Câu chuyện xúc động ‘bước ra’ từ kỷ vật của Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Dần (1)

Có những ký ức tưởng chừng đã ngủ yên trong lớp bụi thời gian.

Có những gương mặt chỉ còn hiện diện trong vài tấm ảnh úa màu, vài dòng hồ sơ cũ và trong nỗi nhớ khắc khoải của những người thân đã đi gần hết một đời người.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Văn Dần ngã xuống, ký ức về anh đã trở về theo một cách thật đặc biệt.

Những ngày cuối tháng 5 năm 2025, ông Trần Nhật Tân, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Hà Tĩnh, nhận được thông tin từ ông Lâm Hồng Tiên về một bộ tư liệu quý đang được lưu giữ tại Trường Đại học Công nghệ Texas (Hoa Kỳ).

Đó là những tài liệu liên quan đến Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Dần.

Tin tức ấy mở đầu cho một hành trình đặc biệt – hành trình tìm lại ký ức của một người anh hùng đã hy sinh hơn năm mươi năm trước.

Khi bộ hồ sơ được chuyển về Việt Nam, những trang giấy đã ngả màu thời gian được nâng niu như những báu vật. Mỗi dòng chữ, mỗi con dấu, mỗi nét bút viết tay đều là chứng nhân của một thời máu lửa.

Các cán bộ trẻ của Ban Công tác Đoàn và Thanh thiếu nhi, Tỉnh đoàn Hà Tĩnh bắt đầu công việc phục dựng. Những bức ảnh đã mờ nhòe được khôi phục từng chi tiết. Những trang tài liệu cũ kỹ được làm rõ từng dòng chữ.

Đó không chỉ là công việc của kỹ thuật.

Đó là sự tri ân.

Là trách nhiệm của thế hệ hôm nay với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Lật từng trang hồ sơ, hình ảnh về người chiến sĩ năm xưa dần hiện lên rõ nét.

Trần Văn Dần sinh năm 1948 tại xã Xuân Phổ, huyện Nghi Xuân, Hà Tĩnh.

Năm mười bảy tuổi, khi nhiều bạn bè cùng trang lứa vẫn còn ngồi trên ghế nhà trường, anh đã khoác lên mình màu áo lính, gia nhập Đại đội 5 Đặc công, Đoàn 10, Bộ Tư lệnh Đặc công.

Chiến trường Rừng Sác những năm ấy là nơi mà mỗi chuyến đi đều có thể là chuyến đi không trở lại.

Ở đó, người lính đặc công phải lặng lẽ luồn sâu trong những cánh rừng ngập mặn, bí mật tiếp cận mục tiêu giữa mạng lưới canh phòng dày đặc của đối phương.

Trong những năm từ 1969 đến giữa năm 1971, Trần Văn Dần cùng đồng đội liên tiếp lập nên nhiều chiến công xuất sắc.

Bảy tàu quân sự của địch bị đánh chìm.

Một tàu trọng tải lớn bị đánh trọng thương.

Hàng chục triệu lít xăng dầu bị thiêu rụi.

Nhiều trận phục kích, tập kích táo bạo làm đối phương khiếp sợ.

Nhưng điều khiến đồng đội nhớ nhất không chỉ là những chiến công ấy.

Đó là tinh thần của người chỉ huy trẻ.

Ở bất cứ nhiệm vụ nào, anh luôn là người đi đầu.

Mỗi lần xuất kích đều sẵn sàng chấp nhận hiểm nguy để đồng đội được an toàn hơn.

Trong bộ hồ sơ tìm thấy có một tài liệu đặc biệt.

Đó là bản báo cáo thành tích viết tay của chính Trần Văn Dần, hoàn thành ngày 25 tháng 1 năm 1970.

Từng nét chữ vẫn còn nguyên sau hơn nửa thế kỷ.

Không phải những lời kể về chiến công, mà là tâm sự của một người lính.

Anh viết:

"Dù chiến đấu còn kéo dài, gay go, ác liệt, gian khổ hy sinh; tôi vẫn luôn phấn khởi với nhiệm vụ. Trải qua một năm chiến đấu đầy khó khăn, tôi vẫn giữ vững lập trường, không hề một chút do dự, luôn tin tưởng vào Đảng và tin vào sự tất thắng."

Những dòng chữ mộc mạc ấy khiến bất cứ ai đọc cũng lặng người.

Đó là niềm tin của một chàng trai mới ngoài hai mươi tuổi.

Một niềm tin đủ lớn để vượt lên mọi gian khổ và cả cái chết.

Ngày 30 tháng 6 năm 1971.

Trong một trận chiến ác liệt ở chiến trường Nam Bộ, Trung đội trưởng Trần Văn Dần chiến đấu đến những giây phút cuối cùng.

Anh hy sinh khi mới hai mươi ba tuổi.

Chiến tranh khép lại.

Tên tuổi anh được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nhưng theo năm tháng, những kỷ vật của anh dần thất lạc.

Gia đình chỉ còn vài bức ảnh cũ cùng nỗi nhớ không bao giờ nguôi.

Hơn năm mươi năm sau, ký ức ấy được đánh thức.

Từ những tư liệu quý hiếm được lưu giữ ở bên kia bán cầu, cuốn sách "Tìm lại ký ức" ra đời.

Chỉ vỏn vẹn bốn mươi ba trang.

Nhưng trong đó là cả một cuộc đời.

Là tuổi trẻ của một người lính.

Là những chiến công giữa rừng Sác.

Là niềm tin son sắt vào ngày đất nước thống nhất.

Và hơn hết, là tình cảm của thế hệ hôm nay dành cho thế hệ cha anh.

Chiều ngày 24 tháng 7 năm 2025, tại quê hương Đan Hải, những tập hồ sơ, những bức ảnh được phục dựng cùng các tài liệu lịch sử lần đầu tiên được trao lại cho gia đình liệt sĩ.

Khi cầm trên tay những trang giấy có nét chữ của người em trai sau gần sáu mươi năm, ông Trần Thanh Tân không giấu được xúc động.

Đó không chỉ là những kỷ vật.

Đó là một phần cuộc đời của người đã khuất vừa trở về với gia đình.

Một phần ký ức tưởng như đã mất nay được trả lại nguyên vẹn.

Chiến tranh đã lùi xa.

Những người lính năm xưa nhiều người đã hóa thành đất mẹ.

Nhưng ký ức về họ thì không được phép mất đi.

Bởi mỗi trang tài liệu được tìm thấy, mỗi bức ảnh được phục dựng, mỗi dòng chữ được gìn giữ không chỉ giúp một gia đình tìm lại người thân, mà còn giúp cả dân tộc giữ gìn một phần lịch sử của mình.

Hành trình "Tìm lại ký ức" vì thế không chỉ là cuộc trở về của những di vật.

Đó còn là cuộc trở về của lòng biết ơn.

Là lời nhắc nhở thế hệ hôm nay rằng hòa bình được đánh đổi bằng tuổi xuân, bằng máu và bằng cả những ước mơ còn dang dở của biết bao người như Anh hùng liệt sĩ Trần Văn Dần.

Để rồi, mỗi khi đọc lại những dòng chữ anh viết cách đây hơn nửa thế kỷ, chúng ta càng thêm tin rằng có những con người tuy đã ngã xuống, nhưng lý tưởng và tinh thần của họ sẽ còn sống mãi cùng non sông, đất nước.