Câu chuyện thời hoa lửa về nữ anh hùng Nguyễn Thị Út – Út Tịch

Nguyễn Thị Út – Út Tịch

Nguyễn Thị Út (Út Tịch) trong những năm tháng kháng chiến.

Có những bức ảnh lịch sử không cần quá nhiều lời chú thích vẫn khiến người ta lặng đi. Trong bức ảnh đen trắng ấy, giữa những tán lá rậm rạp của miền Nam, một người phụ nữ trẻ đang chăm chú hướng mắt về phía trước. Gương mặt chị bình tĩnh nhưng cương nghị, dáng người nhỏ bé gần như lọt giữa màu xanh của cây cỏ. Đó là Nguyễn Thị Út, người phụ nữ Nam Bộ mà mọi người thường gọi bằng cái tên thân thương: chị Út Tịch.

Sinh năm 1931 tại Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, chị Út lớn lên trong một gia đình nghèo. Tuổi thơ của chị gắn với những tháng ngày cơ cực, phải đi ở đợ và sớm trải qua nhiều bất công. Chính hoàn cảnh ấy đã góp phần hình thành ở người con gái nhỏ bé một tính cách mạnh mẽ, không cam chịu trước nghịch cảnh.

Năm 1945, chị Út bắt đầu tham gia cách mạng. Từ một cô gái nghèo, chị dần trưởng thành qua những công việc như giao liên, trinh sát, binh vận và hoạt động du kích. Cùng đồng đội, chị tham gia chiến đấu, góp phần chống lại những cuộc càn quét và bảo vệ quê hương. Từ năm 1945 đến năm 1965, chị cùng đội du kích xã Tam Ngãi đã tham gia 23 trận, trong đó có 8 trận trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

Nhưng điều khiến người ta nhớ nhất về chị Út không chỉ là những chiến công.

Đó còn là hình ảnh một người mẹ giữa chiến tranh.

Chị có những người con nhỏ cần được chăm sóc, có một gia đình để yêu thương. Thế nhưng chiến tranh khiến cuộc sống của chị luôn gắn với những hiểm nguy và chia xa. Chị vừa làm mẹ, vừa tham gia hoạt động cách mạng, mang trong mình những lo lắng rất đỗi đời thường nhưng vẫn kiên cường trước hoàn cảnh. Theo tư liệu của Bộ Quốc phòng, chị Út đã nuôi dưỡng sáu người con nhỏ trong khi vẫn tham gia chiến đấu và hoạt động cách mạng.

Chính cuộc đời của người phụ nữ ấy đã trở thành nguồn cảm hứng cho tác phẩm Người mẹ cầm súng của nhà văn Nguyễn Thi. Hình ảnh người mẹ Nam Bộ vừa giàu tình thương vừa kiên cường trong chiến đấu đã được lưu lại qua tác phẩm và trở thành một phần ký ức của nhiều thế hệ.

Trong những năm tháng chiến đấu, chị Út có một câu nói giản dị nhưng sau này trở thành biểu tượng:

“Còn cái lai quần cũng đánh!”

Không phải một lời nói hoa mỹ, câu nói ấy mộc mạc nhưng thể hiện ý chí không khuất phục trước hoàn cảnh. Nó đã trở thành dấu ấn gắn liền với tên tuổi Út Tịch, thể hiện tinh thần kiên cường của người phụ nữ Nam Bộ trong những năm tháng chiến tranh.

Năm 1965, những thành tích của chị được ghi nhận bằng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Chị cũng được tặng thưởng Huân chương Quân công Giải phóng hạng Ba. Từ một người phụ nữ bình dị của vùng quê Nam Bộ, Nguyễn Thị Út trở thành một trong những hình tượng tiêu biểu cho lòng yêu nước và ý chí kiên cường của người phụ nữ Việt Nam thời chiến.

Nhưng chiến tranh cũng đã cướp đi người phụ nữ ấy.

Năm 1968, chị Nguyễn Thị Út hy sinh khi cuộc kháng chiến vẫn đang diễn ra ác liệt. Chị hy sinh khi mới 37 tuổi, để lại những người con và một câu chuyện về lòng yêu nước được nhiều thế hệ sau nhắc nhớ. Nhân Dân ghi nhận chị hy sinh vào tháng 11/1968.

Hôm nay, nhìn lại bức ảnh đen trắng năm nào, ta vẫn có thể thấy một người phụ nữ nhỏ bé giữa những tán cây. Nhưng phía sau dáng người ấy là cả một thời đại đầy biến động. Chị đã sống trong những năm tháng mà tuổi trẻ phải đối mặt với chiến tranh, những người mẹ phải xa con và những gia đình phải chịu đựng biết bao mất mát.

Điều đáng nhớ ở Út Tịch không chỉ nằm ở những trận chiến hay những danh hiệu được trao tặng. Điều đáng nhớ hơn cả là con người chị trong chiến tranh: một người phụ nữ bình dị nhưng có ý chí phi thường; một người mẹ có tình yêu dành cho con nhưng đồng thời mang trong mình trách nhiệm với quê hương; một con người xuất thân từ nghèo khó nhưng không để nghịch cảnh khuất phục.

Nhiều thập kỷ đã trôi qua. Những âm thanh của chiến tranh nay chỉ còn trong ký ức và những trang sách. Thế nhưng hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ năm nào vẫn còn đó, trong những bức ảnh cũ, trong tác phẩm Người mẹ cầm súng, và trong câu nói đã trở thành một phần ký ức của lịch sử.

“Còn cái lai quần cũng đánh!”

Một câu nói mộc mạc, nhưng phía sau đó là cả một thời hoa lửa – nơi những con người bình thường đã sống một cuộc đời không bình thường để giữ lấy quê hương.