CÂU CHUYỆN: PHAN TƯ – TRẬN CHIẾN VỚI NHỮNG CON THÁC TRÊN SÔNG NẬM NA

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phan Tư sinh năm 1931, quê ở xã Thọ Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An. Tháng 6/1951, ông nhập ngũ, được biên chế vào Trung đội 51, Đại đội 124, Tiểu đoàn 555 thuộc Cục Công binh. Trưởng thành qua nhiều chiến dịch lớn ở Bắc Bộ, Phan Tư nổi bật bởi lòng dũng cảm, tinh thần sáng tạo và ý chí vượt qua hiểm nguy để hoàn thành nhiệm vụ. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, khi yêu cầu vận chuyển vũ khí, lương thực từ biên giới Việt – Trung vào chiến trường ngày càng cấp thiết, tuyến sông Nậm Na được xác định là một hướng vận tải quan trọng. Thế nhưng dòng sông dài khoảng 120km có hàng chục thác đá hiểm trở, nước chảy xiết, nhiều ghềnh đá lớn khiến thuyền, bè rất khó vượt qua, thậm chí có những chuyến hàng bị chìm, gây tổn thất về người và hàng hóa. Muốn đưa được vũ khí, đạn dược, lương thực vào chiến trường, những người lính công binh phải biến dòng sông dữ thành một tuyến vận tải có thể đi lại. Tháng 2/1954, đơn vị của Phan Tư nhận nhiệm vụ phá thác trên sông Nậm Na. Công việc tưởng như không thể bởi nước lạnh buốt, chảy xiết, địa hình hiểm trở, trong khi phương tiện và vật liệu phục vụ phá thác vô cùng thiếu thốn. Không có vật liệu chống thấm để gói thuốc nổ, Phan Tư đã tìm cách tận dụng những vật liệu sẵn có trong rừng và trong đời sống. Theo các tư liệu lịch sử, ông có sáng kiến gói thuốc nổ theo cách giống như gói bánh chưng, sử dụng lá rừng, lạt giang và cơm nếp nát để làm kín, giúp khối thuốc nổ có thể đưa xuống nước mà không bị thấm, từ đó đặt được vào những vị trí hiểm yếu dưới chân thác. Đây là sáng kiến đơn giản nhưng thể hiện khả năng ứng biến rất linh hoạt của người lính công binh trong điều kiện chiến trường thiếu thốn. Có những con thác mang những cái tên gợi cảm giác dữ dội như thác Hang, Ma Vương, Thuồng Luồng, Hang Hùm, Miệng Cá Sấu. Để phá được chúng, người lính không chỉ cần kỹ thuật mà còn phải có lòng quả cảm. Tại một trong những lần phá thác nguy hiểm nhất, Phan Tư trực tiếp ôm khối bộc phá xuống dòng nước, lặn đến chân thác để đặt thuốc nổ vào khe đá. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông nhanh chóng tìm cách thoát khỏi khu vực nguy hiểm. Khối bộc phá phát nổ với sức ép rất lớn, khiến đồng đội trên bờ tưởng ông đã hy sinh. Nhưng sau đó, mọi người phát hiện Phan Tư bị sức ép của vụ nổ hất văng ra xa và vẫn còn sống. Đồng đội đã đưa ông lên bờ cấp cứu. Câu chuyện ấy trở thành một trong những ký ức tiêu biểu về sự gan dạ của người lính công binh trên dòng Nậm Na. Bằng sự sáng tạo và tinh thần dũng cảm của Phan Tư cùng đồng đội, tuyến sông Nậm Na từng bước được khai thông. Các nguồn tư liệu ghi nhận đơn vị đã phá hàng chục thác đá, có nguồn cho biết hơn 90 thác trên tuyến sông được thông dòng trong thời gian ngắn, tạo điều kiện để thuyền, bè vận chuyển vũ khí, lương thực, thuốc men về phía chiến trường Điện Biên Phủ. Có tài liệu ghi nhận hơn 10.000 chiếc mảng đã vận chuyển trên dòng Nậm Na hơn một nghìn tấn gạo từ khu vực Nậm Cúm xuống Lai Châu để chuyển tiếp về Tuần Giáo – Điện Biên. Không chỉ lập công trong nhiệm vụ phá thác, trước đó trong Chiến dịch Hòa Bình năm 1952, Phan Tư còn làm nhiệm vụ quan sát và phá bom nổ chậm. Có lần một quả bom bị vùi sâu, ông cùng đồng đội phải đào và tháo gỡ liên tục trong nhiều giờ để bảo đảm thông đường. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông từng nằm ngay tại mặt đường để quan sát bom địch và có lần dùng đuốc làm dấu cho dân công vượt qua khu vực có bom nổ chậm, góp phần bảo đảm giao thông phục vụ chiến trường. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, Phan Tư được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 31/8/1955. Hồ sơ giới thiệu Anh hùng Phan Tư ghi rõ thành tích tiêu biểu của ông là hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chỉ huy bộ đội phá thác trên sông Nậm Na, bảo đảm vận chuyển vũ khí phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Câu chuyện về Phan Tư vì thế không chỉ là câu chuyện của một người lính công binh dũng cảm mà còn là câu chuyện về sức sáng tạo của con người Việt Nam trong chiến tranh. Trước những dòng nước dữ, ghềnh đá hiểm nguy và điều kiện thiếu thốn, những người lính công binh đã không lùi bước. Họ biến lá rừng, lạt giang, cơm nếp và những khối thuốc nổ thành phương tiện mở đường, biến dòng sông Nậm Na hung dữ thành một tuyến vận tải quan trọng, góp phần đưa sức người, sức của từ hậu phương đến chiến trường. Và trong cuộc chiến với những con thác ấy, hình ảnh Anh hùng Phan Tư – người lính nhiều lần trực tiếp đối mặt với hiểm nguy – đã trở thành biểu tượng đẹp về lòng quả cảm, trí sáng tạo và tinh thần quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ, góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954.