Câu chuyện lịch sử 10A4 (5)

Khúc Tráng Ca Từ Lòng Đất Mẹ:Lời Kể Của Người Lính Già

Em may mắn được gặp ông Lê Bá Dương trên bến thả hoa đăng bên bờ sông Thạch Hãn vào một buổi chiều tà. Ông nhìn ra dòng nước phẳng lặng, đôi mắt nheo lại như đang nhìn thấu qua lớp sương mù của thời gian để trở về với mùa hè đỏ lửa năm 1972. Ông bắt đầu kể, giọng trầm thấp, đều đặn nhưng chứa đựng những đợt sóng ngầm cảm xúc. "Cháu biết không" ông mở đầu năm 1972 ấy, Quảng Trị không có khái niệm ngày hay đêm. Chỉ có những quãng nghỉ ngắn ngủi giữa các đợt pháo kích.

Ông kể rằng, khi ấy ông là một chiến sĩ trinh sát trẻ. Thành cổ Quảng Trị vốn là một tòa thành cổ kính với những hàng cây cổ thụ xanh mát, nhưng chỉ sau vài ngày chiến sự, nơi đây đã biến thành một "lò vôi thế kỷ". Mỹ - Ngụy đã dồn vào cái diện tích chưa đầy 16 héc-ta ấy một lượng bom đạn khổng lồ, sức công phá tương đương 7 quả bom nguyên tử. "Đạn pháo dập nát từng viên gạch, quật đổ từng gốc cây. Cháu cứ tưởng tượng, gạch đá bị xay vụn ra như bột, hòa cùng với đất đỏ thành một thứ bùn nhão nhoét mỗi khi trời mưa. Ở đó, không một ngọn cỏ nào có thể sống sót, trừ ý chí của con người. Chúng tôi gọi đó là 81 ngày đêm 'sống trong túi bom', nơi ranh giới giữa cái sống và cái chết mỏng manh như một sợi tóc."

Ánh mắt ông chợt mềm lại khi nhắc về đồng đội. "Đồng đội của ông lúc đó lạ lắm. Đa số là sinh viên từ các trường đại học ở Hà Nội mới nhập ngũ. Có cậu vừa rời giảng đường Đại học Tổng hợp, có cậu là sinh viên Bách khoa, Xây dựng. Trong ba lô của họ, bên cạnh khẩu súng, băng đạn, vẫn còn nguyên những cuốn giáo trình, những bài thơ chép tay hay bức thư tình chưa kịp gửi. Chúng tôi gọi nhau là 'lính sinh viên'. Những chàng trai ấy da trắng, thư sinh, chưa quen với cái nắng cháy da của miền Trung nhưng lại chiến đấu với một tinh thần thép. Có những trận đánh giáp lá cà ngay trên các đoạn tường thành đổ nát, chúng tôi dùng cả xẻng, cả báng súng để giằng co từng mét đất với địch. Khi bị vây hãm, thiếu cơm, thiếu nước, anh em lại nhường nhau từng hớp nước đục, từng mẩu lương khô dính đầy đất cát. Khó khăn là vậy, nhưng tối đến, trong căn hầm ẩm thấp, chúng tôi vẫn đọc thơ, vẫn hát cho nhau nghe để át đi tiếng bom gầm rú bên ngoài."

Ông dừng lại hồi lâu, tay run run chạm vào mặt nước sông. Đây chính là nơi khởi nguồn của những vần thơ bất hủ của ông. "Sông Thạch Hãn năm ấy là con đường máu," ông nghẹn ngào. "Để giữ được Thành cổ, hàng vạn chiến sĩ phải bơi qua sông để vào tiếp viện. Địch biết thế, nên chúng treo pháo sáng suốt đêm, bắn phá dọc triền sông không ngơi nghỉ. Có những đêm, tiểu đội tôi bảo vệ đoàn tân binh qua sông. Pháo dập xuống mặt nước, cột nước dựng cao như những bức tường khổng lồ. Nhiều chiến sĩ chưa kịp đặt chân lên bờ bên này đã vĩnh viễn tan vào dòng nước. Sáng ra nhìn mặt sông, không còn thấy màu xanh của nước, chỉ thấy một màu đỏ quạch. Máu của anh em mình đấy cháu ạ. Tôi đã chứng kiến cảnh những chiếc xuồng chở thương binh bị trúng đạn pháo, tất cả chìm nghỉm trong tích tắc. Những người lính ấy nằm lại dưới đáy sông, không một nấm mồ, không một nén nhang. Họ nằm lại để chúng tôi được bước tiếp."Chính trong những khoảnh khắc nghẹn uất ấy, ông đã viết nên bốn câu thơ mà sau này trở thành "bài văn tế" linh thiêng cho cả một thế hệ:

"Đò lên Thạch Hãn ơi... chèo nhẹ

"Đáy sông còn đó bạn tôi nằm

"Có tuổi hai mươi thành sóng nước

"Vỗ yên bờ bãi mãi ngàn năm."

Khi tôi hỏi về ngày cuối cùng của cuộc chiến, ông nhìn về phía đài tưởng niệm hình bát ngát giữa Thành cổ. "Đó là ngày 16 tháng 9. Sau 81 ngày đêm giữ vững mục tiêu, chúng tôi nhận lệnh rút quân. Thành cổ lúc ấy chỉ còn là một đống gạch vụn khổng lồ, nhưng ý chí của chúng ta đã thắng. Cuộc chiến ấy không phải tính bằng thắng bại quân sự đơn thuần, mà nó là bài ca về sự hy sinh cao cả nhất. Chúng tôi giữ Thành cổ không phải để chiếm một mảnh đất, mà để giữ lấy danh dự của dân tộc trên bàn đàm phán Paris, để thế giới biết rằng không một loại vũ khí hiện đại nào có thể khuất phục được lòng yêu nước của người Việt." Ông bảo, giờ đây mỗi lần trở lại, ông không dám dẫm mạnh chân xuống cỏ. Bởi ông biết, dưới lớp cỏ xanh mướt kia là xương thịt của đồng đội, là tuổi xuân của hàng vạn người lính mãi mãi nằm lại ở tuổi đôi mươi.

Cuộc trò chuyện kết thúc khi mặt trời đã lặn hẳn. Ông nắm tay tôi, bàn tay chai sần nhưng ấm áp: "Cháu nhìn xem, Quảng Trị bây giờ xanh lắm, thanh bình lắm. Nhưng đừng bao giờ quên cái giá của màu xanh này. Mỗi viên gạch ở Thành cổ này đều biết nói đấy. Nó kể về một thời đại mà con người ta sẵn sàng chết để Tổ quốc được sống. Các cháu bây giờ sống trong hòa bình, hãy sống sao cho xứng đáng với những người đã nằm lại dưới đáy sông Thạch Hãn hay trong lòng đất Thành cổ này." Lời kể của ông Lê Bá Dương không chỉ là một bài học lịch sử, mà là một khúc tráng ca về tình yêu quê hương, về sự hy sinh vô điều kiện. Thành cổ Quảng Trị mùa hè năm 1972 sẽ mãi mãi là một tượng đài bất tử trong lòng mỗi người dân Việt Nam, nhắc nhở chúng ta về một thế hệ anh hùng đã dâng hiến cả thanh xuân cho hòa bình dân tộc.