Câu truyện số 177

CHIẾC MÁY CHỮ KHÔNG BAO GIỜ IM TIẾNG

(Câu chuyện về nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến – Tổng Giám đốc đầu tiên của Đài Tiếng nói Việt Nam)

Sáng sớm ngày 20 tháng 12 năm 1946, Hà Nội vẫn còn chìm trong màn sương mùa đông. Nhưng chỉ ít giờ sau, tiếng súng của cuộc kháng chiến toàn quốc vang lên khắp thành phố.

Ở một góc nhỏ của Đài Tiếng nói Việt Nam, một người đàn ông vẫn bình tĩnh ngồi trước chiếc máy chữ. Ông hiểu rằng, khi chiến tranh bắt đầu, tiếng nói của một quốc gia non trẻ càng không được phép im lặng.

Người đó là Trần Kim Xuyến.

Sinh năm 1921, ông là một trong những nhà báo trẻ giàu nhiệt huyết của nền báo chí cách mạng Việt Nam. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao nhiều trọng trách tại Đài Tiếng nói Việt Nam và trở thành Tổng Giám đốc đầu tiên của Đài.

Những ngày cuối năm 1946 là quãng thời gian đặc biệt căng thẳng. Hà Nội chuẩn bị bước vào cuộc chiến không cân sức với quân đội Pháp. Trong khi các đơn vị chiến đấu khẩn trương bố trí trận địa, những người làm phát thanh cũng chạy đua với thời gian để duy trì tiếng nói của Chính phủ.

Đài không chỉ phát tin tức.

Đài còn là nơi truyền đi những lời hiệu triệu, những thông báo quan trọng và niềm tin của cả dân tộc.

Khi điều kiện chiến đấu ngày càng ác liệt, nhiều thiết bị phải tháo dỡ, di chuyển khẩn cấp. Có những bản tin được chuẩn bị trong ánh đèn dầu, có những chương trình phát thanh phải hoàn thành giữa tiếng đạn pháo vọng lại từ các khu phố.

Là người phụ trách, Trần Kim Xuyến gần như không có khái niệm về giờ nghỉ. Ông trực tiếp biên tập nội dung, chỉ đạo kỹ thuật và động viên anh em ở lại làm việc trong điều kiện vô cùng nguy hiểm.

Ngày 3 tháng 3 năm 1947, trong khi đang thực hiện nhiệm vụ tại Hà Nội, Trần Kim Xuyến anh dũng hy sinh.

Ông mới 26 tuổi.

Sự ra đi của ông là mất mát lớn đối với nền báo chí và phát thanh cách mạng Việt Nam. Nhưng những đồng nghiệp còn sống đã tiếp tục công việc của ông. Đài Tiếng nói Việt Nam nhanh chóng chuyển lên chiến khu, tiếp tục phát sóng đều đặn suốt những năm kháng chiến.

Có một điều ít người để ý.

Trong chiến tranh, người làm báo không chỉ cầm bút.

Họ cũng đối mặt với bom đạn như những người lính ngoài mặt trận.

Mỗi bản tin phát đi đúng giờ là một chiến thắng. Mỗi lần giữ được tín hiệu phát sóng là thêm một lần khẳng định rằng Chính phủ cách mạng vẫn tồn tại, nhân dân vẫn đoàn kết và cuộc kháng chiến vẫn tiếp tục.

Ngày nay, khi nghe câu xướng quen thuộc: "Đây là Tiếng nói Việt Nam...", ít ai biết rằng phía sau những lời mở đầu ấy là sự hy sinh của nhiều thế hệ cán bộ phát thanh, trong đó có Trần Kim Xuyến – người đã dành trọn tuổi thanh xuân để giữ cho tiếng nói của đất nước không bao giờ tắt.

Chiếc máy chữ của ông đã dừng lại từ mùa xuân năm ấy.

Nhưng những dòng tin mà ông và đồng nghiệp viết nên vẫn tiếp tục được nối dài qua gần tám thập kỷ, trở thành một phần ký ức không thể thiếu của báo chí cách mạng Việt Nam.

DẤU ẤN LỊCH SỬ

• Thời gian: 1945–1947.