CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA - CUỐN NHẬT KÝ 56 NĂM – HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ CỦA NGƯỜI LÍNH NGUYỄN VĂN THIỆN

Trong hành trang ấy có một kỷ vật đặc biệt – một cuốn nhật ký nhỏ. Không phải để ghi chép chiến công, mà để ghi lại từng hơi thở của tuổi trẻ nơi chiến trường: những lần hành quân xuyên rừng, những đêm gác dài trong mưa, tình đồng chí chan hòa, và những lần chia tay không hẹn ngày gặp lại.

I. Những trang viết giữa nắng lửa và mưa bom

Ngày tạm biệt gia đình lên đường vào Nam, ông Thiện chỉ nói với cha mẹ một câu:

“Con đi làm nhiệm vụ. Con hứa sẽ giữ trọn danh dự người lính.”

Không có bức ảnh nào mang theo, không có gì ngoài lòng quyết tâm và cuốn sổ nhỏ mà người mẹ đưa cho “để ghi lại những điều con muốn nhớ”. Ngay từ những ngày đầu đặt chân vào chiến trường Đông Nam Bộ, ông đã bắt đầu viết nhật ký – viết bằng tất cả sự chân thành của tuổi mười bảy.

Trong ánh sáng heo hắt của ngọn đèn dầu, giữa tiếng máy bay rít qua đầu, ông viết:

Về những trận giao tranh giáp mặt,

Về nỗi nhớ nhà khi nghe đồng đội nhắc đến quê,

Về nụ cười của những người lính trẻ mới nhập ngũ,

Và về sự hy sinh lặng lẽ của những anh em đã ngã xuống ngay bên cạnh.

Ông không ghi tên thật. Trên trang đầu cuốn sổ chỉ xuất hiện hai chữ “Lương Thiện” – bút danh giản dị nhưng cũng đầy chủ ý, để nếu lỡ phải nằm lại nơi rừng sâu, kẻ thù cũng không tìm ra quê nhà hay gia đình.

Ông Thiện từng kể rằng có những đêm hành quân liên tục ba ngày không ngủ, vậy mà khi dừng chân, điều đầu tiên ông làm không phải là chợp mắt mà là mở cuốn nhật ký. Như thể mỗi dòng chữ là cách để giữ vững tinh thần, giữ lấy hình ảnh quê hương nơi trái tim.

Có một trang ông viết thật dài. Đó là ngày 13/2/1967 – ngày một đồng đội, người anh kết nghĩa của ông, hy sinh. Ông ghi lại từng chi tiết: trận đánh, thời điểm mất, những lời dặn cuối cùng, và mong muốn giúp người bạn gửi lời về quê nếu có cơ hội sống sót. Ông viết bằng bút mực đã nhòe vì mưa, nhưng từng chữ vẫn đầy yêu thương, đầy nghĩa tình đồng đội.

Một dòng chữ ngắn ngủi trong ngày hôm ấy khiến người đọc sau này thổn thức:

“Nếu tôi còn sống, tôi sẽ thay anh báo tin. Nếu tôi không còn, xin ai đó tìm thấy cuốn sổ này, làm giúp chúng tôi trọn lời hứa.”

II. Cuốn nhật ký thất lạc trong biển lửa

Tháng 3/1967, quân Mỹ tiến hành trận càn ác liệt quy mô lớn mang tên Junction City vào căn cứ tiểu đoàn phòng không 56 (hay còn gọi là d529) của ông Thiện ở Tây Ninh. Cũng trong trận càn đó, ông Thiện mất cuốn nhật ký.

"Khi trận càn qua đi, tôi trở lại căn cứ và phát hiện đồ đạc trong balo bị lục tung. Cuốn nhật ký biến mất. Tôi khi đó tin chắc nó đã rơi vào tay quân Mỹ và sẽ không bao giờ có thể tìm lại", ông kể.

Kể từ đó, ông không còn nhắc đến nó. Cuốn nhật ký trở thành một kỷ vật bị chôn vùi trong chiến tranh, mà ông tin rằng sẽ không bao giờ quay lại.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông trở về quê nhà, sống cuộc đời bình dị như bao người cựu binh khác: xây dựng gia đình, làm ruộng, nuôi con. Nhưng mỗi khi nhìn về phương Nam, ký ức năm xưa lại ùa về – những nấm mộ không tên, những người đồng đội mãi không trở lại, những trang viết ông để lại nơi rừng sâu.

III. Cuộc gọi từ nửa vòng trái đất

Tháng 4 năm 2022, một cuộc gọi lạ từ Mỹ khiến mọi thứ thay đổi.

