Câu chuyện "Học chữ khó hơn đánh nhau" của AHLLVT Tòng Văn Chô

Học chữ khó hơn đánh nhau

"Ối giồi ôi! Đánh nhau thì không sợ, mà sau đánh nhau lại sợ quá!", ông Chô bật lên vậy giữa mạch kể chuyện.

Lần sợ đầu tiên là sau ngày 6.3.1979, khi lính Trung Quốc bắt đầu rút quân về nước, binh nhất Tòng Văn Chô phải về sở chỉ huy tiền phương của Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Hoàng Liên Sơn đóng trong hang đá ở Km 21, quốc lộ 4E (Phố Lu, H.Bảo Thắng, Lào Cai) để báo cáo thành tích chiến đấu.

"Các ông chuyên gia bắt tôi diễn lại quá trình chiến đấu, giải thích cả trên sa bàn. Lúc ấy tiếng phổ thông mình còn chưa sõi, nên cứ phải nói chuyện bằng động tác. Các ông ấy không hiểu, sau lại phải gọi đơn vị đưa người em biết tiếng phổ thông, lên phiên dịch", anh hùng Tòng Văn Chô nhớ lại vậy, và cười: "Tôi bảo cấp trên cho tôi về chiến đấu hoặc thu dọn chiến trường. Bắt tôi gặp chuyên gia là tôi trốn về quê đấy. Nghe thế, ai cũng cười".

Cuối năm 1979, binh nhất Tòng Văn Chô được về Hà Nội báo công và gặp mặt Chủ tịch nước Tôn Đức Thắng. Trước hôm nhận danh hiệu anh hùng, ông ra điều kiện: "Không bắt phát biểu bằng tiếng phổ thông, tôi mới nhận".

Khi được đưa đi tham quan Liên Xô và Cuba, ông cũng ra điều kiện trên và đi đến đâu cũng hỏi "có người Thái mình ở bản nào gần đây không", khiến người phiên dịch lắc đầu quầy quậy.

Sợ thứ nhì là… học chữ. Tòng Văn Chô được đưa về trường văn hóa của Bộ Chỉ huy Quân sự Hoàng Liên Sơn (nay tách ra thành Lào Cai và Yên Bái), nhận lệnh "phải đọc thông viết thạo trong 8 ngày". Liên tục trong 1 tuần, nhóm giáo viên gồm 5 thầy cô giáo ăn ở cùng cậu chiến sĩ người Thái to vâm vấp nhưng chưa sõi tiếng phổ thông, cứ thấy người lạ là co rúm sợ hãi.

Mỗi ngày, ông Chô chỉ có 4 tiếng đồng hồ để ăn ngủ, vệ sinh cá nhân, còn lại là học và học. Hết tập đọc, tập viết đến cộng trừ nhân chia. "Có lúc mình định trốn đấy, nhưng vệ binh canh kỹ lắm. Với lại, mệnh lệnh thì mình phải chấp hành thôi", ông Chô cười.

Sau khi nhận danh hiệu anh hùng, Tòng Văn Chô được phong hàm vượt cấp từ binh nhất lên thiếu úy và lại nhận lệnh đi học ở trường quân chính Quân khu 2 trong 3 năm liền; mỗi năm học xong 3 lớp. Đầu 1983, thi xong tốt nghiệp lớp 9, thiếu úy Chô khoác ba lô chạy một mạch ra khỏi cổng trường, vừa chạy vừa van vỉ: "Cho tôi lên Vị Xuyên chiến đấu".

Thấy thiếu úy Chô cương quyết đi chiến đấu, cấp trên đành chuyển ông làm đại đội trưởng của Trung đoàn 819 Hoàng Liên Sơn và tháng 10.1984 về Ban Chỉ huy Quân sự H.Than Uyên (nay thuộc tỉnh Lai Châu) làm trợ lý động viên, dân quân tự vệ.

Đầu năm 1993, do không đáp ứng yêu cầu về trình độ và gia đình khó khăn, đại úy Tòng Văn Chô xin nghỉ phục vụ trong quân đội. Về địa phương, ông làm bí thư chi bộ, trưởng bản Pom Bó (xã Mường Cang, H.Than Uyên, Lai Châu) và đầu năm 2006, ông xin nghỉ các nhiệm vụ, chuyển hẳn vào ngọn đồi cạnh hồ thủy điện, ở đến bây giờ.

Năm 1985, anh hùng Tòng Văn Chô cưới bà Hoàng Thị Lại (sinh năm 1960) và sinh 4 người con: Tòng Văn Quyết (1986), Tòng Thị Thiết (1988), Tòng Văn Tưm (1990), Tòng Văn Tuyến (1993). Những người con của ông đều ở nhà làm nông nghiệp. Riêng cậu út Tòng Văn Tuyến thì đầu tư nuôi cá lồng ở khoảnh hồ nước trước ngọn đồi bố mẹ đang ở.