Câu chuyện kể về ông Nguyễn Văn Hòa

Câu chuyện lịch sử: Người giữ hầm bí mật ở Khánh Thiện

Ninh Bình – mảnh đất nằm ở phía Nam đồng bằng Bắc Bộ – từ lâu đã được biết đến là vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của dân tộc. Không chỉ nổi tiếng với Cố đô Hoa Lư hay những danh thắng như Tràng An, Tam Cốc – Bích Động, nơi đây còn là vùng đất ghi dấu những năm tháng kháng chiến gian khổ nhưng vô cùng oanh liệt của nhân dân Việt Nam. Trong hành trình tìm hiểu và sưu tầm các câu chuyện lịch sử tại địa phương, chúng tôi đã được nghe kể lại một câu chuyện giản dị mà sâu sắc về một con người bình thường nhưng mang tinh thần yêu nước phi thường – ông Nguyễn Văn Hòa, người được dân làng gọi bằng cái tên thân thương: “người giữ hầm bí mật”.

Ông Nguyễn Văn Hòa sinh năm 1938 tại xã Khánh Thiện, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Tuổi thơ của ông gắn liền với những cánh đồng lúa, những con đường làng quanh co và cuộc sống yên bình của một vùng quê thuần nông. Thế nhưng, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, cuộc sống ấy nhanh chóng bị đảo lộn. Chiến tranh lan rộng, quân địch thường xuyên tổ chức các cuộc càn quét, lùng sục nhằm tiêu diệt lực lượng cách mạng. Trong bối cảnh đó, mỗi người dân, dù già hay trẻ, đều trở thành một phần của cuộc kháng chiến.

Gia đình ông Hòa là một trong những gia đình cơ sở cách mạng tại địa phương. Khi mới khoảng 12–13 tuổi, ông đã được cha mẹ giao cho những nhiệm vụ đầu tiên như canh gác, đưa tin, quan sát động tĩnh của địch. Tuy còn nhỏ tuổi, nhưng ông luôn ý thức được trách nhiệm của mình và hoàn thành tốt mọi công việc được giao.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của gia đình ông là đào và giữ một hầm bí mật để nuôi giấu cán bộ. Chiếc hầm được đào ngay dưới nền nhà, sâu khoảng hơn một mét, đủ chỗ cho 2–3 người trú ẩn. Miệng hầm được che đậy bằng một tấm ván gỗ chắc chắn, phía trên phủ đất và rơm rạ, trông không khác gì nền nhà bình thường. Để đảm bảo an toàn, gia đình ông phải giữ bí mật tuyệt đối, ngay cả với những người không thực sự tin cậy.

Ông Hòa nhớ lại:
“Có những đêm, cán bộ về rất muộn. Cả nhà phải thức để mở hầm cho các chú xuống nghỉ. Ban ngày thì sinh hoạt như bình thường, nhưng trong lòng luôn thấp thỏm vì sợ địch phát hiện.”

Những năm 1951–1953 là giai đoạn căng thẳng nhất. Quân Pháp liên tục tổ chức các đợt càn quét lớn vào khu vực Yên Khánh. Chúng đi từng nhà, lật tung đồ đạc, thậm chí đào cả nền nhà để tìm hầm bí mật. Mỗi lần như vậy, không khí trong làng trở nên ngột ngạt và đầy lo lắng.

Có một lần, ông Hòa không bao giờ quên. Đó là một buổi sáng sớm, khi cả làng còn chưa thức giấc thì tiếng súng và tiếng giày đinh của lính Pháp đã vang lên khắp nơi. Địch bất ngờ bao vây làng, chia thành từng tốp nhỏ để lục soát từng nhà. Khi đó, trong hầm nhà ông đang có hai cán bộ cách mạng trú ẩn.

Trong tình huống nguy cấp, ông Hòa – khi ấy chỉ mới 14 tuổi – đã bình tĩnh đứng ngoài sân, giả vờ như không có chuyện gì xảy ra. Khi lính địch tiến vào nhà, ông vẫn giữ thái độ tự nhiên, trả lời các câu hỏi một cách dứt khoát. Trong khi đó, cha mẹ ông cố gắng kéo dài thời gian, đánh lạc hướng sự chú ý của chúng.

Ông kể lại với giọng trầm lắng:
“Tôi đứng ngay trên miệng hầm mà tim đập rất nhanh. Chỉ cần chúng phát hiện ra thì không chỉ cán bộ mà cả gia đình tôi cũng khó thoát.”

May mắn thay, nhờ sự bình tĩnh và nhanh trí của cả gia đình, cuộc lục soát hôm đó đã không phát hiện ra bí mật. Hai cán bộ trong hầm vẫn an toàn. Sau sự việc ấy, ông Hòa càng ý thức rõ hơn về tầm quan trọng của công việc mình đang làm.

Không chỉ giữ hầm bí mật, ông còn tham gia nhiều nhiệm vụ khác như đưa thư liên lạc, dẫn đường cho cán bộ, vận chuyển lương thực. Những con đường làng nhỏ hẹp, những bờ ruộng, con mương đã trở thành “mạng lưới giao thông” bí mật giúp cách mạng duy trì hoạt động. Có những đêm ông phải đi hàng cây số trong bóng tối, vượt qua sự nguy hiểm để hoàn thành nhiệm vụ.

Chiến tranh không chỉ mang đến hiểm nguy mà còn gây ra nhiều mất mát. Trong một đợt càn quét, nhà ông từng bị đốt cháy một phần, nhiều tài sản bị phá hủy. Nhưng điều khiến ông tự hào nhất là chiếc hầm bí mật vẫn không bị lộ, vẫn tiếp tục là nơi che chở cho cán bộ cách mạng.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, miền Bắc được giải phóng, cuộc sống dần trở lại bình thường. Ông Hòa trở về với công việc đồng áng, xây dựng lại gia đình và quê hương. Tuy không còn trực tiếp tham gia chiến đấu, nhưng ông vẫn luôn giữ trong mình niềm tự hào về những năm tháng đã qua.

Ngày nay, khi đã ngoài 80 tuổi, ông Hòa vẫn minh mẫn và thường xuyên kể lại câu chuyện của mình cho con cháu nghe. Với ông, đó không chỉ là ký ức mà còn là bài học về lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và sự hy sinh.

Câu chuyện về “người giữ hầm bí mật” không phải là một câu chuyện lớn lao với những chiến công vang dội, nhưng lại mang ý nghĩa sâu sắc. Nó phản ánh chân thực cuộc sống và tinh thần của người dân Ninh Bình trong thời kỳ kháng chiến – những con người bình dị nhưng đã góp phần làm nên lịch sử.

Việc ghi lại và lan tỏa những câu chuyện như thế này là vô cùng cần thiết, không chỉ để tri ân quá khứ mà còn để giáo dục thế hệ trẻ hôm nay về giá trị của hòa bình và độc lập. Bởi lịch sử không chỉ nằm trong sách vở, mà còn sống động trong ký ức của những con người đã từng trải qua nó.