca ngợi là “con hổ xám Quảng Trị”, tập thể xe được tặng Huân chương Chiến công hạng nhất, cá nhân mỗi chiến sĩ được tặng Huân chương Chiến công hạng hai và hạng ba. Tôi được thay mặt đơn vị đi báo cáo điển hình ở Bộ Tư lệnh tăng thiết giáp...” Khi được hỏi về những thành tích trong chiến dịch năm 1972, ông khẽ nói: “Thành tích là của cả tập thể, tôi không nhận là của riêng mình. Các đồng chí cứ đọc sử, tài liệu về trận đánh là biết. Tôi xin tặng lại các đồng chí tấm hình này”. Tạm biệt người cán bộ Tăng Thiết giáp đáng kính, đoàn công tác trăn trở phải tìm hiểu thật kỹ về trận đánh này. Qua các tư liệu lịch sử, lời kể của các đồng đội năm xưa, chúng tôi mới thấy được ý nghĩa quý giá của tấm hình đối với cựu chiến binh Đỗ Đình Bổ. Vào thời điểm mùa hè năm 1972, Thành cổ Quảng Trị là trọng điểm có ý nghĩa quan trọng đối với cả ta và địch về chính trị, quân sự, ngoại giao. Địch cố chiếm lấy, ta kiên quyết giữ, vì vậy khu vực thành cổ và vùng phụ cận diễn ra nhiều trận chiến đấu giằng co quyết liệt nhất. Để bảo vệ thành cổ, các đơn vị của ta phải chốt giữ vòng ngoài từ phía Đông sang Tây, nhất là tuyến đồi Tích Tường – Như Lệ. Ngày 8/7/1972, chấp hành mệnh lệnh của Tiểu đoàn, đồng chí Đỗ Đình Bổ chỉ huy 02 xe tăng lên phục kích ở làng Như Lệ - Tích Tường. Trên đường vận động, 1 xe bị hỏng phải nằm lại, chỉ còn xe 868 do Đỗ Đình Bổ chỉ huy đến vị trí phục kích lúc 01 giờ sáng. Kíp xe khẩn trương tiến hành đào hầm cho xe, ngụy trang kín đáo chờ giặc tới. 9 giờ sáng ngày 11/7/1972, một tiểu đoàn lính dù Ngụy tổ chức tấn công vào thành cổ. Nằm trong trận địa phục kích, xe 868 phát huy hỏa lực súng, pháo và vũ khí cá nhân của thành viên kíp xe bắn mãnh liệt vào đội hình địch ở cự ly 25 mét. Quân địch hoảng loạn rút lui ra xa, sau thời gian trấn tĩnh và phát hiện vị trí xe 868, địch lại lên tấn công, tập trung các loại hỏa lực bắn như đổ đạn vào vị trí phòng thủ. Đồng chí Đỗ Đình Bổ lệnh cho xe xuất kích, xe 868 gầm lên, tăng hết tốc lực lao tới, tung hoành trong đội hình địch, sử dụng cả xích sắt, tiểu liên AK, lựu đạn chiến đấu tiêu diệt địch. làm chúng hoảng loạn. Sau khi bị xe 868 tiêu diệt 73 tên, địch buộc phải rút chạy về hướng Thừa Thiên – Huế. Rút về tuyến phòng thủ, kíp xe khẩn trương bắt tay vào khôi phục xe, pháo, bổ sung đạn dược để sẵn sàng chiến đấu đánh bật những đợt tấn công tiếp theo của địch. Ngày 17/7/1972, địch lại tổ chức tấn công vào chốt phòng ngự của xe 868 và bộ phận bộ binh Sư đoàn 304 ở đây. Phát hiện địch đang đến gần, Đỗ Đình Bổ ra lệnh cho pháo thủ lấy thước ngắm 70m, chờ địch đến gần mới nổ súng. Tiểu liên AK của bộ binh, súng 12,7mm trên xe tăng nổ xối xả vào quân địch. ở các hướng khác, bộ binh Sư đoàn 304 cũng nổ súng tiêu diệt địch khiến chúng trở tay không kịp. Phát hiện thấy tổ bộ binh đang bị địch bao vây, Đỗ Đình Bổ lệnh cho xe 868 nổ máy xông lên, dùng súng máy trên xe và xích sắt tiêu diệt địch, giải vây cho các chiến sĩ bộ binh… Qua 5 ngày chiến đấu, xe 868 cùng bộ binh Sư đoàn 304 đã tiêu diệt 2 đại đội lính dù Ngụy, làm tan rã 1 tiểu đoàn địch, bắt tù binh và thu được nhiều vũ khí. Bức ảnh được các phóng viên mặt trận chụp sau trận đánh ngày 18/7/1972 và được ông cất giữ như một báu vật. Trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, trên cương vị Chính trị viên Tiểu đoàn 3 – Lữ đoàn xe tăng 203, đồng chí Đỗ Đình Bổ cùng đơn vị “thần tốc” trong đội hình của Quân đoàn II, tổ chức đánh địch dọc ven biển miền Trung vào Sài Gòn. Sáng ngày 30/4/1975, trong đội hình tiến công của Lữ đoàn 203, xe của đồng chí Đỗ Đình Bổ đã tiêu diệt nhiều sinh lực địch, góp phần cùng đơn vị dập tắt các tuyến phòng thủ, đột kích vào Dinh Độc lập và làm nên chiến thắng lịch sử 30/4/1975. Thấm thoát đã mấy chục năm sau ngày chiến thắng. Cứ đến những ngày 30-4, ngày thương binh - liệt sĩ 27-7 hàng năm lại gợi nhớ trong người lính già nhiều cảm xúc. Ông lại lấy tấm hình ngắm nhìn, trầm ngâm suy nghĩ, hồi tưởng lại. “Trên đường từ Sài Gòn về Biên Hòa, nơi những trận chiến đấu ác liệt mới xảy ra, những đồng đội của tôi đã anh dũng hy sinh trước giờ toàn thắng. Các anh đang nằm rải rác từ cầu Đồng Nai đến cầu Sài Gòn. Trong khi cả khắp nơi đang vui mừng chiến thắng, tôi cùng mấy chiến sĩ trong tiểu đoàn lầm lũi quy tập, chắp nối thân thể các anh không còn nguyên vẹn. Có người không còn balô, quần áo rách nát, chúng tôi lấy quần áo của mình thay cho các anh, huy động thanh niên đến đào hố chôn cất. Những người còn giấy tờ trong túi áo, tôi lấy ra ghi tên, quê quán bỏ vào lọ peniciline chôn cùng, nhờ vậy sau này việc quy tập các anh đều có tên. Những người không còn giấy tờ bây giờ là liệt sĩ chưa biết tên đang yên nghỉ ở các nghĩa trang liệt sĩ TP. Hồ Chí Minh và Đồng Nai. Để có hòa bình, độc lập, tự do, đất nước đổi mới và phát triển như hôm nay đã có bao nhiêu thế hệ thương binh - liệt sĩ đã anh dũng hy sinh, hy sinh cho đến phút cuối cùng trước giờ toàn thắng”. Trân trọng với kỷ vật cuối cùng của đồng chí Đỗ Đình Bổ, Bảo tàng Lực lượng Tăng Thiết giáp đã lập hồ sơ tấm hình với số đăng ký GI321-1186 và gửi bản sao của tấm hình cùng những ghi chép chi tiết về các trận đánh có liên quan đến người cán bộ xe tăng, đặc biệt là trận đánh của xe tăng 868 đã làm nên biệt danh “con hổ xám Quảng Trị”./.
