Câu chuyện thời hoa lửa về Nguyễn Hữu Huân – Thủ khoa yêu nước

Nguyễn Hữu Huân – Thủ khoa yêu nước

Nguyễn Hữu Huân (1830–1875), thường được gọi là Thủ Khoa Huân, là nhà nho yêu nước và lãnh tụ khởi nghĩa chống thực dân Pháp ở Nam Kỳ thời nhà Nguyễn. Ông nổi bật bởi tinh thần bất khuất, khí tiết trung nghĩa và được tôn vinh là Anh hùng dân tộc

Nguyễn Hữu Huân đỗ Thủ khoa kỳ thi Hương năm 1852, được triều đình bổ làm giáo thụ. Khi thực dân Pháp xâm lược Nam Kỳ (1858–1862), ông từ bỏ chức quan để tập hợp nghĩa sĩ tham gia kháng chiến. Sau khi triều đình ký Hàng ước 1862 nhường ba tỉnh miền Đông cho Pháp, ông vẫn kiên quyết chiến đấu, trở thành biểu tượng của tinh thần “bất tuân thượng lệnh” để giữ đất nước.

Ông tham gia cả ba lần khởi nghĩa lớn chống Pháp:

Lần thứ nhất (1862–1863): Dưới cờ Trương Định tại Tân Hòa – Gò Công.

Lần thứ hai (1863–1864): Chỉ huy nghĩa quân vùng Bình Cách, Chợ Gạo; sau bị bắt và đày sang Cayenne (thuộc địa Pháp).

Lần thứ ba (1872–1875): Sau khi được “ân xá”, ông tiếp tục tổ chức lực lượng tại Mỹ Tho – Cai Lậy; bị phản bội và bị xử chém năm 1875.
Những cuộc khởi nghĩa này tuy thất bại nhưng đã khơi dậy phong trào yêu nước Nam Bộ suốt cuối thế kỷ XIX.

Tên tuổi Thủ Khoa Huân được khắc ghi trong lịch sử Việt Nam như tấm gương trung nghĩa. Tại quê hương Hòa Tịnh (Tiền Giang) có Đền thờ và Lăng mộ Thủ Khoa Huân, nơi nhân dân thường xuyên dâng hương tưởng niệm. Năm 2025, địa phương tổ chức lễ kỷ niệm 150 năm ngày ông hy sinh, khẳng định ý nghĩa của ông trong truyền thống yêu nước và giáo dục thế hệ trẻ.