Câu chuyện vượt ngục đêm Noel

Đồng chí Nguyễn Lương Bằng sinh ngày 02/04/1904 tại xã Thanh Tùng, huyện Thanh Miện, tỉnh Hải Dương. Tên khai sinh là Nguyễn Hữu Hạnh, còn được gọi là Anh Cả hoặc Sao Đỏ, là một trong những cán bộ tiền bối tiêu biểu của Đảng và Nhà nước Việt Nam, từng giữ chức Phó Chủ tịch nước. Cuối năm 1925, đồng chí  tham gia hoạt động cách mạng và được kết nạp vào tổ chức Hội Việt Nam cách mạng thanh niên tại Quảng Châu - Trung Quốc. Năm 1930, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Tháng 5/1931, đồng chí Nguyễn Lương Bằng bị thực dân Pháp bắt ở vùng tô giới Thượng Hải, chúng chuyển đồng chí về giam tại bốt Catina - Sài Gòn, sau đó chuyển về giam giữ tại nhà tù Hoả Lò, Hà Nội. Cuối năm 1931, thực dân Pháp đưa đồng chí Nguyễn Lương Bằng về giam tại nhà tù Hải Dương chờ tòa án Nam án xét xử. Tháng 6/1932, Tòa án Hải Dương xử đồng chí Nguyễn Lương Bằng án phát lưu chung thân và tiếp tục chuyển giam lại vào nhà tù Hỏa Lò.

Bảy người tù cộng sản tham gia vào kế hoạch là Nguyễn Lương Bằng, Nguyễn Tạo, Hào Lịch, Lê Đình Tuyển, Bùi Xuân Mẫn, Nguyễn Trọng Đàm và Võ Duy Cương. Lúc đầu nhóm này định tổ chức thêm các đồng chí của mình là Lê Duẩn, Nguyễn Chí Hiền, Nguyễn Tuấn Thức cùng vượt ngục. Nhưng đồng chí Lê Duẩn, Nguyễn Tuấn Thức bị bắt giam nên kế hoạch ban đầu thất bại. Sau nhiều đêm suy nghĩ, đồng chí Nguyễn Lương Bằng xác định muốn trốn thoát khỏi nhà tù chỉ có cách duy nhất là làm sao thành người ốm rồi xin ra chữa bệnh tại Nhà thương Phủ Doãn, ở đó sẽ có cách trốn được. Thực tế, trước đó đã có một số tù thường phạm trốn thoát qua đường nhà tắm của bệnh viện. 

Đồng chí Nguyễn Lương Bằng bày cho đồng chí Hào Lịch nhịn đói 3 - 4 ngày để người bơ phờ, lấy dao cạo vào đầu “chỗ hiểm” cho lở ra, đắp thuốc lào vào và đến nói với y tá: bữa trước đã lở đầu gối, bây giờ lại lở “chỗ hiểm”. Y tá cho rằng đồng chí Hào Lịch mắc bệnh giang mai nên cho ra nhà thương Phủ Doãn. Được ra bệnh viện, đồng chí Hào Lịch nhanh chóng viết thư gửi về gia đình xin tiền, mấy ngày sau người nhà đã mang tiền và lưỡi cưa sắt vào Nhà thương Phủ Doãn cho đồng chí Hào Lịch. Đồng chí Nguyễn Lương Bằng lại bày cho đồng chí Bùi Xuân Mẫn, Nguyễn Tạo, Nguyễn Trọng Đàm lấy kim châm vào lợi cho chảy máu, rồi khịt mũi ra, máu và mũi lẫn nhau, vờ ho khạc ra đờm lẫn máu và báo với y tá nhà thương là bị ho ra máu. Y tá nhà thương đồng ý để đồng chí Bùi Xuân Mẫn, Nguyễn Tạo, Nguyễn Trọng Đàm ra nhà thương Phủ Doãn khám bệnh. Chính trị phạm Lê Đình Tuyển cũng đột nhiên lên cơn điên dại. Cai ngục theo dõi thấy bệnh tình ngày càng thêm nặng nên cấp giấy đưa sang nhà thương Phủ Doãn điều trị bệnh “loạn thần kinh”.

Vậy là năm người đã lọt ra khỏi nhà tù, chỉ còn Nguyễn Lương Bằng và Võ Duy Cương. Hai người bàn nhau vờ cắt cổ tự tử để phản đối chế độ nhà tù dã man không cho người lâm bệnh nặng đi viện. Cai ngục và lính canh chạy lại thấy hai người máu me lênh láng phải cho đi điều trị. Vậy là cả bảy người đã có mặt ở nhà thương Phủ Doãn đúng như kế hoạch.

Ở khu biệt giam nhà thương Phủ Doãn, Lê Đình Tuyển vẫn không thôi la hét đến khản cả cổ họng gần như suốt cả ngày đêm để đóng trọn vai một người điên. Thật ra đồng chí la hét để che giấu tiếng động những bạn tù thay phiên nhau cưa song sắt suốt nhiều ngày đêm.

Đêm Noel năm 1932, người Pháp tổ chức lễ đón mừng Giáng sinh và năm mới. Việc canh gác có phần lơi lỏng, và đây là thời điểm quyết định của nhóm vượt ngục. Biết rằng khi phát hiện tù vượt ngục, giặc Pháp sẽ truy lùng ráo riết bằng cả hệ thống cảnh sát, quân đội, nên trước khi thoát họ đã tìm cách đánh lạc hướng bằng một mẩu giấy làm như vô tình để lộ: “Ngoài kia chuẩn bị sẵn sàng, các đồng chí ra có ôtô đưa lên biên giới”.

Họ thoát ra ngoài theo phố Quán Sứ rồi hòa vào dòng người tấp nập đang đi lễ nhà thờ dự lễ Giáng sinh. Các đồng chí chia nhau mỗi người đi về một địa phương, người về Nam Định, Thái Bình, người đi Thanh Hoá, Hưng Yên, Thái Nguyên để tiếp tục hoạt động.

Khi phát hiện những trọng phạm chính trị đã vượt ngục, Pháp lập tức truy nã gắt gao, cáo thị dán khắp nơi, treo giải thưởng cho những ai chỉ điểm hay bắt được bảy người tù cộng sản. Nhưng các chiến sĩ cách mạng đã được nhân dân đùm bọc, chở che những ngày đầu vượt ngục. Đồng chí Nguyễn Lương Bằng là người giàu kinh nghiệm trong việc giao tiếp, ứng xử và hoà mình với dân. Khi chưa liên lạc được với Đảng, đồng chí đã về ấp Dọn (Hải Dương) cải trang thành tá điền, cùng nhân dân làm ruộng, được dân tin yêu, che chở. Một thời gian sau, đồng chí Nguyễn Lương Bằng đã gây dựng được cơ sở cách mạng và tiếp tục phát triển phong trào đấu tranh.

Thông tin tổng hợp từ: Nhân chứng lịch sử - hoalovn, Cuộc vượt ngục lừng danh - Báo Tuổi trẻ