Người gọi là một thành viên trong nhóm nghiên cứu thuộc Trường Harvard Kennedy School, trong dự án tìm kiếm và trao trả kỷ vật chiến tranh của binh sĩ Việt Nam.

Ông có chút hoài nghi, vì cuốn nhật ký năm xưa không có bất kỳ thông tin nào về họ tên, quê quán hay đơn vị, ngoài bút danh "Lương Thiện" được ông viết ở những trang đầu.

Nhóm nghiên cứu gửi cho ông những bức ảnh chụp các trang nhật ký đã được lưu trữ trong hệ thống hồ sơ chiến trường của quân đội Mỹ. Dù giấy đã sờn, chữ đã mờ, nhưng từng nét viết, từng câu từng chữ vẫn còn nguyên vẹn.

Ông nhận ra ngay – đó chính là cuốn nhật ký mình đã viết năm mười bảy tuổi.

Ông đã lặng người rất lâu, rồi rơi nước mắt. Những giọt nước mắt của một người lính già, không phải vì buồn, mà vì gặp lại chính tuổi trẻ của mình – tuổi trẻ bị chôn vùi dưới tiếng bom đạn.

IV. Cuộc trở về sau 56 năm

Tại Nhà Quốc hội ngày 11/9, trước sự chứng kiến của Tổng thống Biden và Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ, ông Thiện đã nhận lại cuốn nhật ký chiến trường bị mất trong trận càn ở Tây Ninh năm 1967.

Dù chỉ là bản sao kỹ thuật số (microfilm) chứ không phải bản gốc, nhưng với ông, đó là món quà vô giá. Một phần linh hồn, một phần quá khứ của ông đã trở lại.

Ông cầm cuốn sổ, bàn tay run run. Mọi người nhìn thấy khóe mắt ông đỏ lên, long lanh như chứa cả một thời đại.

Khi được hỏi cảm nghĩ, ông chỉ nói một câu:

“Tôi trở về được, nhưng nhiều người anh em của tôi thì không. Cuốn sổ này thay họ kể lại.”

Câu nói ấy khiến cả khán phòng lặng đi.

Không ai có thể nói tiếp, vì ai cũng hiểu: ngoài những trang nhật ký, còn biết bao câu chuyện chiến tranh vẫn đang nằm lại trong lòng đất.

V. Ý nghĩa của một cuốn nhật ký vượt thời gian

Câu chuyện của ông Nguyễn Văn Thiện không chỉ là hành trình kỳ diệu của một kỷ vật trở về. Nó còn là bài học lớn cho thế hệ hôm nay:

1. Giá trị của lòng dũng cảm và lý tưởng sống

Tuổi 17 của thế hệ cha anh là tiếng gọi từ trái tim, là sự dấn thân không do dự.

Tuổi 17 hôm nay có thể khác, nhưng tinh thần trách nhiệm – lòng yêu nước – sự hy sinh vì cộng đồng thì vẫn luôn cần được tiếp nối.

2. Sức mạnh của tình đồng đội

Trong chiến tranh, người lính không chỉ chiến đấu vì Tổ quốc mà còn vì người bên cạnh.

Cuốn nhật ký của ông Thiện là bằng chứng sống động về tình đồng đội – thứ tình cảm vượt lên trên mọi gian khổ.

3. Hòa bình hôm nay là điều vô giá

56 năm để một cuốn sổ trở về.

Nhưng hòa bình đã trở về nhanh hơn – và đáng quý hơn biết bao.

Câu chuyện này nhắc nhở thế hệ trẻ biết trân trọng cuộc sống không tiếng súng hôm nay.

4. Cầu nối giữa hai dân tộc từng ở hai chiến tuyến

Sự kiện trao nhật ký có sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước là biểu tượng của sự hòa giải. Chiến tranh đã lùi xa, nhưng sự tôn trọng quá khứ và trân trọng con người vẫn còn nguyên giá trị.

VI. Lời kết – Những trang viết không bao giờ khép lại

Cuốn nhật ký của ông Nguyễn Văn Thiện giờ đây không chỉ là một kỷ vật.

Nó là câu chuyện của một thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh vì độc lập dân tộc.

Nó là bài học cho hôm nay và cho mai sau.

Nó là minh chứng rằng chiến tranh có thể vùi lấp một con đường, nhưng không thể vùi lấp ký ức, tình người và lòng yêu nước.

56 năm – một cuốn nhật ký trở về.

Nhưng niềm tin, lý tưởng và tình đồng đội thì vẫn còn nguyên vẹn như ngày đầu tiên ông đặt bút viết.