CÂU CHUYỆN: LÒ VĂN SÔN – TỪ CAI NGỤC NHÀ TÙ SƠN LA ĐẾN NGƯỜI LÍNH ĐIỆN BIÊN
CÂU CHUYỆN: LÒ VĂN SÔN – TỪ CAI NGỤC NHÀ TÙ SƠN LA ĐẾN NGƯỜI LÍNH ĐIỆN BIÊN Lò Văn Sôn (1920–2007), người dân tộc Thái, quê ở Chiềng Xôm, thành phố Sơn La, là một trong những nhân chứng lịch sử tiêu biểu của phong trào cách mạng Sơn La, có cuộc đời gắn liền với những bước chuyển mình quan trọng của quê hương trong những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc. Sinh ra trong cảnh đời cơ cực dưới chế độ thực dân, năm 1943, khi vừa tròn 20 tuổi, ông bị thực dân Pháp bắt đi lính, làm nhiệm vụ canh gác tại Nhà tù Sơn La. Chính tại nơi được ví như “địa ngục trần gian” này, cuộc đời ông đã có bước ngoặt lớn khi được các chiến sĩ cộng sản, trong đó có đồng chí Khuất Duy Tiến, tuyên truyền, giáo dục và giác ngộ cách mạng. Từ một người lính canh cho chính quyền thực dân, Lò Văn Sôn dần nhận ra bản chất của chế độ áp bức và bí mật trở thành người có cảm tình, giúp đỡ cách mạng. Ông làm liên lạc bí mật giữa Chi bộ Nhà tù Sơn La với phong trào cách mạng bên ngoài; cùng những binh lính đã được giác ngộ bí mật lấy vũ khí của địch chuyển vào chiến khu Mường Chanh, đồng thời phối hợp với tổ Thanh niên Cứu quốc Mường La đưa các đồng chí đảng viên vượt ngục thành công. Những việc làm âm thầm nhưng đầy nguy hiểm ấy thể hiện lòng dũng cảm và sự lựa chọn quyết liệt của một người từng đứng trong hàng ngũ của bộ máy cai trị nhưng đã đứng về phía nhân dân, về phía cách mạng. Tháng 3/1945, theo sự phân công của Chi bộ Nhà tù Sơn La, ông được giao làm tổ trưởng tổ vũ trang tại Mường La, trực tiếp tham gia phong trào đấu tranh giành chính quyền. Trong những ngày Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, lực lượng cách mạng ở Sơn La ngày càng lớn mạnh; ngày 26/8/1945, chính quyền cách mạng được thành lập, mở ra một trang sử mới đối với đồng bào các dân tộc Sơn La. Với những đóng góp trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, Lò Văn Sôn trở thành một trong những cán bộ cách mạng tiền bối, góp phần xây dựng cơ sở và phát triển phong trào cách mạng trên địa bàn Sơn La và vùng Tây Bắc. Không dừng lại ở những ngày đầu giành chính quyền, ông tiếp tục tham gia cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, trở thành người lính của Tiểu đoàn 10, Trung đoàn 148. Năm 1953, ông có mặt tại chiến trường Điện Biên Phủ, trực tiếp tham gia chiến đấu trong đội hình Trung đoàn 148. Khi quân Pháp mở Chiến dịch Castor nhằm chiếm giữ Điện Biên Phủ, những người lính của ta phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng gian khổ, thiếu thốn về vũ khí, trang bị và lương thực. Lò Văn Sôn cùng đồng đội đã kiên cường bám trụ, chiến đấu với quyết tâm đánh bại quân địch, góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Tư liệu của Cổng thông tin điện tử tỉnh Điện Biên cho biết ông từng là Trung đội trưởng Trung đội 1, C221, D910, E148 và trực tiếp tham gia chiến đấu tại Điện Biên Phủ; những ký ức về những ngày chiến đấu gian khổ nhưng hào hùng ấy luôn được ông gìn giữ như một phần không thể quên của cuộc đời. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Lò Văn Sôn tiếp tục công tác, gắn bó với sự nghiệp cách mạng và trở thành một cán bộ được đồng bào các dân tộc Sơn La kính trọng. Ông từng nhiều lần được gặp Đại tướng Võ Nguyên Giáp; đặc biệt, năm 1958, khi Đại tướng lên thăm Trung đoàn 148, ông là một trong những người lính vinh dự được dùng cơm cùng vị Tổng Tư lệnh. Những kỷ niệm về người Đại tướng đã chỉ huy quân đội ta làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ luôn được ông trân trọng, gìn giữ. Sau ngày đất nước thống nhất, ông nghỉ hưu và trở về sống tại bản Panh, xã Chiềng Xôm, thành phố Sơn La. Trong căn nhà giản dị của người cựu chiến binh, những tấm huy chương, kỷ vật và hình ảnh của một thời chiến đấu trở thành những chứng nhân lặng lẽ của lịch sử. Cuộc đời Lò Văn Sôn là một câu chuyện đặc biệt: từ một người lính canh của chế độ thực dân, nhờ được những người cộng sản cảm hóa, ông đã lựa chọn con đường cách mạng, trở thành người liên lạc bí mật, cán bộ tiền khởi nghĩa, rồi người lính trực tiếp chiến đấu tại chiến trường Điện Biên Phủ. Những đóng góp của ông không chỉ là dấu ấn của một cá nhân mà còn phản ánh sức mạnh cảm hóa, tập hợp và đoàn kết của cách mạng đối với đồng bào các dân tộc Sơn La. Ông qua đời năm 2007, để lại câu chuyện về một thế hệ đã đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của lịch sử dân tộc, từ bóng tối của chế độ thực dân đến ngày quê hương giành được độc lập, tự do. Tên tuổi và những ký ức về Lò Văn Sôn vì thế vẫn là một phần đáng trân trọng trong lịch sử cách mạng của Sơn La và trong ký ức của những người từng sống, chiến đấu trong những năm tháng hào hùng ấy.
