Câu chuyện về Phạm Quang Thẩm (1905–1945)
Câu chuyện về Phạm Quang Thẩm (1905–1945)
Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, có những con người không làm tướng lĩnh trên chiến trường lớn, nhưng với nhiệt huyết và những hành động dũng cảm, họ đã ghi tên mình trên trang sử vàng của quê hương. Một trong số đó là Phạm Quang Thẩm — người chiến sĩ cộng sản kiên trung, bất khuất, sinh ra ở làng Tân Chi Phong, xã Hồng Phong, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình.
Ngay từ khi còn nhỏ trong gia đình giàu có, Phạm Quang Thẩm đã tỏ ra khác biệt. Trong khi nhiều người cùng cảnh lựa chọn cuộc sống ấm no, ông lại gần gũi, chia sẻ với người nghèo, cảm thông với nỗi cực nhọc của nông dân. Khi lớn lên, ông có cơ hội đi học ở nhiều nơi như Hà Nội, Tuyên Quang và Nam Định, nhưng những gì ông thấy không phải là con đường sang giàu, mà là cảnh nước mất, nhà tan. Chính những trải nghiệm ấy đã thắp lên trong ông ước mơ giải phóng dân tộc.
Năm 1928–1929, ông bắt đầu hoạt động cách mạng, tuyên truyền tư tưởng giải phóng dân tộc trong môi trường học đường, và được giác ngộ vào Hội Việt Nam Thanh niên Cách mạng. Ngay sau đó, ông tham gia Đông Dương Cộng sản Đảng – tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam – và sử dụng chính căn nhà của mình làm cơ sở in ấn truyền đơn cách mạng, truyền bá lý tưởng giải phóng cho nhân dân vùng Thái Bình và Nam Định.
Đến năm 1930, ông được phân công đi dạy học ở làng Trung Trữ (nay thuộc tỉnh Ninh Bình), nhưng đó không chỉ là một nghề. Ông dùng vỏ bọc giáo học để tuyên truyền chủ nghĩa Mác–Lênin, giác ngộ thanh niên, nông dân tham gia phong trào cách mạng. Tại đây, ông tổ chức nhiều hoạt động thực tế, mục tiêu là đánh thức tinh thần đấu tranh trong quần chúng lao động.
Tuy nhiên, hoạt động cách mạng bị kẻ thù chú ý. Cuối năm 1931, ông bị bắt và bị kết án tù 5 năm. Sau khi ra tù vào năm 1936, ông không dừng lại mà tiếp tục hoạt động, tham gia lãnh đạo phong trào ở Thái Bình, được bầu vào Ban Tỉnh ủy, trực tiếp chỉ đạo phong trào tại nhiều địa phương.
Đến cuối năm 1939, khi được Xứ ủy Bắc Kỳ triệu tập nhận nhiệm vụ mới, ông chưa kịp đi thì bị mật thám Pháp bắt lần nữa và bị giam ở nhiều nhà tù khác nhau trên khắp Bắc Kỳ. Cuối cùng ông bị đưa đến nhà tù Nghĩa Lộ (Yên Bái) – nơi giam giữ nhiều chiến sĩ cộng sản nổi tiếng thời bấy giờ. Trong lao tù, ông không hề buông xuôi; ngược lại, ông cùng các đồng chí tổ chức thành Chi bộ Đảng và Ủy ban lãnh đạo trong tù, tiếp tục tuyên truyền, giác ngộ những tù nhân khác cho lý tưởng cách mạng.
Đến tháng 3/1945, khi thực dân Pháp chuẩn bị thủ tiêu số tù chính trị, các chiến sĩ trong nhà tù Nghĩa Lộ quyết định nổi dậy phá ngục. Trong trận đấu tự do ấy, Phạm Quang Thẩm đã dùng tay không đánh chết một tên cai ngục người Pháp để tạo cơ hội cho đồng đội thoát ra ngoài. Nhưng bọn cai ngục đã xả súng dữ dội, và ông anh dũng hy sinh ngày 14/3/1945, khi mới 40 tuổi.
Hành động của ông không chỉ cứu nhiều chiến sĩ cách mạng khỏi lao tù, mà còn góp phần quan trọng vào phong trào đấu tranh sau này. Nhiều người sống sót đã tham gia hoạt động tích cực trong khởi nghĩa Tháng Tám sau đó.
