Câu truyện số 173

NGƯỜI GIỮ NHỮNG DÒNG CHẢY CỦA TỔ QUỐC

(Câu chuyện về Giáo sư Trần Đại Nghĩa – người đặt nền móng cho ngành thủy lợi hiện đại Việt Nam)

Mùa hè năm 1959, trên công trường đại thủy nông Bắc Hưng Hải, hàng vạn cán bộ, kỹ sư và người dân làm việc từ sáng sớm đến khi trời tối mịt. Tiếng cuốc, tiếng xẻng, tiếng máy xúc hòa vào nhau tạo nên âm thanh của một công cuộc kiến thiết chưa từng có trong lịch sử miền Bắc.

Giữa dòng người ấy có một kỹ sư tóc đã điểm bạc. Ông không đứng trong văn phòng chỉ đạo mà thường xuyên có mặt ngoài công trường, lội xuống những đoạn kênh còn ngập bùn để kiểm tra từng hạng mục. Người đó là Giáo sư Trần Đại Nghĩa.

Sau những năm tháng đặt nền móng cho ngành quân giới trong kháng chiến chống Pháp, đất nước bước sang một giai đoạn mới. Bên cạnh nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, việc khôi phục sản xuất và phát triển nông nghiệp trở thành yêu cầu cấp bách. Những công trình thủy lợi quy mô lớn được triển khai nhằm chống hạn, chống úng và đưa nước về những cánh đồng.

Trần Đại Nghĩa hiểu rằng, một quốc gia muốn phát triển không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm. Khoa học và kỹ thuật mới là nền tảng lâu dài.

Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu các giải pháp kỹ thuật phù hợp với điều kiện Việt Nam, đồng thời đào tạo đội ngũ kỹ sư trẻ. Ông luôn nhắc học trò rằng bản vẽ đẹp nhất là bản vẽ có thể biến thành công trình phục vụ nhân dân.

Có lần, trong một chuyến kiểm tra hiện trường, ông phát hiện một hạng mục thi công chưa đúng thiết kế. Thay vì chỉ phê bình, ông cùng kỹ sư trẻ ngồi ngay bên bờ kênh, lấy que vẽ xuống đất để giải thích nguyên lý dòng chảy và cách xử lý nền móng. Bài học hôm ấy được nhiều người nhớ suốt cả cuộc đời làm nghề.

Không chỉ là nhà khoa học, Trần Đại Nghĩa còn là người thầy mẫu mực. Ông luôn khuyến khích cán bộ trẻ mạnh dạn nghiên cứu, dám đặt câu hỏi và không ngại thử nghiệm những ý tưởng mới. Theo ông, khoa học chỉ phát triển khi con người không ngừng học hỏi.

Những công trình thủy lợi, cơ khí và nghiên cứu kỹ thuật mà ông tham gia hoặc định hướng đã góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng đất nước sau chiến tranh. Từ những cánh đồng được dẫn nước đến những nhà máy đầu tiên, dấu ấn của tư duy khoa học luôn hiện diện.

Ngày nay, tên tuổi Trần Đại Nghĩa thường được nhắc đến với vai trò nhà khoa học lớn của Việt Nam. Nhưng điều đáng quý hơn cả là ông đã truyền lại cho nhiều thế hệ niềm tin rằng người Việt Nam hoàn toàn có thể làm chủ khoa học, làm chủ công nghệ bằng chính trí tuệ của mình.

Những dòng nước chảy qua kênh mương rồi sẽ hòa vào ruộng đồng. Cũng như những hạt giống tri thức mà ông gieo xuống, lặng lẽ nuôi dưỡng sự phát triển của đất nước qua nhiều thế hệ.

DẤU ẤN LỊCH SỬ

• Thời gian: Những năm sau 1954.