Câu truyện số 217

NGỌN ĐÈN CUỐI XÓM

Mùa đông năm 1968.

Ở cuối một xóm nhỏ ven sông có căn nhà lợp rạ của cụ Bảy.

Cả xóm đều biết, mỗi tối căn nhà ấy luôn sáng đèn lâu hơn những nhà khác.

Không phải vì cụ thức khuya.

Cũng không phải vì nhà cụ khá giả hơn.

Mà bởi sau mỗi buổi tối, nhiều người trong làng lại ghé qua.

Người thì đọc nhờ một lá thư.

Người thì nhờ viết vài dòng gửi cho con ngoài mặt trận.

Có chị mang theo tấm bưu ảnh đã nhàu.

Có bà mẹ ôm lá thư đã đọc đến bạc màu, chỉ muốn nghe đọc lại một lần nữa.

Cụ Bảy từng học hết bậc tiểu học từ thời còn trẻ.

Trong làng, cụ là một trong số ít người đọc thông, viết thạo.

Vì thế, căn nhà nhỏ của cụ dần trở thành "bưu điện" đặc biệt của cả xóm.

Tối nào cũng vậy.

Sau bữa cơm, cụ châm ngọn đèn dầu.

Đặt lên chiếc bàn tre cũ.

Rồi kiên nhẫn đọc từng lá thư.

Có lá thư kể chuyện đơn vị vừa hành quân qua một cánh rừng đầy hoa sim.

Có lá chỉ vỏn vẹn vài dòng:

"Con vẫn khỏe. Mẹ đừng lo."

Mỗi lần đọc xong, cụ đều gấp thư lại thật cẩn thận.

Đưa bằng hai tay.

Như trao một món quà quý.

Có những bà mẹ không biết chữ.

Nhưng thuộc lòng từng câu.

Nghe đến đâu, nước mắt rơi đến đó.

Rồi lại cười.

Bởi chỉ cần biết con mình còn bình an là đủ.

Viết thư còn khó hơn.

Nhiều người ngồi rất lâu mà không biết bắt đầu từ đâu.

Cụ Bảy không bao giờ viết hộ ngay.

Cụ thường hỏi:

• Bác nhớ con điều gì nhất?

Chỉ vài câu hỏi ấy, người đối diện lại mở lòng.

Có người kể chuyện mùa lúa vừa gặt.

Có người khoe con trai đã biết đi.

Có cô gái ngượng ngùng nhờ cụ viết:

"Anh cứ yên tâm công tác. Em và hai bên gia đình đều khỏe."

Cụ chỉ mỉm cười.

Chậm rãi viết từng chữ.

Đúng như lời người gửi.

Không thêm.

Không bớt.

Một đêm cuối năm, bom rơi gần đầu làng.

Cửa kính căn nhà cụ vỡ hết.

Chiếc đèn dầu cũng tắt.

Sáng hôm sau, dân làng sang giúp dựng lại mái nhà.

Có người mang tấm kính.

Có người mang ít dầu hỏa.

Có người đem cả một chiếc đèn mới.

Chiều đến, ngọn đèn cuối xóm lại sáng.

Một cậu bé hỏi:

• Sao ai cũng muốn giữ ngọn đèn của cụ?

Người cha xoa đầu con:

• Vì nơi đó có tin của người thân.

Còn thư là còn hy vọng.

Nhiều năm sau hòa bình lập lại, điện đã về tận từng ngõ xóm.

Ngọn đèn dầu được cất lên gác bếp.

Chiếc bàn tre cũng đã cũ.

Nhưng mỗi lần con cháu quây quần, cụ Bảy vẫn kể về những đêm đọc thư dưới ánh đèn leo lét.

Cụ nói:

• Chiến tranh lấy đi nhiều thứ.

Nhưng cũng dạy con người biết quý từng lời hỏi thăm, từng dòng chữ bình yên.

Đôi khi, một lá thư chỉ vài chục dòng cũng đủ sưởi ấm cả một mùa đông.

Và có những ngọn đèn tuy đã tắt từ lâu, nhưng ánh sáng của chúng vẫn còn trong ký ức của biết bao người.