CÂU CHUYỆN: TRẦN QUÝ HAI – TỪ NÚI RỪNG BA TƠ ĐẾN MẶT TRẬN KHE SANH

Trung tướng Trần Quý Hai (1913–1985), tên thật là Bùi Chấn, quê tại xã Tịnh Châu, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi, là một vị tướng trưởng thành từ phong trào cách mạng và chiến đấu qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Cuộc đời hoạt động cách mạng của ông gắn liền với nhiều dấu mốc quan trọng của lịch sử dân tộc, từ những năm tháng đấu tranh trong lao tù thực dân, cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ năm 1945 đến những chiến trường ác liệt ở Bình – Trị – Thiên, Đường 9 – Khe Sanh và Bắc Quảng Trị. Tham gia phong trào cách mạng từ rất sớm, tháng 10/1930, Bùi Chấn được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Do hoạt động cách mạng, ông nhiều lần bị chính quyền thực dân bắt giam. Năm 1944, sau khi mãn hạn tù, ông bị đưa lên an trí tại Ba Tơ, Quảng Ngãi. Tại đây, cùng với các đồng chí Trương Quang Giao, Phạm Kiệt, Trần Lương, Nguyễn Đôn và những người cách mạng khác, ông bí mật xây dựng cơ sở, chuẩn bị lực lượng, góp phần quan trọng vào cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ tháng 3/1945. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, ông được giao trọng trách Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ngãi, tiếp tục tổ chức xây dựng lực lượng và lãnh đạo phong trào cách mạng tại địa phương. Từ cuối năm 1946, Bùi Chấn được điều ra chiến trường Bình – Trị – Thiên. Cũng trong thời gian này, ông mang tên Trần Quý Hai. Ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng, trong đó có Chính ủy Trung đoàn Trần Cao Vân, cán bộ lãnh đạo Mặt trận Bình – Trị – Thiên, rồi được giao chỉ huy, tổ chức lực lượng chiến đấu trên những địa bàn hết sức ác liệt. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông cùng quân và dân Bình – Trị – Thiên xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, tổ chức chiến đấu và từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến trường. Những năm tháng ấy đã rèn luyện Trần Quý Hai trở thành một cán bộ quân sự có bản lĩnh, năng lực tổ chức và kinh nghiệm chỉ huy phong phú. Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc và tiếp tục được Đảng, Quân đội giao nhiều trọng trách. Ông từng là Trưởng Ban Nghiên cứu sân bay thuộc Bộ Tổng Tham mưu, đơn vị tiền thân của Không quân nhân dân Việt Nam; từ năm 1955 giữ cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng; năm 1958 được phong quân hàm Thiếu tướng; năm 1961 được giao giữ chức Thứ trưởng Bộ Quốc phòng. Với năng lực và kinh nghiệm chỉ huy được tôi luyện qua nhiều chiến trường, Trần Quý Hai tiếp tục được giao những nhiệm vụ đặc biệt quan trọng khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt. Cuối năm 1967, trước yêu cầu chiến lược trên chiến trường Đường 9 – Khe Sanh, Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng quyết định thành lập Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh. Ngày 6/12/1967, Thiếu tướng Trần Quý Hai, khi đó là Phó Tổng Tham mưu trưởng, được giao làm Tư lệnh chiến dịch; Thiếu tướng Lê Quang Đạo làm Chính ủy, Bí thư Đảng ủy Mặt trận. Đây là một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, bởi Khe Sanh nằm ở vị trí chiến lược trên tuyến Đường 9, gần biên giới Việt – Lào và có liên quan trực tiếp đến tuyến vận chuyển chiến lược Trường Sơn. Từ cuối năm 1967 đến đầu năm 1968, dưới sự chỉ huy của Bộ Tư lệnh chiến dịch, quân ta từng bước triển khai thế trận bao vây, tiến công trên hướng Đường 9 – Khe Sanh. Chiến dịch chính thức mở màn ngày 20/1/1968. Các lực lượng ta tiến công quận lỵ Hướng Hóa, cứ điểm Huội San, tiêu diệt cứ điểm Làng Vây và làm chủ một đoạn Đường 9 từ Cà Tu đến biên giới Việt – Lào. Những trận đánh quyết liệt trên chiến trường Khe Sanh đã thu hút một lực lượng lớn quân Mỹ và quân đội Sài Gòn, góp phần thực hiện mục tiêu chiến lược của ta trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968. Trần Quý Hai không chỉ là người chỉ huy trên bản đồ tác chiến mà còn trực tiếp có mặt tại chiến trường, cùng Bộ Tư lệnh Mặt trận theo dõi tình hình, nghiên cứu phương án và tổ chức lực lượng. Những hình ảnh tư liệu được lưu giữ tại Hoàng thành Thăng Long cho thấy ông trực tiếp bàn bạc kế hoạch tác chiến tại mặt trận Khe Sanh, chủ trì các cuộc họp của Bộ Tư lệnh và chỉ huy chiến trường. Sau chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh, ông tiếp tục được giao trọng trách chỉ huy Mặt trận B5 – Trị Thiên, trực tiếp tổ chức và chỉ đạo chiến đấu trên chiến trường Bắc Quảng Trị. Năm 1972, ông là Tư lệnh Mặt trận B5 – Trị Thiên, tiếp tục thể hiện vai trò của một cán bộ chỉ huy cấp chiến lược trên một trong những chiến trường ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Hình ảnh Trung tướng Trần Quý Hai tại mặt trận B5 ngày 20/10/1972 và trong các cuộc họp của Bộ Tư lệnh Mặt trận vẫn được lưu giữ trong tư liệu lịch sử. Từ người thanh niên Bùi Chấn bước vào con đường cách mạng, trải qua lao tù thực dân, đến người cán bộ tham gia Khởi nghĩa Ba Tơ, rồi vị tướng trực tiếp chỉ huy những chiến dịch lớn trên chiến trường Bình – Trị – Thiên, Đường 9 – Khe Sanh và Bắc Quảng Trị, cuộc đời Trung tướng Trần Quý Hai là một hành trình chiến đấu bền bỉ gắn với những bước ngoặt quan trọng của lịch sử cách mạng Việt Nam. Với những cống hiến trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam, ông được Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Sao Vàng và Huân chương Hồ Chí Minh. Ông qua đời năm 1985, nhưng tên tuổi Trần Quý Hai vẫn được nhắc nhớ cùng những dấu mốc lịch sử quan trọng như Khởi nghĩa Ba Tơ, chiến trường Bình – Trị – Thiên, Chiến dịch Đường 9 – Khe Sanh năm 1968 và Mặt trận B5 – Trị Thiên năm 1972.