Câu chuyện thời hoa lửa về Phạm Tuân - Người đàn ông đầu tiên ở Đông Nam Á đặt chân lên vũ trụ.

Phạm Tuân - Người đàn ông đầu tiên ở Đông Nam Á đặt chân lên vũ trụ.

Vào một buổi tối tháng 7 ấm áp năm 1980, tiếng gầm rú của động cơ tên lửa vang dội khắp thảo nguyên Kazakhstan rộng lớn, làm rung chuyển mặt đất bên dưới Sân bay vũ trụ Baikonur. Khi tàu vũ trụ Soyuz 37 xé toạc bầu trời chạng vạng, nó không chỉ mang theo hai phi hành gia mà còn cả hy vọng và niềm tự hào của một nước Việt Nam thống nhất. Phạm Tuân, từng là một phi công chiến đấu trong một quốc gia bị chiến tranh tàn phá, giờ đây đã bay vút lên bầu trời sao, trở thành người Đông Nam Á đầu tiên – và là người châu Á không thuộc Liên Xô đầu tiên – rời khỏi Trái đất. Đó là một khoảnh khắc vang vọng xa hơn cả bệ phóng, tượng trưng cho sự trỗi dậy sau chiến tranh của Việt Nam và sự gia nhập kỷ nguyên vũ trụ của Đông Nam Á.

Hành trình của ông - từ những cánh đồng lúa xanh tươi của tỉnh Bắc Giang, nơi ông sinh ra trong thời kỳ thuộc địa, đến trạng thái không trọng lực trên quỹ đạo Trái đất - quả thực phi thường.

Phạm Tuân sinh ngày 14 tháng 2 năm 1947, tại xã Quốc Tuấn, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương – một vùng nằm ở phía Bắc Việt Nam, không xa Hà Nội. Lớn lên trong những năm cuối thời Pháp thuộc và những ngày đầu của Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất, Tuân đã trực tiếp chứng kiến ​​những gian khổ và sự kiên cường, những điều sau này đã định hình nên một Việt Nam hiện đại.

Ông sớm bộc lộ năng khiếu về toán học và kỹ thuật, điều này đã dẫn ông theo đuổi giáo dục kỹ thuật trước khi gia nhập quân đội. Khi chiến tranh Việt Nam leo thang, Tuân gia nhập Không quân Nhân dân Việt Nam năm 1965, nơi ông học về hàng không và kỹ thuật hàng không, đồng thời được đào tạo để trở thành cả phi công và kỹ sư.

Sự nghiệp quân ngũ của Tuân thăng hoa trong Chiến tranh Việt Nam. Lái những chiếc máy bay chiến đấu MiG do Liên Xô sản xuất, ông tham gia vào những trận không chiến ác liệt chống lại máy bay Mỹ. Tháng 12 năm 1972, trong chiến dịch ném bom dữ dội của Mỹ vào Hà Nội, được gọi là Chiến dịch Linebacker II, Tuân được chính phủ Việt Nam ghi nhận về chiến công táo bạo khi bắn hạ một máy bay ném bom B-52 của Mỹ. Mặc dù tuyên bố này vẫn chưa được các nguồn tin của Mỹ xác minh, nhưng nó nhanh chóng biến ông thành biểu tượng của chủ nghĩa anh hùng dân tộc.

Khi Việt Nam chuyển đổi từ chiến tranh sang hòa bình, nước này đã tìm kiếm sự hợp tác sâu rộng hơn với Liên Xô. Năm 1979, Phạm Tuân được chọn để đại diện cho Việt Nam tham gia chương trình Intercosmos, chương trình mang đến cho các đồng minh không thuộc Liên Xô cơ hội bay vào vũ trụ.

Ngày 23 tháng 7 năm 1980, Tuân phóng lên từ Sân bay vũ trụ Baikonur với phi hành gia Liên Xô Viktor Gorbatko trên tàu Soyuz 37. Nhiệm vụ của họ kéo dài gần tám ngày, trong đó sáu ngày được dành trên trạm vũ trụ Salyut 6 để tiến hành các thí nghiệm khoa học trong môi trường không trọng lực.

Chuyến bay này đã đưa Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên, người Đông Nam Á đầu tiên và một trong những người châu Á không thuộc Liên Xô đầu tiên du hành vào vũ trụ.

Sau khi trở về Trái đất vào ngày 31 tháng 7 năm 1980, Tuân đã nhận được một trong những danh hiệu cao quý nhất của Liên Xô: danh hiệu Anh hùng Liên Xô. Tại Việt Nam, sứ mệnh của ông được ca ngợi như một cột mốc quan trọng về ngoại giao và khoa học.

Ông tiếp tục sự nghiệp quân ngũ, thăng đến cấp bậc trung tướng trong không quân. Ngoài quân đội, Tuân được bổ nhiệm làm đại biểu Quốc hội và giữ chức Chủ tịch Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng, nơi ông đã góp phần phát triển và hiện đại hóa công nghệ quốc phòng của Việt Nam.

Mặc dù nổi tiếng, Phạm Tuân vẫn là một người kín đáo và khiêm tốn. Ông sống phần lớn cuộc đời sau này ở Hà Nội, nơi ông tiếp tục làm việc trong các cơ quan chính phủ và hướng dẫn các sĩ quan quân đội trẻ. Trong các cuộc phỏng vấn, ông thường hạ thấp thành tích của mình, thay vào đó nhấn mạnh những thành tựu tập thể của Việt Nam và mối quan hệ đối tác với Liên Xô.

Ông kết hôn và lập gia đình, và mặc dù các chi tiết về đời sống cá nhân của ông hầu hết được giữ kín khỏi công chúng, những người thân cận với ông mô tả ông là người ấm áp, khiêm tốn và hết lòng vì đất nước.

Năm 2008, Tuân nghỉ hưu khỏi quân đội và các hoạt động chính phủ. Ông dành những năm cuối đời tận hưởng cuộc sống yên bình, thỉnh thoảng xuất hiện tại các sự kiện quốc gia và hội nghị khoa học vũ trụ với tư cách là một nhân vật được kính trọng trong lịch sử hiện đại của Việt Nam.

Phạm Tuân qua đời năm 2024, để lại một di sản to lớn—không chỉ với tư cách là một người lính và phi hành gia, mà còn là biểu tượng cho sự kiên cường và hoài bão của người Việt Nam. Hành trình cuộc đời ông—từ một ngôi làng nhỏ ở miền Bắc Việt Nam đến rìa vũ trụ—vẫn là một trong những câu chuyện truyền cảm hứng nhất Đông Nam Á.